Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Çevirmen notuna iyi bir örnek

Siyasalın KıyısındaHep kötü örneklerden bahsediyoruz ya da kötü örneklerle ilgili yorumlarımız daha gür bir sesle çıkıyor. İyi örneklerin de adı geçmesi lazım. Jacques Rancière’in Aux bords du politique‘inin Siyasalın Kıyısında başlığıyla çıkan çevirisinin çevirmeni Aziz Ufuk Kılıç çeviren notlarında (ç.n.) iyi iş çıkarmış. Eserin ana gövdesinin çevirisini Fransızca orjinaliyle kıyaslamadım, odaklandığım konu sadece notların çevirmence gerek duyulması ve içeriğinin iyi doldurulması.

Eser Yunan/Roma siyaset yaklaşımlarından (ama özellikle de Platon ile Aristoteles’ten) fikirleri yansıtırken bol bol Yunanca ve Latince kavram aktarıyor ve çeviri içeriyor. Bugüne değin filolojik kökenli kişilerin yine bu sahadaki çalışmaları dışında yer alan çalışmalarda bu tür kavram aktarımları ve çeviriler en basit ifadeyle kötü Türkçeleştirilmiş olurdu. Bu çalışmada aksi bir durum söz konusu. Yunanca/Latince terim ve ifadeler eserin asıl dili olan Fransızcadaki karşılıklarıyla birlikte incelenebiliyor, dahası yazarın tercih ettiği Fransızca sözcüklere fazladan etimolojik açıklamalar yapılabiliyor. Örneğin 20. sayfada “production” kelimesinin açıklaması şöyle verilmiş:cn1Ya da yazarın kullandığı Latince terimler arasındaki farkı göstermek için şöyle bir not düşülmüş:

cn2

Buradaki içeriğin büyük ölçüde doğru bilgi içerip doğru bir şekilde Türkçeleştirilmiş olması bir yana, yukarıda da belirttiğim gibi bu tür notlara gerek duyulmuş olmasını bile olumlu buluyorum. Demek ki aktardığı metin üzerine söyleyecek sözü varmış ve bu sözün okuyucu tarafından duyulması gerektiğini düşünmüş. Yazarın ilgili kavramlara ve bağlama yabancı olanlar tarafından anlaşılması zor olan dilinin bu şekilde açımlanmış olmasını çevirmenin metne dahil olma sınırlarının ihlali olarak yorumlayacak kişiler olabilir. Ben filolojik bir hassasiyetle halihazırda çevirmene düşenin asıl metnin bire bir anlaşılabilirliğini sağlamak olduğunu düşünüyorum, bunun yanında çeviriyi bir öğretim aracı olarak da düşünme eğilimindeyim. Çevirmen bire bir aktarıma paralel olarak okuyucuyu bilgilendirdiği ölçüde asıl metni aktarma görevine subjektif bir müdahale etmiş olacaktır, bu noktada sadece yazarın metnini görmek isteyenlerin tüyleri diken diken olabilir, ancak hatırlamalılar ki, son kertede çevirinin kendisi subjektiftir. Kelime ve cümle tercihleri başlı başına çevirmene aittir, dolayısıyla onun anladığı gibi çevirmesiyle, ana metnin dibine yine anladığı gibi açımlayıcı notlar eklemesi arasında bir çelişki görmüyorum.

Yine bu noktada çevirmenin yapacağı yorumların ve aktaracağı bilgilerin yazarın metnin ana gövdesindeki yorum ve bilgileriyle ne derece uyumlu olacağı ve arada bir çatışma olup olmayacağı da önemlidir. Bana kalırsa çevirmen kendi notlarında yazarla çatışamaz, çünkü mevcut çeviri metninin amacı bu değil, ancak yazarın ne demek istediğini açımlayabilir ve kendisine odak noktası olarak bizatihi metnin kendisini alabilir. Öbürü başka bir çalışmada yapılabilir bir şeydir. “Uyumlu olma”, “çatışma” ve “metnin kendisini odak noktası olarak alma” tabirlerinin göreceli olduğunun farkındayım ve bu konuda kesin sınırlar belirlemek güç, ancak en azından üzerinde nispeten uzlaşılabilir olan birtakım genel geçer bilgiler vardır, kelimelerin kullanım alanları ve anlamları buna örnek verilebilir. Yukarıdaki örnekte de görülebileceği üzere potestas ile potentia arasındaki anlam farklılığına ilişkin düşülen çevirmen notu bu genel geçerlik ölçütünü iyi yansıtmaktadır, bunun yanında yazarın bu iki terime ilişkin yorumunun doğruluğu ile yanlışlığı konusunda çevirmenin görüşüne ihtiyacımız olmayabilir, ki burada üzerinde durduğumuz çeviride de böyle bir durum yok.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: