C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Talebe mi, öğrenci mi? (Studere’den studens)

Bir önceki girdide Murat Belge’nin bugünkü (26.5.2012) Taraf‘ta çıkan “Öğretmen / Öğrenci” başlıklı yazısını paylaşmıştım. Belge “Öğrenci” kelimesinin kökünden hareketle bazı sonuçlara varıyor, bunun için egemen batı dillerinde bu kelimeye karşılık kullanılan kelimelerin ekseriyetle Latincedeki “studiare” kelimesinden geldiğini söylüyor. Buna takıldım, zira Latincede böyle bir kelime yok, studium ile studere fiilini birbirine karıştırarak, ortaya yeni bir fiil çıkarmış ya da tümden baskı hatası olmalı.

Maksat bahane olsun, ilgili kelime grubunun kök incelemesi yapalım.

Latincede studere “istekli olmak” ve (bir şeyle) uğraşmak” anlamındadır, studium ise bu fiille yakın akraba olup “şevk”, “isteklilik”, “öğrenme / çalışma isteği” anlamındadır. Latinceden egemen çağdaş dillere (benim dememle İngilizce, Almanca, Fransızca, İtalyanca ve İspanyolca) geçen fiil / eylem kelimeleri, beraberinde o “fiilin / eylemin sahibi, öznesi” anlamını veren kelimeleri de taşımıştır, demem o ki, “istekli olmak” anlamındaki studere fiili, İngilizceye study diye geçtiğinde (ki arkaik İngilizcede studie, studye, studi, stude, stodie, stody, stodye, vb. biçimlerde de kullanılmıştır) beraberinde Latincedeki “istekli olan” anlamındaki studens (yani fiilden türeyen şimdiki zaman isim-fiili: praesens participium) kelimesini de getirmiştir. Latinceden sonraki dillere bu geçişler, Oxford English Dictionary gibi büyük sözlüklerde de yazdığı gibi, Latincedeki ilgili isim-fiilin accusativus’u yani -i hali üzerinden olur. Studens‘in acc.’u studentem‘dir, dolayısıyla İngilizcedeki student‘in Latincedeki en yakın akrabası  (ki study ve student kelimelerinin Latince ile İngilizce bağlantısının ilkin Fransızca köprüsü üzerinden kurulduğu da söyleniyor, bkz. arkaik Fransızcada estudie ve estudiantstudens(-tem) olmakla birlikte, onun da atası studere fiilidir.

Murat Belge’nin dediğinin aksine, Latincede studiare diye bir kelime yoktur.

Bununla birlikte Belge’nin yazısında dile getirdiği bir hususa katılıyorum: Studens (İng. student, Fr. étudiant, Alm. student, İt. studente, İsp. estudiante, Por. estudante) anlamca “verileni almak”la yetinme çağrışımı değil, “almak için çalışmak” çağrışımı üzerine kuruludur, zira yukarıda da söylediğim gibi studere fiili her şeyden önce “istekli olmak” anlamındadır. Dolayısıyla Belge’nin talebe kelimesini, ilgi anlamı vermesi konusunda öğrenci kelimesinin önüne koyması da bana makul geliyor, gerçekten de ilgili kişinin “öğrenen” değil, “öğrenmeyi talep eden” olması gerekiyor.

Artık öğrenmeyi talep etmeyen kişilerin öğrenemeyeceğini yani öğrenci de olamayacağını düşünürsek, talebe’nin öğrenci’nin öncelikli kimliği olduğunu da söyleyebiliriz.

Reklamlar

One comment on “Talebe mi, öğrenci mi? (Studere’den studens)

  1. Geri bildirim: Ş. Teoman Duralı – “Talebe” kavramı ve “Türkler için devletin önemi” « jimi the kewl resmi blog! (C. Cengiz Çevik)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: