Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

(3) Bir Lucilius fragmanının dilbilgisel ve felsefî analizi

Bu yazıdan alıntı yapmak mı istiyorsunuz? Blogdan alıntı yapma kılavuzuna buyrun.

Birinci bölüm için buraya buyrun.

İkinci bölüm için buraya buyrun.

Fragmanın devamındaki dizelerde erdemin “şana yakışan” (quod… debetur honori) karakterinin evvelce bahsettiğimiz toplumsallığının iyi ve kötü diyalektiği bağlamındaki tercihsel değeri üzerinde durulmaktadır. Buna göre erdemli insan “düşmancıl insanların ve kötü adetlerin düşmanı” (hostem… inimicum hominum morumque malorum), buna karşın “iyi insan ve adetlerin savunucusu”dur (defensorem hominum morumque bonorum).

Kısaca kötüye düşman, iyiye dost olan erdemli insan iyilerle iyi geçinip onlarla dost olma amacını taşır ve bu amaca uygun bir tavur sergiler. Bu yaklaşım evvelce “Erken Dönem Stoacılığında Siyaset Anlayışı ve Kinizm Etkisi Üzerine” başlıklı çalışmada da üzerinde durduğum üzere Zenon’un Stoacılığın erken döneminden kalan fragmanlarını hatırlatır:

“Sosyalleşmek, ona [Zenon’a] göre, iyi insanın belirleyici karakteridir, dolayısıyla iyi insanlar bir araya gelerek sosyalleşir ve kaçınılmaz olarak birbirinin dostu olur. O halde dostlar iyidir ve birbirlerine sevgiyle bağlıdır. Öyleyse nerede sevgi varsa, bu ideal devlet orayı kapsar.”

Burada Zenon’dan Lucilius’a uzanan Stoacılık çizgisinin ideal toplumunun salt iyilik sevgisiyle birbirlerine bağlı olan erdemli insanlardan oluştuğu görülmektedir. Bu noktada Zenon’un Stoacılara bilge olmayan anne babaları ve çocuklarına bile düşman olmalarını öğütlediği hatırlanırsa, önceliğin kan yakınlığından ziyade erdem olduğu söylenebilir. Bu yaklaşımın İsa’nın devrimsel çıkışını yansıtan pasajlardan birinde de bulunduğunu söyleyebiliriz, zira Matta 10.35’te bozuk Yahudi topluluğu ile putperest Roma’ya “babayla oğulun, anneyle kızın, gelinle kaynananın arasına ayrılık sokmak için” geldiğini söyler, kastettiği Zenon ve Lucilius’un kastettiğinden farklı değildir, idealize edilen ilkeler yerleşik toplumun ilkeleri sorunlu olduğu için sunulmuştur, dolayısıyla eski kusurlu sistemin savunucuları ile yeni doğayı örnek alan sevgiye dayalı erdem idealinin temsilcileri arasında bir ayrışma, hatta savaş olacaktır.

Lucilius Zenon’un getirdiği ilkesel bayrağı daha da ileriye götürerek ondan ayrışıyor ve ülkenin yararını her şeyin önüne koyuyor (commoda… patriai prima). McDonnell (A.e., 127-128) burada Yunan ve Roma kültürlerinin kesiştiğini düşünür, ona göre dizelerin sonunda geçen ülkeyi anne babanın önüne koyma eğilimi Romalıların olduğu kadar Yunanların da yabancı olmadığı bir tutumdur. Bununla birlikte Lucilius’un Scipio Çevresi’nde birlikte olduğu Stoacı Panaetius ile bizatihi Romalı devlet adamı kimliğiyle öne çıkan Scipio’dan etkilenmiş olabileceğini düşünmek de mümkündür, en nihayetinde büyük ölçüde Cicero’nun eserleri sayesinde bildiğimiz kadarıyla, Scipio Çevresi’nde konuşulup tartışılan unsurlar devletin yarar-zarar diyalektiği süzgecinden geçirilmekte ve konu ne olursa olsun odak / varış noktası devletin yararı olmaktadır.

Fragman bir bütün halinde düşünüldüğünde dizelerin ülke yararıyla sonlanması da bu odak / varış noktası tespitimize uymaktadır, ihtimal o ki Lucilius hem geleneksel Romalı idealleri hem de -Panaetius’tan bilhassa etkilenmiş olmakla birlikte- Stoacı ilkelerin etkisiyle bu dizeleri kaleme almıştır, dolayısıyla onun dizelerini Stoacılığın Roma’da maruz kaldığı siyasî baskılara dayanan etkileşimin en eski örneklerinden biri olarak değerlendirmek yanlış olmaz.

Dilbilgisi karakteri olaraksa, son bölümde yer alan sıralama mantığının benim için ilgi çekici olduğunu söylemek durumundayım: prima… (ilk) deinde… (sonraki) tertia postremaque (üçüncü ve sonuncu). Deinde diğerlerinden farklı olarak sıfat değil, secundus‘un yerine kullanılmış, o olsaydı secunda olarak yer alacaktı, zira diğerleri gibi commoda‘yla birlikte gidecek, neutrum, pluralis, accusativus olacaktı. Lucilius’un değer sırasını buradan anlıyoruz. Birinci sırada ülke, ikinci sırada anne baba, üçüncü ve son sırada “ben”.

Son söz niyetine: kaynaklar

Artık nihayete erdirme zamanı. Bu kısa analiz boyunca çalaklavye vardığım sonuçları zaten paylaştım, ekleyecek başka sözüm yok. Sadece Lucilius’un burada incelediğim fragmanının da dahil olduğu tüm fragmanlara ve ilgili/öncelikli çalışmalara erişimden bahsedip konuyu kapatmak istiyorum:

Hepsinden önce Marx’ın (sandığınız Marx değil, bu klasik filolog olan Friedrich Marx) 1882 tarihli ve Studia luciliana: dissertatio philologica başlıklı çalışmasını arşivinize alın, Lucilius’la ilgili aktarımlarn kapsamlı derlemesidir: PDF Fragmanlar, tanıklıklar ve şiirlerinden alıntıları içeren derlemelerin ciltlerinin PDF’leri: 1. cilt (1904), 2. cilt (1905).

Başka bir fragman derlemesi olarak Müller’inki de kullanılabilir: Saturarum reliquiae, Teubner, 1872: PDF Keza 1876 tarihli

Fischer’in derlediği 1881 tarihli seçilmiş fragmanlar için bkz. De vocibus LucilianisPDF

Yukarıda bahsettiğim Marx’ın derlemesini temel alan Loeb’deki Warmington çevirisi (Remains Of Old Latin, 3: Lucilius – The Twelve Tables, 1938) sadece profesyonel olarak çalışanlar değil, aynı zamanda Latince bilmeyenler için de faydalı olacaktır: PDF

Evans’ın 1860 tarihli Romalı satiristlerin dizelerini kapsayan genel derlemesinden (The Satires of Juvenal, Persius, Sulpicia and Lucilius, s.280-368) Lucilius’un dizelerine de İngilizce olarak ulaşmak mümkün: PDF

Yine Marx’ın çalışmasını temel alan Cichorius’un 1908 tarihli meşhur Untersuchungen zu Lucilius başlıklı çalışması da Almanca bilenlerin işine yarayacaktır: PDF

Bununla birlikte Müller’in derlemesinin Leben und Werke des Gaius Lucilius başlıklı Almanca çevirisi de kullanılabilir: PDF

Bu yazıdan alıntı yapmak mı istiyorsunuz? Blogdan alıntı yapma kılavuzuna buyrun.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 15/03/2015 by in Eskiçağ üzerine, Felsefe - bilim, Genel, Latince üzerine and tagged , , , , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: