C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Say Yayınları’ndan Çıkan Latince-Türkçe Sözlük’teki Hatalar

Dil insanlık göstergesidir. Bundan anlaşılması gereken, insanı “insan” kılan temel unsurun “dil” olduğudur. Şu sorulabilir: Hayvanlarda da dil yok mu? İçyüzüne ilişkin kısmen de olsa bilgi sahibi olduğumuz ya da hakkında hiçbir şey bilmediğimiz hayvan dilleri vardır ama hiçbiri insandaki dil gibi iletişim işlevselliğinin ötesine geçip bir hayal ve düşün dünyasının göstergesi ve besleyicisi olmamıştır, bu yüzden insan dili insanın doğa ve dünyayla ilgili hayallerinin, düşüncelerinin gerçeğe dönüşmesinde büyük rol oynamıştır.

İnsan önce sesi, sonra da -o sesleri anlamlı bir bütün içinde değerlendirmesi neticesinde- dili sayesinde diğer insanlarla iletişime geçmiş ve birçok insanın dilinin birleşmesiyle toplu hayaller ve düşünceler meydana gelmiştir. Her sözcük işte bu toplu hayal ve düşüncelerin anlamlı en küçük öğeleri, insanoğlunun hayal ve düşüncelerini biriktiren dil hazinesinin anahtarlarıdır, tek tek bireyler bu anahtarlar sayesinde geçmiş, bugün ve yarın bağlantısını kurarak geçmişin, bugünün ve yarının hayal ve düşüncelerini “dile” getirir.

Sözlük bu anahtarların toplandığı kutsal dil kutusudur, insan hangi hayaline ya da düşüncesine kapı açacaksa, kutudan o anahtarı ya da anahtarları alır. Anahtarları kutuya iyi ve düzenli yerleştirmek gerekir, aksi halde insan yanlış anahtarla yanlış hayal ya da düşünce kapısını açmaya çalışır ve kabahati yanlış bir şekilde anahtarda buluverir. Oysa suç anahtarda ya da kapıda (kapının ardındaki hayalde ya da düşüncede?) değil, anahtarı yanlış yerleştiren kutudadır. Hayır, yanılıyorum, kutuda da değildir. Suç kutuyu yanlış tasarlayandadır. Her kutu ya da her sözlük masumdur, zira her kutu bir kutu, her sözlük de -kötü de olsa- bir sözlüktür, (yanlış rotada seyreden bir gemiye “hayır o gemi gitmiyor” denmez değil mi?) çünkü öyle ya da böyle sözcükler içerir. Sözlükler kutsaldır, rotaları şaşmış olmaları, kutsallıklarına gölge düşürmesin.

Tenkit de kutsaldır, çünkü gemidekilere yanlış rotada gittiklerini söylemek kutsaldır, Seneca’nın dediği gibi “gerçekten daha gerçek, doğrudan daha doğru hiçbir şey yoktur”. Gerçeğin ya da doğrunun göreceliğini bazen gözden ırak tutmak gerekir, aksi halde insanoğlunun çağlar içinde ve sonunda (sürecin kendisinde ve sonunda) normatif (düzgüsel) kıldığı bilgi aktivitesini ortadan kaldırmak isteyenler sazı eline alır. Bilgiyi ve onun kullanımını belli normlara (kaidelere) oturtmazsak, hayal ve düşünce dünyamızı (ve tabi ki dilimizi) dizginleyemeyiz, sağlaması basittir: Dil ve dil bilgisi normatif olmasaydı, insan iletişime geçemez ve bizatihi dilin kendisi olmazdı. Örneğin gözcülük yaparken herhangi bir tehlikeyle (belki bir canavarla) karşılaşan ilkel bir insan, durumdan habersiz bir şekilde mağarada bekleyen diğer ilkellere durumu izah edemez, dolayısıyla hayatlarını kurtaramazdı. Bu “ilkel” örneğimde de görülebileceği gibi, dil ile bilgi iç içe geçtiğinde insanın hayatını kurtarabilir. İkisine de, yani dile de, bilgiye de saygı göstermek zorundayız, aksi halde yanlış rotada gittiğimizden şüphe bile duymadan akıntının ya da bilgisiz bir kaptanın esiri oluruz.

İlk nasıl haberim oldu, hatırlamıyorum, yeni bir Latince – Türkçe sözlük yayınlandığını öğrendim bir şekilde. Daha sonra Klasik Filoloji camiasından ve konuya ilgi duyan başkalarından sözlüğün en basit ifadeyle “kötü” olduğuna dair duyumlar aldım. Sözlüğü geçen gün (hangi gün?) dostane bir mecliste ilk defa eti kemiğiyle gördüm, daha açar açmaz birçok hatayla karşılaştım. Hakkında yazmak istedim, ciddi bir platformda bir eleştiri yazısı yayınlayabileceğimi düşündüm ama daha sonra eleştiri yazılarının ne kadar ciddiye alındığını da düşündüm. Zamanıma acıdım. Ancak “eleştiri kültürünün yerleşmediği (Copernicus çalışmalarımı eleştiren bir gökbilimci çıktı mı?) ya da bilinçli / bilinçsiz bir şekilde ad hominem‘e yem edildiği bir ortamda, ben hiçbir şey yapmadan durayım mı?” diye sordum kendime, durumdan rahatsız olup da hiçbir şey yapmayan, buna mukabil çanta taşıma mesleğinde başarılı olan sinik (cynicus ve “sinmek”ten sinik) insanın belki “gösteriş”, belki asketik bir zevk için karın ağrısını arzulamasını düşündüm (Dostoyevski’nin Yer Altından Notlar’ındaki diş ağrısından zevk duyup daha da bağıran adamı hatırladım, birileri onu bu ağrıdan şikayet ederken görsün istiyordu, madem ağrısı var!), bari bloga yazayım dedim. Neticede birtakım filolojik hassasiyetler söz konusu olduğunda, akan sular dururdu, değil mi? Su yolunu bulurdu, değil mi? Dursun istedim, bulsun!

Bu dizide Say Yayınları’ndan çıkan Furkan Akderin imzalı “Latince Sözlük” başlıklı sözlükteki hata ve eksikliklerden söz edeceğim. Çatıyı (ağaç) bu sayfada bulacaksınız, ilgili linkler (ağacın dalları) vasıtasıyla eleştirilere varacaksınız. Bu kadar. Ötesi yok. Aslında sadece bir şey var ötesinde: Ad hominem‘in ve diğer birçok safsatanın çalışma masama uğramadığını bilin.

Hatalarına dikkat çekeceğimiz sözlük budur.

Hatalarına dikkat çekeceğimiz sözlük budur.

1 “Önsöz” ve “Okuma Kuralları” Bölümlerindeki Hatalar

1.1 Daha önceki Latince sözlüklerle ilgili yapılan yorumdaki hata

1.2 “Latince genelde yazıldığı gibi okunan bir dildir” tespitindeki hata

1.3 Latince dilbilgisi terminolojisindeki hatalar

 

2 Sözlükteki Hatalar

2.1 Biçimsel hatalar

2.2 Anlam hataları

Reklamlar

5 comments on “Say Yayınları’ndan Çıkan Latince-Türkçe Sözlük’teki Hatalar

  1. Geri bildirim: Murat Bardakçı Latince dilbilgisi kitabı tanıtırken… (safsataya doğru) « jimi the kewl resmi blog! (C. Cengiz Çevik)

  2. Özgü Çelik
    03/06/2013

    Merhaba Cengiz,
    Aslında az önce Teoman Hocanın 2008 yılından ders kaydını dinledim ve tam altına yorum yazarak sana teşekkürlerimi bildirecekken sağ yanda bu başlık gözüme çarptı. Say Yayınlarının eski editörlerinden biri olduğum için sabredemeyip hemen başlığa baktım. Ben 2006 senesinde Saydan ayrıldım, sözlüğü hazırlayanı da tanımıyorum ama şunu söyleyebilirim, özensiz işler yapılabiliyor. Bu hem Say hem de genel olarak diğer yayınevleri için geçerli. Bence sözlükle ilgili tenkidini mutlaka yayınevine bildirmelisin. Onlar ya gerekli düzeltmeleri yapacaklardır yahut da duruma göre senden yardım isteyeceklerdir.
    Teoman Beyin ders kaydına gelince, gerçekten teşekkürler. Sevgili hocamızın ders anlatışını hele de böyle keyfi yerinde olduğu derslerden birinde, tekrar hatırlamak ne kadar iyi geldi anlatamam. Ben 2000 senesi Yunan Dili mezunuyum. Hocanın derslerine bir arkadaşımla beraber “kaçak” girerdik. Tabii kendisine hayrandık. Ben hala takip ediyorum, Google Alert bana arada bir onunla ilgili haberleri gönderiyor. Röportajlarını okuyorum arada. Senin de onunla ilgili elindeki kayıtları paylaştığını biliyorum. Gerçekten sağol, hayırlı bir iş yapıyorsun. Bu adam insanı dönüştürüyor; ben kendi çapımda bir fikir dönüşümünü, bir hafif uyanışı, bilinçlenmeyi onun sayesinde tecrübe ettim. Sanıyorum Sakarya’da onun için düzenlenen bir toplantıda, Cengiz Çakmak Hoca da konuşmasında kendi dönüşümünde Teoman Beyin etkisini anlatıyordu. Kısacası hoca gerçekten çok özel bir insan, Allah uzun ve sağlıklı ömür versin. Güzel zihni hiç bulanmaz umarım.
    İyi çalışmalar dilerim.
    Özgü

  3. goshgarabbas
    23/10/2016

    Merhaba, latince öğrenmek için hangi kitabı tavsiye ede bilirsiniz. Bizim hangi kitap doğru hangisi yanlış fazla anlayamıyoruz. Tavsiyeleriniz ne olur?.

  4. ahmetbatu2017
    01/12/2017

    …EN İYİ LATİNCE SÖZLÜK SİZCE HANGİSİ?

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: