C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Princeps… fructibus (De Officiis 1.8.25)

Cicero, De Officiis 1.8.25

Cicero, De Officiis 1.8.25

Yukarıda paylaştığım ve çevirisini sunduğum, Cicero’nun De Officiis‘inde geçen aforizmalaşmış, meşhur sözlerden biridir. Dönemin Roma’sında (Cumhuriyetin sonuna doğru ve kesin konuşmak istemesem de “belki” Augustus sonrası çalkantılı imparatorlar döneminde de) savaş ganimetleriyle ya da şahsî mülkle “ordu beslemek” yükselmek isteyen komutan / siyasetçi için en önemli şartlardan biriydi, zira (komutan Sulla ya da Julius Caesar örneğinde görüldüğü gibi) Roma’ya girerek iktidarı hedefleyebilmek için senatus’un üzerinde bir güce sahip olmak gerekiyordu, bu gücü sağlayacak olan da, hiç kuşkusuz söz konusu komutan tarafından beslenen askerî birliklerdi.

Cicero’nun yukarıdaki dolaylı aktarımına bakarsak, Caesar ve Pompeius’la birlikte birinci triumviri’de yer alan Crassus zenginliği ifade ederken magna pecunia tamlamasını kullanıyor (örneğin aynı anlama gelen divitiae‘ı kullanmıyor), bunun ilk manası “fazla para” olmakla birlikte pecunia‘nın “zenginlik, mal mülk fazlalılığı” anlamından ötürü “büyük / aşırı zenginlik” olarak da düşünülebilir, ben sadece “zenginlik” olarak çevirdim.

Princeps “asil, önde gelen (kişi), öncelikli vatandaş” ve -buradan hareketle- “lider, komutan” anlamındadır. Cicero’nun (dolayısıyla “Crassus’un”) burada kast ettiği kişi “devlette princeps olmak isteyen” (qui in re publica princeps vellet esse) ve kendisine orduyu beslemesi ön-koşul olarak sunulan (cuius…) olduğuna göre, bu princeps “öncelikli vatandaş”tan ziyade “komutan, lider, önder” olmalıdır ancak ben “devletin önde gelen bir kişisi olmak isteyen” diyerek her iki anlamı da vermek istedim, zira Griffin-Atkins’in çevirisinde (On Duties, Ed. by M. T. Griffin – E. M. Atkins, Cambridge University Press, 2003, s.11) söz konusu princeps için “pre-eminent”, Loeb çevirisinde ise (De Officiis, tr. W. Miller, The Loeb Classical Library, Ed. T. E. Page – W. H. D. Rouse, W. Heinemann Pub. London [The Macmillan Co. Pub., New York], 1913) “foremost citizen” karşılıkları kullanılmış. Birinci kullanımın benim Türkçe çevirisinde kullandığım karşılığa benzer şekilde muğlak olduğunu düşünüyorum, ikinci kullanımda ise çevirmen princeps için yukarıda verdiğim anlamlardan ilkine yani “önde gelen, öncelikli vatandaş” anlamına eğilim göstermiş.

Dikkat çekmek istediğim bir diğer husus ise çeviride fructus için doğrudan “meyve” karşılığını kullanmış olduğumdur.

Benim tercihim böyle oldu ancak yukarıda zikrettiğim iki İngilizce çeviride fructus “meyve” olarak değil, ismin ilk anlamı olan “gelir” (birincisinde “…on its yield”, ikincisinde “income”) olarak düşünülmüş. Benim düşünceme göreyse, madem söz konusu eylem “beslemek” (alere‘nin baskın olan ilk anlamı budur),  o halde beslemede kullanılan bir şey olmalı bu fructus. Neticede Crassus “bir yiyeceği yedirme” analojisi kurmuş olabilir diye düşündüm, bu yüzden çeviride fructus‘u “meyve” olarak karşıladım. Dahası bu mantığa göre, cuius da (ki onun) –exercitum‘la (ordu) birlikte gitmediğinden- “devletin önde gelen bir kişisi olmak isteyen kişi”yi değil (yani “gelirleriyle orduyu besleyemeyen” o kişi değilse), o kişinin (muhtemel) zenginliğini (magna pecunia) niteler, o halde fructus (meyve), magna pecunia‘nın (zenginliğin) bir parçasıdır, analojiyi daha da geliştirirsem, kişinin zenginliği bir ağaç olsun, o ağaçtaki meyveleri ordusunu beslemeye yetmiyorsa, bu durumda ağaç yetersiz demektir. İfadedeki kastın tam da bu olduğunu düşünüyorum.

Not: identificatio meselesini unutmadım, döneceğim.

Reklamlar

One comment on “Princeps… fructibus (De Officiis 1.8.25)

  1. adsız
    04/08/2011

    ”Maxime autem adducuntur plerique, ut eos iustitiae capiat oblivio, cum in imperiorum, honorum, gloriae cupiditatem inciderunt. ” Cicero,De Officiis,I.26 ”Zira pekçokları otoritenin,mevkilerin,şöhret arzusunun içine düştükleri zaman bunlarla öyle bir sürüklenirler ki unutkanlık adaleti ele geçirir.” olabilir mi? Aslında ut consecutivus mu causalis mi,ayırt etmede zorlanıyorum.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: