C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Liberal-’ gövdesinin “cömert-” manası üzerine (2)

Liberal-’ gövdesinin “cömert-” manası üzerine başlıklı yazıyı şöyle sonlandırmıştım:

Yine liberalitas Hıristiyan teolojisinde karşımıza “karşıdaki kim olursa olsun, hatta bizim gibi düşünmeyen ya da inançsız biri olsun, ona iyilik etmemiz” anlamında çıkar… Hıristiyanlık soylu-köle (doğmuşluk) ayrımını kaldırdığı için, Hıristiyan teolojisindeki liberalitas da dolayısıyla Tanrı’nın tek tek, herbir kimseye sunduğu “doğal / tanrısal” iyilikseverliğin (lütfun) insandaki bir yansıması olur. bu konuya başka bir yazıda değinerek liberalitas / liberality meselesinde dinî ve siyasî değişik yerlere varabiliriz.”

O başka yazı işte bu, şimdi yazacağım yazı.

“Liberal”, Hıristiyan teolojisinde, yukarıdaki yazıda da bahsettiğim gibi, Tanrı’nın yarattığı ruha bahşettiği soyluluğun içsel manadaki özgürlüğünü temsil eder. İnsan cenetten kovulmuş olmasına rağmen soyluluğunu korur çünkü günahkâr kimliğiyle de olsa bir seçme iradesine sahiptir. Burada kritik olan nokta, yine yazıda belirttiğim gibi, liberalin dinî bir decretum / öğreti neticesinde ya da dayatmayla soylu bir ruha sahip olması değil doğal bir nitelik olarak “öyle” olmasıdır. Onun “öyle”liği, kendindeliği, in se‘liği, ding an sich‘liği falan hep Tanrı’dan kaynaklanır.

liberalYine burada ilginç / önemli olan, hıristiyanlığın zorunlu bir diyalektikle liberal‘i liberal olmayana (“cömerti cömert olmayana” ya da -libertaryanlık manasında- “özgürlükçüyü özgürlükçü olmayana”) bağlı ya da en azından onunla birlikte gelişen bir şey olarak tanımlamasıdır. bu da, anlamca “özgür-“den -içsel soyluluğun bir göstergesi / niteliği olarak- “cömert-“e varan liberal‘in doğal olarak öteki’yle birlikte kavrulmayı tanrısal bir ilhamla (Yeni Ahit’teki bir aktarımla söylersek, Tanrı’nın yağmuru iyiler kadar kötülerin de üzerine yağdırmasını düşünün) kabullenmesi anlamına gelir.

Buna benzer bir diyalektiği yine “insan yaşamını / dünyevîliği kapalı kılıp ruhu özgürleştirme” mesajında da görebiliriz. Platoncu diyebileceğimiz bu ruhun özgürlüğü fikri (kimi Stoacılarda “bedenin yıldızlara doğru dikilmesi” analojisi şeklinde karşımıza çıkar), ancak birtakım emekler sonunda gerçekleşebilir ya da pratik bir anlam kazanabilir (burada da yüceltilen ruhanîliğin küçümsenen dünyevîliğe güdümlülüğü karşımıza çıkar), işte -özetle- Hıristiyan teolojisindeki o emeğin göstergesi liberallik yani kaynağını Tanrı’dan alan günahkâr soylu ruhun cömertliğidir. (Yukarıdaki Yeni Ahit aktarımını anımsayalım) nasıl ki Tanrı hem iyilerin hem de kötülerin üzerine yağmur yağdırıyorsa, sen de öbür yanağını uzatmak durumundasın, verilmek istenen mesaj budur. Bu yüzden “cömert bir el, güçlü bir koldan daha iyidir” (a liberal hand is better than a strong arm) denir.

Papa Hıristiyanlığın “tarihsel” günahlarına karşı açık olamadığından (kendisinden beklenen de budur “Tanrı’nın yeryüzündeki gölgesi” olarak!) ve kimi kere günlük siyasetin esiri olabildiğinden islam’ın kılıçla yayılmış olmasına dokundurur (ki doğrudur, peygamber nezdinde düşünürsek İsa çileci, *** ise savaşçı ve yayılmacı peygamber tipi çizer buna karşın Hıristiyanlık salt İsa’dan mürekkep değildir, o da ayrı mesele). Bu hakça bir dokunmadır değildir, bunu sonra tartışabiliriz ancak temelde Papa’nın ve bu yaklaşımın ardındaki temel itki Hıristiyanlık düşüncesinin burada bahsettiğimiz “ruhun doğal / tanrısal yapısı gereği liberal olması” durumudur, bu kanaati taşıdığı için -kendisine ait bu minvaldeki tarihsel günahları görmese de- İslam’ı cömert ya da başlıktaki ifadesiyle liberal göremez, çünkü ona göre İslam’ın Tanrı’sı vermez dayatır, İsa’nın göksel krallığının yöneticisi olan Tanrı ise “koşulsuz” cömerttir.

Klasik anlamda liberal Protestanlığın 1950 / 1960’larda ünü tavan yapmış olan simgesi Paul Tillich’e baktığımızda net bir şekilde görürüz ki, yukarıda özetlemeye çalıştığım liberallik / cömertlik aslında korelatif (ya da bağıntısal) bir nitelik taşır, ki aslında bu geleneksel Hıristiyanlık düşüncesinin “ruh soyluluğu” fikrinden öte bir şey değildir, katolik ya da protestan neticede diyalektiği sağlayan öteki‘ye gösterilen cömertlik (liberal tavır), kişinin kendisini dinen gerçekleştirmesini sağlar, başka deyişle kişi her daim cömertlik sergileyeceği başka birisine ihtiyaç duyar, tıpkı Tanrı’nın yaratma iradesini gösterebilmesi için bir şeyler yaratması (onlara ihtiyaç duyması) gibi.

Tillich daha da ileri giderek kültür ile hıristiyan inancı arasında bir bağlantı kurmuştu, bunu

Paul Tillich

Paul Tillich

cömertlik / liberallik (liberalizm?) bağlamında değerlendirirsek, şöyle bir mesaj ortaya çıkabilir: evrensel kültürün cömert (merhametli?) kimliği arttıkça, Hıristiyanlık inancı da artar. Bundaki subliminal mesaj ise, Hıristiyanlığın (Hegel evsenselciliği bağlamında olsun ya da olmasın) özgürlük ve cömertlik nezdinde tek “gerçek” ve “uygun” din olduğudur.

Ancak Tillichçi Hıristiyan liberalliğine dönük eleştirilerin sayısı çoktur. Mesela Tillich ve onun gibi düşünenler “insanın evrensel dinî pratiği”ni kabul ederek tüm “yerel” farklılıkları ortadan kaldırır, oysa dinî inanç kadar pratik de yerel farklılıklar içerir, bu yüzden kültüre işlemiş cömertlik / liberallik de farklılık içerebilir, hatta kimi kültürel cömertlik algılarının çatıştığı bile görülebilir. Evrensel ölçüde detaylandırılıp mutlak bir biçime kavuşturulması mümkün değilse, “herkese karşı cömert olun” mesajının dinî yönü tartışmaya açılması ve Christendom‘a özgü bir nitelik olmaktan çıkarılması mümkün değil midir? Bu evrensellik eleştirisi bu yüzden önemli.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: