C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Adulatio: Köpeğin kuyruk sallaması

“Yaltaklanma, dalkavukluk” şeklinde Türkçeleştirebileceğimiz Latincedeki adulatio (İng. ve Fr. adulation, İsp. adulación, İt. adulazione) isminin aynı anlamdaki adulari fiilinden türetildiği açıktır.

Adulari fiilinin ilk anlamı hayvanlara (bilhassa köpeklere) has “sevindiğini, yakınlığını göstermek”tir. Bu fiilin İngilizcedeki tam karşılığı (ki Latinceden İngilizceye yapılan çevirilerde adulari‘yi genelde bu karşılar) to fawn‘dır. Oed’in “to fawn (upon)” için verdiği ilk anlam şu: “Intr. of an animal, esp. a dog: to show delight or fondness [by wagging the tail, whining, etc.] as a dog does” [1]

Eskiçağ gramercisi Nonius eserinde köpeklerin sevindiğini göstermesi ile kuyruk sallaması arasında her daim bağlantı olduğunu ve bu iki eylemin hep birlikte gerçekleştiğini söyler (1.57). Curtius ise Sanskritçedeki “sallamak” anlamındaki val fiilinin Latinceye (aynı anlamla) volvere olarak geçtiğini söyler.[2] Bu muhakemeye göre, volvere ile adulari fiilleri arasında doğrudan morfolojik bir bağlantı olması gerekir ancak bu bağlantıyı kurmak kolay değildir.

Bir görüşe göreyse adulari fiili metathesis ile oluşmuştur, buna göre “oynamak, eğlenmek” anlamındaki adludere fiilindeki harfler değişerek adulari fiili ortaya çıkmıştır.[4]

Bir kaynakta karşılaştığım üzere Teutonic wedel ismi “kuyruk”, wedeln fiili de “kuyruk sallamak” anlamına gelmekle birlikte,[3] İngilizcedeki “dalkavukluk yapmak” anlamını veren to wheedle fiiliyle alakalı olabilir, dahası her iki yapı Latincedeki adulatio ve dolayısıyla adulari fiilinden geliyor olabilir.[5]

Ancak adulari fiilinin, aynı sözcük formülasyonuyla modern dillere tam geçişinin, 15. yy.’da Fransızcadaki aynı anlamı veren aduler fiiliyle başladığı söylenir, Oed ise İngilizcedeki to adulate fiili için en eski kullanım olarak 1700’lerin sonunu gösteriyor (1777 Dalrymple Trav. Spain & Port. xxxix, the way to preferment here is by? adulating some superior, who probably is a despicable character).

Neticede görülüyor ki, adula– kökü ilkin hayvanın / köpeğin sevinçle kuyruğunu sallaması anlamında olup daha sonradan insanlara has “yaltaklanma, dalkavukluk” anlamını kazanmıştır. Benim merak ettiğim ise köpeğin, bir sevinç ifadesi olarak kuyruğunu sallaması insanların dalkavukluk yapması (yapma arzusu) gibi birtakım egoist amaçlardan beslenip beslenmediği ya da o amaçlara hizmet edip etmediği. Elbette bunu düşünmeye başlamadan önce, “köpek egosu” diye bir şeyin varlığını kabul etmemiz ve köpek psikolojisindeki yerini iyi kavramamız lazım.

Notlar:

1. Oed’deki tam karşılık için bkz. http://goo.gl/xagyD
2. Baron Thomas Babington Macaulay, The Life and Writings of Addison, Macmillan, 1898, s.144.
3. Wachteri Glossarium, 2.1840.
4. Proceedings of the Philological Society, c.6, Pub. by George Bell, London 1852 – 1853, s.95.
5. M. Tulli Ciceronis de officiis, libri tres, accedunt in usum iuventutis notae quaedam anglice scriptae, ex editione postrema et emendatissima Valpiana, Hogan & Thompson…, Philadelphia 1833.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: