C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Lucanus ve Pharsalia

Bella per Emethios plus quam civilia campos,

usque datum sceleri canimus populumque potentem

In sua victrici conversum viscera dextra

cognatasque acies et rupto foedere regni

Lucanus, Pharsalia 1.1-4

Romalı epik şairlerin şiirlerinin ilk dizesinde, işleyecekleri konuyu dile getirmelerine aşinayız.[1] Vergilius’un Aeneis’ine “Arma virumque cano”, Statius’un Thebais’ine “Fraternas acies alternaque regna profanis” dizesiyle başlaması gibi, Lucanus da Bellum Civile’ye “Bella per Emathios plus quam civilia campos” dizeleriyle başlar.

Bu girişten anlıyoruz ki, Lucanus’un şiirinde işlediği (şakıdığı “canimus”) konu, devlet / halk meselesinden ziyade (plus quam civilia) Thessalia’ya ya da Pharsalus’a denk gelen Emathia düzlüklerinde gerçekleşen savaşlardır (bella per Emathios… campos), bu savaşlar onun nezdinde “günaha teslim edilmiş hakkın” (iusque datum sceleri) göstergesidir.

Lucanus iç savaş halindeki güçlü halkını (populumque potentem) muzaffer sağ kolunu iç organlarına doğrultan (in sua victrici conversum viscera dextra) bir insana benzetir; bu, kan bağı olanların çarpışması (cognatasque acies) ve krallıktaki birliğin çatırdamasıdır (rupto foedere regni).

***

Quintilianus’un, üslubunun “şairlerden ziyade hatipler tarafından taklit edilmesi gerektiğini” söylediği[2] Lucanus’un Pharsalia’sı elimize ulaştığınca dokuzu tamamlanmış on kitaptan oluşur. Pharsalia, İ.Ö. 48 yılında Kuzey Yunanistan’daki Pharsalus bölgesinde, Julius Caesar ile Pompeius önderliğindeki Roma senatosu arasında meydana gelen çatışmanın adı olmakla birlikte, bu çatışma on kitaptan sadece yedincisinde ele alındığı için esere uygun bir başlık değilmiş gibi görünür. Elyazmalarından süzdüğümüz bilgi ise, eserin adının De Bello Civili olduğu yönündedir, Pharsalia adının, Lucanus’un 9.985. dizede kullandığı “Pharsalia nostra” (Benim Pharsalus şiirim) ifadesinden ötürü “hatalı bir biçimde” esere verildiği düşünülmüştür.[3] Başka deyişle Pharsalia belli bir çatışmayı gösterirken, De Bello Civili o çatışmanın da dahil olduğu iç savaşın genelini gösterir.

Eserin içeriğine geçmeden önce bahsi geçen Bellum Civile’nin tarihine kısaca bakalım. Cumhuriyet idaresinin sonuna doğru, birinci triumviri’nin, Crassus’un ölümüyle birlikte son bulması, daha güçlü olmakta birlikte zaten ülkenin idaresi hususunda kafaca çatışan diğer ortakların yani Caesar ile Pompeius’un arasını açtı. Roma’da oligarşiye üstün gelip ipleri ziyadesiyle ele alan Pompeius, rakibi olarak gördüğü ve söz konusu dönemde Roma dışında bulunan Caesar’ı aynı zamanda siyaset-dışı bırakmak istedi. Gallia zaferinin kendisine kazandırdığı şöhret ve ganimetle birlikte emrine sadık, güçlü bir ordusu bulunan Caesar, zaten evvelden beri, oligarşiyi yıkıp Roma’nın tek-adam yönetimine geçmesini arzuladığından, Pompeius’un kendisine karşı beslediği hasmane tutumu karşılıksız bırakmadı. İ.Ö. 50 yılında Roma’da bir senatus celsesinde Caesar’ın hududu aşıp Roma’ya girdiğine dair yanlış bir haber görüşüldü ve Pompeius’a Roma’yı müdafaa yetkisi verildi.

Senatus İ.Ö. 49’da (7 Ocak) Caesar’ı geri çağırma kararı alması, yetkilerini ve tüm gücünü kaybetmesi anlamına geldiğinden, resmen Roma idaresine karşı harekete geçmeye karar verip aynı yılın 10 Ocak gününde Yukarı İtalya ile İtalya arasında sınır vazifesini gören küçük Rubicon Irmağı’nı geçerek harbe başladı. Her iki tarafın türlü taraftar toplama çabaları ile siyasî ve askerî hamleler bu sene boyunca devam etti. Bir sene sonra, İ.Ö. 48’de Caesar çekildiği Thessalia’da, kendisini takip eden Pompeius’un ordusuyla karşılaştı, 9 Ağustos günü, Roma tarihinin en kanlı kardeş kavgasına şahitlik etti, Caesar’ın 32000 kişilik ordusu, Pompeius’un 43000 kişilik ordusunu yenilgiye uğrattı. Caesar bu kanlı çarpışmadan sağ kurtulan Pompeius’un ordusundaki askerlere iyi davrandı, hatta kendisine karşı savaşan Marcus Brutus’u affederek Gallia Cisalpina valisi yaptı, senatörleri ve atlıları serbest bıraktı.

Caesar’ın tek-adamlığının tescilinin ilk adımı olarak görülen bu zafer, en nihayetinde Romalıların dökülen kanları düşünüldüğünde, büyük bir dramdır. Lucanus da bu dramı kaleme alan bir şairdir. Onun Bellum Civile’si Caesar’ın Rubicon Irmağı’nı geçişiyle başlar ve Caesar ile Cleopatra’nın 13. Ptolemaeus’la olan Mısır’daki savaşıyla son bulur, eserdeki olaylar doğal olarak İ.Ö. 49-48 yıllarında gerçekleşmiştir: Caesar’ın İtalya yarımadasına, bunun üzerine Pompeius’un da paniğe kapılarak Yunanistan’a geçişi, iki tarafın Massilia ve Ilerda’da karşılaşması, ikisinden de Caesar kuvvetlerinin galip ayrılması, İ.Ö. 48’in 9 Ağustos’unda, Pharsalus’ta Pompeius’un yenilmesi, kaçması ve Mısırlı Pothinus tarafından öldürülmesi, müttefiki Cato’nun askerleriyle birlikte Libya çöllerinden geçmesi ve Caesar’ın Mısır’a varması. Sıra-dizimi bu şekilde olan eserin 10. Kitabı yarım kaldığı için, yazarın kafasında hikâyenin nerede bittiği bilinmemektedir. S. Bartsch’a göre, Lucanus’un tasarladığı son, belki Cato’nun Utica’daki intiharı (İ.Ö. 46), belki Augustus’un Actium zaferidir (İ.Ö. 31) ancak bu konuda kesin bir kanaate varmak mümkün değildir.[4]


[1] Bkz. D. Kelly, The Art of Medieval French Romance, University of Wisconsin Press, 1992, s.42.

[2] Quintilianus 10.1.90: “Lucanus… magis oratoribus quam poetis imitandus”

[3] Lucan, The Civil War. Books I-X (Pharsalia), Çev. J. D. Duff, Harvard University Press, London 1962, s.xii.

[4] S. Bartsch, Ideology in Cold Blood. A Reading of Lucan’s Civil War, Harvard University Press, London 1997, s.2.

Reklamlar

One comment on “Lucanus ve Pharsalia

  1. Geri bildirim: Lucanus’un scelus’u ve nefas’ı « jimi the kewl resmi blog! (C. Cengiz Çevik)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 27/04/2011 by in Eskiçağ üzerine, Genel, Latince üzerine and tagged , , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: