C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

(5) Bir Latinceden çevirememe örneği… (Loeb’sel sıkıntı)

Klasik dönem Latince ya da Yunanca metinlerden yapılan çeviriler söz konusu olduğunda Loeb’in (Loeb Classical Library) bir karizması var, bunu kabul etmek gerekir. Baskıların text with commentary (yorumlu yani mevcut el-yazmaları ya da ikincil kaynaklar arasındaki farklılıkları belirten notların bulunduğu metin) ve çift-dilli (Latince/Yunanca – İngilizce) olması ilgili metinler üzerinde çalışanlar için bu eserleri sağlam birer kaynağa dönüştürüyor. Ancak özellikle de Latince çevirilerde aşırı yoruma kaçıldığı ve dolayısıyla bağlamdan kopulduğu  da oluyor, Loeb kapsamındaki farklı çevirilerde bu minvalde çok problemle karşılaştım.

Çok basit ve aslında -kimilerine göre- büyütülmemesi gereken bir örnek vereceğim. Örnekten önce belirtmeliyim ki, daha önce blogdaki farklı yazılarımda Latinceden (ya da herhangi bir dilden) Türkçeye yapılan çevirilerde olabildiğince metnin aslına sadık kalınması gerektiğini ve iyi bir Türkçe bilgisiyle bire-bir değilse de bire-bire yakın çevirinin yapılabileceğini savunmuştum. Aşağıdaki örnek mümkün olan bire-bir çeviri yerine metne “fazladan” yapılmış eklemeyle oluşturulan çevirinin tercih edildiğini gösteriyor, dolayısıyla metnin aslında olmayan bir ifade kullanılmış oluyor, bu da metni Cicero’nun değil, çevirenin metni kılıyor.

Örnek şu:

Örnek Cicero’nun De Officiis‘inin 3. kitabının 20.79. bölümünden alındı. Cicero’nun Latince metnini şöyle Türkçeleştiriyorum: “Buna karşın lütuflarının fazla olması, suç işlemenin nedenidir.” İngilizce çevirisinde ise, görüldüğü gibi, (Türkçeleştirerek aktarayım) “‘Ancak dur,’ diye karşı çıkacaktır biri, ‘ödülü büyük olduğunda, suç işlemenin özrü/gerekçesi ortaya çıkar.'”

Cicero bağlamda “zaten” anlatılagelen bir durumu (öncesinde ve hatta 3. kitabın tümünde) betimlerken, suç işleyenlerin (aslında peccare fiili “günah işlemek” anlamındadır, günah-suç olgusunun örtüştüğünü düşünün) işledikleri suç sayesinde edinecekleri ödülleri (praemia) gerekçe olarak gördüğünü anlatıyor, burada “yanlış” anlaşılabilecek bir durum söz konusu değil, dolayısıyla asıl metinde olmadığı halde İngilizcesinde ortaya çıkan ve cümleyi belgisiz zamirli bir doğrudan ifadeye dönüştüren “some one will object” ek-ifadesine gerek yoktur, bunun (suç işlemenin “gerçekten” ödülleri olmasının) Cicero’ya göre “doğru” bir görüş ya da onun görüşü olmadığı açıktır. (Cicero’nun buradaki yaklaşımı için bkz. “Aliud est celare, aliud tacere!” ; Cicero, De Officiis 3.8.36 başlıklı yazılar)

Yine de Loeb’deki bu ve diğer çevirileri seviyor ve sayıyoruz.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: