Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Aeneas Italia’ya Odysseus’la birlikte mi geldi?

Dün twitter‘de paylaşmıştım, Friedrich Solmsen’in “Aeneas Founded Rome With Odysseus” başlığını taşıyan bir makalesi var (Harvard Studies in Classical Philology, 90, s.93). Üzerinde durduğu konu ilginç ve tartışmalı. İ.Ö. 1. yüzyılda Roma tarihini kaleme almış olan Dionysius Halicarnassensis’in söylediğine göre (1.45.4-48; 1.72.2) İ.Ö. 5. yüzyılda yaşamış olup Herodotus ile Thucydides’in çağdaşı olan tarihçi Lesbos’lu Hellanicus Aeneas’ın Italia’ya Odysseus’la birlikte geldiğini ve yanındaki Troialı kadınlardan biri olan Rhome’nin adından hareketle bulunduğu yöreye “Roma” adını verdiğini söylüyor (Hellanicus, FGrHist 4 F 84= F. Jacoby et al., Die Fragmente der griechischen Historiker, Berlin & Leiden, 1923–1958; Leiden, 1994–).

Problemli bir iddia bu, zira malumunuz, Aeneas soyu Zeus’a kadar dayanan, annesi Aphrodite olan bir Troia prensi. (Yaptığım bir soy ağacı için şuraya bakın.) Odysseus ise Troia’yı yıkan Achaia müttefik ordusunun en büyük komutanlarından biri ve asıl yıkıcı görevi gören tahta at hikayesini bulan biri. Neden Aeneas onunla birlikte Italia’ya gelsin? Zaten yanan Troia’dan Yunan nefretiyle kaçmış, yeni Troia’yı kurmak için yola düşmüş, neden düşmanıyla birlikte olsun? Yoksa Aeneas’ın Roma’nın kurucu atası olmasıyla ilgili başlıca kaynağımız olan Vergilius’un Aeneis‘inde Odysseus’a edilen hakaretler gerçeği yansıtmıyor mu?

Aslında ortada ya o, ya bu durumun gerçeği yansıttığı şeklinde bir kanı oluşması zor, zira bizler için tümüyle belirsiz bir döneme ilişkin ne kadarının tarihsel, ne kadarının efsanevî olduğunu bilmediğimiz bir anlatı yumağıyla karşı karşıyayız. Dahası bu anlatı yumağı oldukça uzun bir süreyi kapsıyor. Homeros’un 8-7. yüzyılla tarihlendirebileceğimiz destanlarından Vergilius’un yazdığı esere kadar 7 yüzyıl geçmiş, dolayısıyla öykünün bu kadar uzun bir süre içinde böylesine farklı versiyonlarla karşımıza çıkması şaşırtıcı olmamalı.

Şunu da belirtmek gerekiyor ki, Aeneas ile Odysseus arasında böyle bir ilişki olduğu iddiasını Hellanicus ve ilgili makalede de bahsedildiği gibi çağdaşı Sigeum’lu Damastes dışında savunan yok. Yaygın olarak tartışılan bu sorunun çözümü genelde mitolojik anlatıların zaman içinde evrim geçirdiğini kabul etmekte yatıyor, neticede bahsedilen asla tartışmaya açık olmayan ve hatları belirgin bir tarihsel anlatı değil. Kaldı ki, insanlığın tarihsel kabul ve anlatılarda, hatta güncel olayların aktarımında bile uzlaşamadığını deneyimlememiş değiliz. Bazen bilinçli, bazen bilinçsiz bir şekilde iki ya da daha çok olay veyahut bir olay kendi içindeki <tarihî ya da değil> farklı unsurlardan ötürü farklı bir boyut kazanabilir, zamanla değişebilir.

Wiseman (Remus: A Roman Myth, Cambridge University Press, 1995, s.50-52) buradaki mitolojik çatışkıyı yorumlarken bu duruma dikkat çekiyor ve iki farklı öykünün birbirine karıştırılmış olduğunu söylüyor. Buna göre Troia savaşından dönmekte olan Achaia gemilerinin fırtına sonucu Latinion kıyı kentine sığındığı ve yanlarındaki Troialı köle kadınların gemileri yakıp onları oraya yerleşmeye zorladığı yönündeki Yunan kökenli öykü (Aristoteles, Fr.609. Rose) ile yine Troialı kadınların uzun süren yolculuğun bitişinin sembolü olarak, Aeneas’ı da getiren Troia gemilerini yaktıkları yönündeki öykü karışmıştır. Peki, niçin? Bunu bilmiyoruz, hakkında spekülasyon üretebiliriz. Diğer spekülasyonlara nazaran tartışmaya daha az açık olan şu ki, Romalıların genesis yaratımının bir ürünü olan Aeneas öyküsü siyasî bir nitelik taşır ve asla Odysseus ile Aeneas’ı aynı gemiye sokmaz. Aynı şekilde Panhellenist olan Hellanicus da henüz heybetiyle tarih sahnesine çıkmamış olan Roma’nın kuruluşunda bir Yunan kahramanın olduğunu varsayması siyasî bir kabul olarak görülebilir. Başka deyişle mitoloji siyaseten üretilebilmekle birlikte, aynı güdüyle değiştirilip yeniden değerlendirilebilir.

Bu konuya ilişkin söylenecek çok şey var ama şimdilik burada bırakıyorum. Bu konuyu tartışan kaynaklardan ikisini paylaşayım:

– N. Horsfalli “Some Problems in the Aeneas Legend”, CQ, 29.2, 1979, s.376-383;

– G. K. Galinsky, “Aeneas at Rome and Lavinium”, The Two Worlds of the Poet: New Perspectives on Vergil. Festschrift for Alexander G. MacKay, Ed. Robert M. Wilhelm – H. Jones, Wayne State University Press, 1992, s.94.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: