C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

(4) Bir Latinceden çevirememe örneği…

Christopher Dawson’ın (1889-1970) 1932 yılında yayınladığı The Making of Europe: An Introduction to the History of European Unity başlıklı çalışması 1976 yılında, (Dinç Tayanç çevirmenliğinde) Dergâh Yayınları tarafından Türkçeye kazandırılmış. Eseri bir sahafta bulmuştum:

İçeriden öğrendiğime göre Dergâh Yayınları zamanında “batı düşüncesi” serisi adı altında yayınladığı kitaplar için, yukarıda da görülebileceği gibi, bir elinde kitap olup, diğer eliyle üç işareti yapan (?) İsa’nın demir dişli önündeki resmini logo olarak kullanmış, hatta demir dişliyi İsa’nın halesi olarak düşünmek bile mümkündür. İsa sonrası dönem için söylersek, batıda gerçekleşen sanayi hamlelerini de simgeleyen bu logoyu başarılı bulduğumu belirteyim, en azından belli bir döneme ve düşünce coğrafyasına özgü eserlerin iki önemli niteliğini yansıtmaya çalışmaları önemlidir, daha özensiz de olabilirlerdi.

Konumuza gelirsek, yukarıda bahsettiğim kitabın bir yerinde bulunan (s.118) Latince ifadenin çevrilmesi girişiminde bir sorun var, ondan bahsetmek istiyorum.

Eserin İngilizce aslı bende yoktu ancak Google books’ta arayınca kitabın önizlemesini ve ilgili sayfayı bulabildim (bkz. http://books.google.com.tr):

Şimdi, tespitlerimi sıralayayım:

1- “(Per te) Barbari discunt resonare Christum Corde romano” ifadesini şu şekilde Türkçeleştiriyorum: “(Senin aracılığınla) Barbarlar İsa’nın, Romalı yüreğinde yankılandığını öğreniyor.” Oysa İngilizcesinde “the barbarian flood would break itself against the rock of Christ”, Türkçesinde ise “Barbar dalgaları, İsa’nın kayalarına çarpıp kırılacaktır” çevirilerini görüyoruz.

2- Yukarıdaki alıntılardan da anlaşılıyor ki, Latince ifade kitabın Türkçesine eksik alınmış, zira “Per te” kalıbını göremiyoruz.

3- “Per te” “senin aracılığınla” anlamına gelmekle birlikte, buradaki “sen” (te) Kiliseyi işaret eder, zira Dawson burada bu kuruma atıfta bulunur, şöyle der yukarıdaki alıntının hemen öncesinde: “… Hıristiyanlar, Kilise’nin varlığını sürdürdüğü sürece, Roma İmparatorluğu’nun işlerinin aksamayacağına inanmışlardır.” (s.117) Dolayısıyla Paulinius Kilise aracılığıyla (per te) İsa’nın Romalı yüreğinde yankı bulacağını söylemektedir.

4-Dawson Latince cümleyi ya yorumlayarak çevirmiş ya da Paulinius’un başka bir ifadesini, Latince olarak almıştır. Aradığımızda Paulinius’un benzer bir ifade kullandığını görüyoruz (http://goo.gl/GWJ5j): “the barbarian flood would break itself against the rock of Christ.” O halde ya Dawson  Paulinius’un bilinen bir sözünü alıntılarken Latincesi diye başka bir Latince ifade (aslını da paylaşmak adına) eklemiş ya da Paulinius’un başka bir sözünü de paylaşmak istemiştir, ki bu ikinci ihtimal, İngilizcesini vermediği için, akla pek uygun değildir.

Sonuç itibariyle hem eserin İngilizce aslında, hem de Türkçe çevirisinde okuyucular Latince “(Per te) Barbari discunt resonare Christum corde Romano” ifadesini tam olarak (İngilizce ya da Türkçe) anlamamış oluyorlar, zaten sorun da burada.

Reklamlar

2 comments on “(4) Bir Latinceden çevirememe örneği…

  1. kemal atakay
    02/01/2013

    Sayın Cengiz Çevik,

    İngilizce metin dikkatle okunduğunda, herhangi bir sorun olmadığı görülüyor. ‘Barbar dalgaları . . . kırılacaktır’ ile Latince söz, birbirinden farklı.
    Son cümleyi şöyle çevirebiliriz: ‘Nolalı Paulinus’un bir Hıristiyan misyoner ile (Remesianalı Nicetas ile) ilgili olarak yazdığı gibi:
    Per te . . . corde romano : ‘Senin sayende, barbarlar Romalı bir yürekle İsa’yı övmeyi (onun ezgilerini söylemeyi) öğreniyorlar.
    Dolayısıyla, buradaki ‘te’ Nicetas’ı gösteriyor. (Yayınevinin çevirisi, iki ayrı cümlenin iç içe geçmesine yol açmış.)
    Güzel siteniz için teşekkürler ve selamlar,

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: