C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Lucanus ve Pharsalia (2) “Furor”

Furor (çılgınlık) Lucanus’un Pharsalia’da öne çıkardığı kavramlardan biridir. Lucanus eserinin iki farklı yerinde furor güdüsüne ilişkin iki farklı yaklaşım sergiler:

Lucanus, Pharsalia

Bir yerde bizzat furor’un güdüsünün, hani suçluyu arama konusunda uyuşuk olanı yansıtan güdünün, birçok kişinin ölümüne neden olduğunu söyler, ona göre, çıplak elle dolaşmaktan utanç duyduğu için elinde silahıyla dolaşan –öyle ki, silahları bulan da furor’dur[1]– ve gözünü kan bürümüş olan muzaffer komutan, bir yabancının kellesini omuzlarından söker alır,[2] “tek bağışlanma / can güvenliği ümidi ise tir tir titreyen dudakların üzerine kirli elin konmasıdır.”[3]

Başka bir yerde ise, Lucanus, “hiçbir furor (insanları) orduya çekmez / Ordugâhlara büyük bir ücret karşılığında katılırlar” diyerek “Savaşlar, sadece kendin için, hoşuna gider mi?” diye sorar,[4] bağlamda üzerinde durduğu ise herkesin, günah kılınmış savaşlara (scelerata in proelia), kendi nedenleriyle çekildiğidir, kimisini çürümüş yurdu (polluta domus), kimisini huzur döneminde –huzuru sağlayan- korkulası yasalar (legesque in pace timendae), kimisini kılıca duyulan korkulası açlık (ferro fugienda fames), kimisini ise dünyanın yıkımına sadakati karıştırma zorunluluğu savaşa çeker.[5] O halde Lucanus’un zihninde savaşa götüren her causa, bir furor’dur, zira kimse günah nedir bilmezken ve herkes uzun süre boyunca huzur içinde yaşarken (ignaros scelerum longaque in pace quietos), onları ilk defa savaşa sürükleyen furor’dur.[6]

 Bir yerde “Hangi furor, vatandaşım, kılıcın hangi etkin serkeşliği?”[7] başka bir yerde ise “Hangi furor, ey körler, hangi günah bu?”[8] diye soran Lucanus için, Latium kanını düşman uluslara manzara kılmayı istemek (gentibus invisis Latium praebere cruorem… [placuit])[9] ve sonunda zafer alayı olmayacak savaşlar başlatmak (bella geri placuit nullos habitura triumphos)[10] başka deyişle düşmansız savaş açmak (bellumque sine hoste)[11] tam bir furor halidir, hele ki kanı yerde kalmış Crassus’un gölgesi başıboş dolaşırken (umbraque erraret Crassus inulta).[12] Başka ulusları ya da kader tanrıçalarını suçlamaya gerek yoktur, Roma’nın duvarlarını çamura çeviren (ıslatıp yumuşatan) bizzat kardeşkanıdır,[13] yani yabancı ulusların bilmediği Hesperia’lıların furor’u, Romalıların kendi arasındaki savaşlardır.[14] Kardeşkanı akıtan ordular, furor’unun yeryüzünde yankılanan sesinden korkar,[15] böyle büyük bir furor’un (Romalı çılgınlıkların[16]) kara veya deniz ödülü de olmaz (Nec pretium tanti tellus pontusque furoris),[17] aksine Lucanus tanrılara “Beni Roma’nın çöküşünden uzak tutun!”[18] diyerek yalvarır, yani Roma orduları ödülsüz kalmak bir yana, bizzat Roma’nın çöküşüne neden olur.

Lucanus furor’u insanda beliren hayvansı vahşiliği betimlerken de kullanır. Ona göre, vahşi hayvanlar dar bir kafesekapatılıp evcil yetiştirildiğinde orman alışkanlıklarıyla

Lucanus, Pharsalia

 birlikte acımasızlıklarını da yitirir, dahası insana itaat eder, ancak susamış ağızlarına kan değmeye-görsün, furor’lukları canlanır, eski alışkanlıklarını hatırlar.[19] Yine furor Lucanus için vahşi kaplanların, Hyrcania ormanında ağıldan ağıla takip ettikleri sığırların kanını emmekten vazgeçmemesidir, bu, aynı zamanda Magnus Pompeius’un Sulla’nın kılıcını emmesine rağmen hâlâ vahşet susuzluğunu giderememiş olmasıdır.[20] Bu aslında iç savaşa dahil olan herkesi etkileyen bir susuzluktur, bu yüzden Lucanus “degener o populus” der, “ey değersiz halk!”[21] Silahların deliliği (armorum rabies) tiksinç bir günahla (scelerique nefando) hakkı bastırınca –vahşi hayvanın yeniden kan tadını alması gibi-, insanlıktan çıksa da, bunun adı erdem / cesaret (virtus) olur ve bu –geceleyin, karanlıkta saklanan[22]furor (vahşetin erdemleşmesi) artık seneler boyu –aydınlıkta- yaşar.[23]


[1] Pharsalia 3.671: “invenit arma furor:”

[2] Pharsalia 2.109-113: “… Trahit ipse furoris / Impetus, et visum lenti, quaesisse nocentem. / In numerum pars magna perit, rapuitque cruentus / Victor ab ignota voltus cervice recisos, / Dum vacua pudet ire manu.”

[3] Pharsalia 2.113-14: “… Spes una salutis / Oscula pollutae fixisse trementia dextrae.”

[4] Pharsalia 2.254-256: “… Nullum furor egit in arma: / Castra petunt magna victi mercede; tibi uni / Per se bella placent?”

[5] Pharsalia 2.252-254.

[6] Pharsalia 5.36.

[7] Pharsalia 1.8: “Quis furor, o cives, quae tanta licentia ferri?”

[8] Pharsalia 7.95: “Quis furor, o caeci, scelerum?”

[9] Pharsalia 1.9.

[10] Pharsalia 1.12.

[11] Pharsalia 1.682.

[12] Pharsalia 1.11.

[13] Pharsalia 1.93-95: “Nec gentibus ullis / Credite, nec longe fatorum exempla petantur: / Fraterno primi maduerunt sanguine muri.”

[14] Pharsalia 2.292-293: “… gentesne furorem / Hesperium ignotae Romanaque bella sequentur”. Karş. 10.62: “Hesperios… furores”

[15] Pharsalia 7.483-484: “… vocesque furoris / Expavere sui tota tellure relatas.”

[16] Pharsalia 1.106: “Romanos… furores”; 3.249: “furor… Romanus”

[17] Pharsalia 1.96.

[18] Pharsalia 2.297: “Securo me Roma cadat.”

[19] Pharsalia 4.237-241: “Sic, ubi desuetae silvis in caercere cluso / Mansuevere ferae et voltus posuere minaces / Atque hominem didicere pati, si torrida parvus / Venit in ora cruor, redeunt rabiesque furorque, / Admonitaeque tument gustato sanguine fauces;”

[20] Pharsalia 1.327: “Utque ferae tigres nunquam posuere furorem, / Quas nemore Hyrcano, matrum dum lustra secuntur, / Altus caesorum pavit cruor armentorum, / Sic et Sullanum solito tibi lambere ferrum / Durat, Magne, sitis…”

[21] Pharsalia 2.116.

[22] Pharsalia 7.170: “… mersos nocte furores”

[23] Pharsalia 1.666-669: “Inminet armorum rabies, ferrique potestas / Confundet ius omne manu, scelerique nefando / Nomen erit virtus, multosque exibit in annos / Hic furor.”

Reklamlar

One comment on “Lucanus ve Pharsalia (2) “Furor”

  1. Geri bildirim: Lucanus’un scelus’u ve nefas’ı « jimi the kewl resmi blog! (C. Cengiz Çevik)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 30/04/2011 by in Eskiçağ üzerine, Genel, Latince üzerine and tagged , , , .
%d blogcu bunu beğendi: