C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Lucanus’un scelus’u ve nefas’ı

Eskiçağ düşün geleneğinde soyut kavramların, kimileyin irade sahibi varlıklar gibi düşünüldüğünden bahsetmiştik, örneğin Seneca herhangi birinin gösterişinden bahsederken, doğrudan kişinin gösterişli kimliğinden ziyade bizzat gösterişin (luxuria) kendisini aktif kılarak insanı gösterişin etkisindeki pasif bir canlı kılmıştır. 

Seneca’nın, Roma İmparatouluğu’nun iç-savaşlar ve kavgalar yüzünden çökeceğini / her geçen gün daha da kötüye gittiğini epik şiiriyle anlattığı için kimi kere “Vergilius’un karamsar olanı” şeklinde tanımlanan yeğeni Lucanus da söz konusu epik eserinde bazı soyut kavramları “aktif” ve “irade sahibi” kılar. Evvelce bunu Lucanus ve Pharsalia (2) “Furor” başlıklı yazımızda (yazının ilk kısmı için bkz. Lucanus ve Pharsalia ayrıca bkz. Lucanusfuror kavramıyla örneklemiştik, şimdi ise aynı eserdeki scelus ve nefas kavramlarından bahsedelim.

Scelus (suç) ve nefas (günah) Lucanus’un Pharsalia’da öne çıkardığı kavramlardandır.

Ona göre, scelus, bütün silahların tek bir komutanın (Caesar’ın) emrine girip insanların zihnini ölüm düşüncesine hazırlar.[1] Dahası, akrabanın / hemşehrinin göğsünü acımasız çelikle yaran kişinin scelus’una itibar kazandıran kişi,[2] başka deyişle iç savaşa coşkuyla katılan hiç kimse “yaptığı şeyin (tanrılara karşı işlenmiş) bir nefas olduğuna inanmaz.”[3] Zira “taş yürekli scelus herkesin içinde uyanıktır, tümüyle silahlar geçer akıllarından, kabza tutmamış elleri işler.”[4]

İç savaşın taraflarından olan Pompeius, kendisi için Roma’dan farksız olan Lesbos gibi bir yer aramak adına “(dünyada) tanrısal yasanın (nefas’ın zıddı olarak fas) ve scelus’un nerede olduğunu araştırmanın kaçınılmaz olduğunu”[5] dile getirir, bu, aynı zamanda insanın yaşamdaki doğru ile yanlışı araması gerektiğine ilişkin üstü örtük fakat önemli bir mesajdır, Lucanus doğru ile yanlış, iyi ile kötü ya da bu başlık altındaki haliyle scelus ile fas’ın ayrımına önem atfeder, bir yerde Brutus’un Cumhuriyetçilerle birlik olup Caesar’ı öldürmesinin nefas olduğunu söyleyenlerin, Pompeius’un Makedon tarafından kendi kılıcıyla öldürülmesine (yani bir scelus’a) ne diyeceğini sorgular.[6]

Bu sorgunun da örneklediği gibi, Lucanus’un eserin sonuna doğru, tarafsızlıktan vazgeçerek Pompeius’un tarafına geçtiğini görürüz, böylece onun için scelus ve nefas, Pompeius’a yapılan kötülüklere karşılık gelir.

Şair, taş kalpli Septimius’un (saevus… Septimius) Pompeius’un “başının kesilmesinden daha büyük bir suç bulduğunu”[7] söyler, aktarıma göre, Septimius Pompeius’un yüzünü örten bezleri yardıktan sonra onun sarkmakta olan boynunu bir kürsüye koyar ve kaslarıyla birlikte damarlarını, dahası boğumlu kemiğini keser. Sonunda Mısırlı kölelerden biri Pompeius’un kellesini eliyle taşımasının doğru olduğunu haykırır. Bütün bu olup biten, Lucanus’un nezdinde rezilliğin en üst derecesidir (summi… pudoris).[8]

Bir karakterine “Pompeius öldürüldüğünde suça dönüşen iç savaş, o yaşarken sadakat idi”[9] dedirten Lucanus bu iç savaşta yenilen Pompeius tarafını, “yabancı krallıkların” hükmünü beklemediği için şanslı sayıyor gibidir, Pompeius’un ardında bıraktığı askerlerinden biri şu sözleri sarfedebildiğine göre, yenilenler için tüm kaygılar sona ermiş demektir:

“… Komutanım Magnus, savaşta sadece seni izledim, senden sonra ise kaderi izleyeceğim, iyi bir kaderi ummam ne fas’tır, ne de buna izin verilir.”[10]

Pompeius’un ardından onun müttefiki olan (dolayısıyla Caesar’a karşı savaşan) mukaddesatçı / cumhuriyetçi Cato’nun her daim devlet yasasının ve vatanın takipçisi olduğu (publica iura, / … semper sequeris patriam) söylenir.[11] Ancak Lucanus Pompeius Cato’nun dilinden, fas’ın temelinde Pompeius’un değil, bizzat tek-adam idaresine karşı duran Roma’nın olduğunu göstermeye çalışır, Cato Pompeius’un ardından onun askerlerine şöyle seslenir:[12]

“O halde, öyle görünüyor ki, aynı antla savaşa girişmişsin, ey genç,
Sen de bir efendi için; Pompeius’un eli olmuşsun,
Roma’nın değil! Artık çalışmıyorsun krallığa,
Kendin için yaşıyorsun ve öleceksin, komutanlar için değil, yok, hiç kimse için
elde edeceğin dünya, artık kazanırsın güvenle kendin için.
Kaçıp da savaşlardan, boşalmış boynunda boyunduruğu yokluyorsun,
Ve bilmiyorsun kralın olmadan neye katlanacağını. İşte şimdi,
Cesur adamlar için değerli bir fırsat bu! Suistimal edebiliyordu Pompeius,
Kanınızı, oysa şimdi red mi ediyorsun vatanın boyunduruklarını ve kılıçlarını,
Özgürlük yakınken hem de? Talih birini bıraktı,
Üç efendiden geriye…”*


* Bu yazıdaki Latinceden yapılmış tüm çevirilere bana ait, uyarılara ya da fikirlere açığım.

[1] Pharsalia 5.368-373.

[2] Pharsalia 7.323vd.

[3] Pharsalia 7.315: “Non credit fecisse nefas.”

[4] Pharsalia 7.766-767: “Invigilat cunctis saevum scelus, armaque tota / Mente agitant, capuloque manus absente moventur.”

[5] Pharsalia 8.141-142: “… Nam quaerere certum est, / Fas quibus in terris, ubi sit scelus.”

[6] Pharsalia 8.607-610.

[7] Pharsalia 8.668: “Septimius sceleris maius scelus invenit actu.”

[8] Pharsalia 8.669-678.

[9] Pharsalia 9.248-249: “Pompeio scelus est bellum çivile perempto, / Quo fuerat vivente fides.”

[10] Pharsalia 9.242-244: “… Magne, ducem: te solum in bella secutus / Post te fata sequar; nec enim sperare secunda / Fas mihi nec liceat.”

[11] Pharsalia 9.249-250.

[12] Pharsalia 9.256-266: “Ergo pari voto gessisti bella, iuventus, / Tu quoque pro dominis, et Pompeiana fuisti, / Non Romana manus? Quod non in regna laboras, / Quod tibi, non ducibus, vivis morerisque, quod orbem / Adquiris nulli, quod iam tibi vincere tutum est, / Bella fugis quaerisque iugum cervice vacanti / Et nescis sine rege pati. Nunc causa pericli / Digna viris. Potuit vestro Pompeius abuti / Sanguine: nunc patriae iugulos ensesque negatis, / Cum prope libertas? Unum fortuna reliquit / Iam tribus e dominis…”

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: