Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Aeneis 6.424-429: Aeneas Hades’e adımını atar — Yorumlu çeviri

occupat

Ele geçirir Aeneas girişi, çökünce bekçisi,

Hızlıca gider dönüşü olmayan suların kıyısına.       [425]

Yüksek sesli ağlamalardır ilk işittiği,

Bebeklerin ağlayan ruhları, hemen ilk eşikte.

Yoksunlar tatlı yaşamdan, alınmışlar memeden,

Kara gün çalmış onları, götürmüş acı ölüme.

Aeneas’ın eşiği ele geçirmesiyle birlikte (occupat Aeneas aditum), geri dönüşü olmayan suların kıyısına (ripam inremeabilis undae) vardığını görüyoruz, bu Hades’e giriş yaptığı anlamını taşıyor. Geri dönüşü olmayan sular, elbette Charon’un ölü ruhları üzerinde taşıdığı sulardır, niye geri dönüşsüz olduğunu ise sormaya gerek yok, ölen dirilemez, kayıkla bir kez buradan geçen geri dönemez. Orpheus ve Odysseus gibi geri dönebilenler var Yunan anlatısında, Roma’da ise Aeneas bu kahramansı geçişi yapıyor. Bu zorlu yolculuğu, yeni Troia’yı kurmak gibi ulvî bir amaca hizmet edecek şekilde göze alması ise onu yurduna dönmek istediği için Hades’e inen Odysseus’tan ya da ölen sevgilisi Eurydice’yi diriltmek için aynı riski göze alan Orpheus’tan farklı kılıyor. Aeneas daha siyasî, daha toplumsal ve daha adanmış bir ölüm yolculuğu sürüyor.

Duyduğu ilk ses doğum esnasında ölen bebeklerin ağlamalarıdır. Anlaşılan o ki, Vergilius’un Hades’inin girişinde vakitsiz ölen bebekler bulunuyor. Metindeki vagitus “ağlama” anlamında olup ziyadesiyle bebeklerin ağlamasını anlatır, büyüklerin ağlaması ise daha çok acclamatio, convicium, clamor‘dur. Vagitus’ta “bebek zırıltısı” şeklindeki ağlama ön planda.

427’deki infantum, ilkin “konuşamayan” anlamındaki infans‘ın gen. pl. hali. Kim “konuşamayan”dır? Henüz bebeklik evresinde olandır, dolayısıyla infans zaman içinde “bebek, henüz konuşmaya başlamamış küçük çocuk” anlamında kullanılmıştır. Aeneas ilk eşikte bebeklerin ağlayan ruhlarını (infantum animae flentes) duyuyor: “Ruh” için spiritus da kullanılır ama daha çok “soluk” anlamındadır (blogda daha önce Spiritus ya da soluk / ruh başlıklı yazıda bu kavramı incelemiştim), anima ise “yaşam ilkesi” anlamının öne çıktığı bir kavram olup yine Türkçeye gönül rahatlığıyla “ruh” olarak çevrilebilir (örneğin anima mundi “evrenin ruhu”, vb.). Peki, ruh ağlaması nasıl olur? Emin değilim, birilerinin emin olabileceğinden de emin değilim ama James Henry’nin meşhur Aeneidea‘sında “niçin bunca ağlama, niçin ağlayan ruhlar?” sorusuna cevap olarak bir sonraki dize gösteriliyor. Dulcis vitae yani tatlı yaşamdan alıkonulmuş olmaları. Buna memeden (ç)alınmışlıklarını da (ab ubere raptos) ekleyebiliriz, en azından Vergilius’a göre bu ağlama memeden alınmış bir bebeğin ağlamasına yakınsıyor. Geleneksel olarak Roma bedenden ayrılan ruhun ölü bedenin / cenazesinin üzerinde ağıt yaktığı düşünülürdü, örneğin Statius Silvae başlıklı şiirinin bir yerinde plorantemque animam supra sua funera vidi diyor, “cenazesinin üzerine ağıt yakan ruhunu gördüm”, bebeklerin de kendi cenazelerinin üzerinde ağladığını düşünebiliriz.

429’daki atra dies yani “kara gün” ise Homeros’un Ilias 11.483’teki νηλεγής ἦμαρ’ını (kayıtsız gün) anımsatıyor, günü kara (atra) ya da kayıtsız (νηλεγής) gibi gösterip korkutucu kılmayı, James Henry çocukları canavarla korkutmaya benzetiyor, hani “yemeğini yemezsen, canavar gelip seni kaçıracak” gibi.

Son dizedeki funereacerbo‘yu “acı ölüm” diye çevirdim, ancak Charles Anthon düştüğü notta “immature death” demiş, “vakitsiz/erken ölüm” olarak çevrilebilir. Oysa acerbus sıfatının böyle bir anlamı yok, ilk ve temel anlamı “acı, sert”tir. Bebek için ölüm kendi başına “acı” bir şey olsa gerek, erken olmasının bir önemi olduğunu sanmıyorum.

One comment on “Aeneis 6.424-429: Aeneas Hades’e adımını atar — Yorumlu çeviri

  1. Geri bildirim: imago… volucrique simillima somno (Aeneis 6.701-2) | C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: