Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Diodorus’un Temel Argüman’ı (κύριος λόγος)

Diodorus’un literatürde “Temel Argüman” (κυριεύων ya da κύριος λόγος)[1] olarak bilinen mantık tezi onun kader ve zorunluluk anlayışıyla yakından ilgilidir. Bunu biliyoruz, dahası bu tez hakkında başka bir çok şey daha biliyoruz, örneğin J. Hintikka’nın bildirdiği gibi, Diodorus’un hangi argüman türünü kullandığını, bu argümandaki öncül önermeleri, argümanın hedefini ve Diodorus’un bu argümanla ilgisi bulunan diğer konularda savunduğu görüşleri biliyoruz.

Ancak bilmediğimiz önemli bir şey var, argümanın tam hali. Ne yazık ki, argüman günümüze tümüyle aktarılmamış ve kendisini yeniden düzenleyenler olmuşsa da,[2] hiçbiri tatmin edici olmamıştır.[3]

Argümanın temelinde Diodorus’un mümkün olanı hâlihazırda gerçekleşen ya da gerçekleşecek olan olarak değerlendirmesi yatar. Buna göre kaçınılmaz olan da hâlihazırda gerçekleşen ya da gerçekleşecek olandır.[4]

Epictetus’un aktarımına göre, bu iki temel yargı şu önermelerin birbiriyle uyumsuz olduğunu kabul eder:

1)     Geçmişte gerçekleşmiş olan kaçınılmazdır.

2)     İmkânsız olan mümkün olandan <sonra> kaynaklanmaz.

3)     Gerçekleşmemiş ve gerçekleşmeyecek olan mümkündür.[5]

A. F. Mikel’in de belirttiği gibi, Diodorus’un düşüncesine göre birinci ve ikinci önerme açıkça doğru olduğunda, üçüncü önerme kabul edilmeyip olumsuzlanmalıdır. Buna göre üçüncü önermenin olumsuzlanması olabilirliğin tanımını verir:[6] Gerçekleşmemiş ya da gerçekleşmeyecek olan hiçbir şey mümkün değildir.[7]

B. Mates Diodorus’un bu çıkarımını tersten okur: “Mümkün olan gerçekleşmiş ya da gerçekleşecek olandır.”[8] Diodorus’un bu argümanında olabilirliğin tanımlanmasıyla[9] birlikte diğer alethik kip durumları ve zorunluluk da kolayca bulunabilir:[10] Lp p’nin zorunluluğunu, Mp p’nin olabilirliğini, ¬ olumsuzlamayı ve ≡ ancak ve ancak bağlacını temsil etsin; zorunluluk ve olabilirlik şu formüle göre birbirini tanımlayabilir:

(1) Lp ≡ ¬M¬p.

Temel Argüman’a göre:

(2) Mp ≡ (p gerçekleşmiştir ya da p gerçekleşecektir.)

(2)’de p yerine ¬p koyarsak,

(3) M¬p ≡ (¬p gerçekleşmiştir ya da ¬p gerçekleşecektir.)

sonucu çıkar. (1) ve (3)’ten (4)’ü elde ederiz:

(4) L¬p ≡ ¬(¬p gerçekleşmiştir ya da ¬p gerçekleşecektir.)[11]

A. F. Mikel’in de bildirdiği gibi, argümanın isminden (“temel” ya da “yönetici” olsun) onun Diodorus’un takipçileri tarafından tartışmasız kabul edildiğini düşünebiliriz.[12]

P. M. Schuhl’a göreyse Temel Argüman Eskiçağ yazarları tarafından determinizm ile fatalizmin başka deyişle kaderciliğin bir biçimi olarak değerlendirilmiş, dolayısıyla argümanı (λόγος) betimleyen “temel” ya da “yönetici” anlamındaki sıfat (κύριος) kaderin gücünü gösteriyor olmalıdır.[13]

Temelde Diodorus’un olabilir olan ile kaçınılmaz olanı birbirinden ayırdığını da görüyoruz, buna göre p yanlış bir ifade (λεκτόν) olsun, p’nin gelecekte gerçekleşeceğini biliyorsak, Diodorus’un tanımına göre, p olabilir olan olmakla birlikte, (en azından şimdilik) kaçınılmaz olan değildir. “Dolayısıyla olabilir olan, kaçınılmaz olarak, kaçınılmaz olan değildir.”[14]

Bu durum W. Kneale ile M. Kneale’nin eserinde bahsedilen şu iki olası durumla yakından ilgilidir: “Geçmişle ilgili <gerçekleşmiş olana ilişkin> her doğru ifade kaçınılmazdır” ya da “Geçmiş zaman kipindeki her doğru ifade kaçınılmazdır.”[15]


 

[1] D. Sedley’e göre “belirleyici / yönetici argüman”. Bkz. D. Sedley, “Diodorus Cronus and Hellenistic Philosophy”, Proceedings of the Cambridge Philological Society, 231, 1977, s.97.

[2] Örneğin bkz. F. S. Michael, “(VII.) What is the Master Argument of Diodorus Cronus?”, American Philosophical Quarterly 13, No:3, July 1976, s.229. Ayrıca bkz. A. F. Mikel, “The Master Argument of Diodorus Cronus” (Yayınlanmamış Doktora Tezi), The Florida State University, 1992, s.11.

[3] J. Hintikka, Time and Necessity. Studies in Aristotle’s Theory of Modality, Oxford University Press, 2002 s.179.

[4] A. F. Mikel, a.g.e., s.9.

[5] Epictetus, 2.19.1-5. Bkz. W. Kneale – M. Kneale, The Development of Logic, Oxford Clarendon Press, 1962, s.119; J. Hintikka, a.g.e., s.180; N. Rescher, “A Version of the ‘Master Argument’ of Diodorus”, Journal of Philosophy 63, 1966, s.439.

[6] A. F. Mikel, a.g.e., s.9.

[7] J. Hintikka, a.g.e., s.180.

[8] B. Mates, Stoic Logic, University of California Press, Berkeley ve Los Angeles, 1961, s.37; J. Hintikka, a.g.e., s.180.

[9] Alexander, In Aristotelis An. Pr. Lib. I Commentarium, C.I.A.G. ii, s.184.

[10] A. F. Mikel, a.g.e., s.10.

[11] Bu formülü olduğu gibi A. F. Mikel, A.e.’den aldım.

[12] A. F. Mikel, A.e.

[13] W. Kneale – M. Kneale, a.g.e., s.119.

[14] A. F. Mikel, a.g.e., s.12.

[15] W. Kneale – M. Kneale, a.g.e., s.119-120.

Reklamlar

2 comments on “Diodorus’un Temel Argüman’ı (κύριος λόγος)

  1. mustafa muslu
    03/10/2014

    Değerli akademisyen, ben Antalya ilinde görev yapan bir tarihçi/öğretmenim. 1530 tahrir kaydında Adrason-Atrason olarak tespit ettiğim yerleşim biriminin anlamı ve filolojik tahlili ile ilgili bilgilerinize muhtacım.Yardımılarınızdan dolayı şimdiden teşekkür ederim. Saygılarımla…

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: