Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Şarap tanrısına niçin Lyaeus deniyordu?

BacchusBir arkadaşımız başlıktaki soruyu sormuş.

Yunancadaki “çözmek, rahatlatmak, gevşetmek” gibi anlamları veren λύω fiilinden türemiş Λυαῖος “gevşetici, rahatlatıcı” kaygıdan arındırıcı” anlamındadır, bu Latinceye olduğu gibi geçmiştir: Lyaeus.

Şarabın insan üzerindeki etkisi göz önünde tutularak şarap tanrısı Dionysus’a (ya da Bacchus) Lyaeus denmiştir. (Örneğin bkz. Vergilius, Aeneis 4.58; Martialis 1.71.9; Horatius, Odes 1.7.22; Epodes 9.38) Hatta bizzat “şarap” anlamında da kullanılmıştır, örneğin Campania şarabı (Martialis 11.118) ya da “eski şarap” (Tibullus 3.2.1).

Bacchus için benzer bir isimlendirme öyküsü daha var: Başta şarapla ilgisi olmadığı halde Italia’ya özgü yerel bir tanrı olan Liber de zaman içinde Bacchus’la özdeşleşmiştir, nitekim liber Latincede “özgür” anlamında bir sıfattır. Anlaşılan o ki, şarabın sarhoş ediciliği / zihni kaygılarından arındırma niteliği her iki isimlendirmenin esasını teşkil eder.

Propertius’un (3.5.21) güzel bir kullanımıyla kapatayım: “…multo mentem vincire Lyeaeo…” diyor yani “zihni fazla / aşırı Lyaeus ile zincirlemek…” Gerçekten de, şarap (ya da herhangi bir alkollü içki) zihni belli oranda gevşetici özellikteyken, fazla alınması durumunda, insan elini kolunu kilitleyebilir, zaten mens yani zihnin zincirlenmesi (vincere) ile kast edilen de budur. Propertius’un ilgili şiirinde kullanılmamış olan vinum (şarap) ile vincere arasındaki karştlık durumuna ayrıca dikkat çekmek isterim.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Bilgi

This entry was posted on 27/02/2013 by in Eskiçağ üzerine, Genel, Latince üzerine and tagged , , , , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: