C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Identificatio üzerine (1)

Bu yazıdan alıntı yapmak mı istiyorsunuz? Blogdan alıntı yapma kılavuzuna buyrun.

Sık tekrarlayıp vurguladığımız gibi, bize kavram(laştırma) konusunda “batıdaki -en azından İngiliz, Fransız, Alman üçlemesine dahil olan- filolog muadillerimizden” daha fazla iş düşüyor. Ben bunu Copernicus üzerinde çalışırken, Türkçe astronomi terminolojimiz nezdinde net bir şekilde görmüştüm (örneğin geçende friendfeed’deki bir paylaşımımda eccentric– teriminin “dış-merkezli-” olarak Türkçeleştirilmesindeki güdüklüğe değinmiştim).

Terminoloji bilimin ve araştırmanın kaçınılmaz unsurudur, o olmadan bilim de olmaz, araştırma da, paradigma terminoloji üzerine inşa edilir, o halde o güdükse, bilimin ve araştırmanın temellendiği paradigma  da güdük olacağından, ortaya başlangıçta idealize edilen (gerçi o olmadan “başlangıçta idealize etme” durumu da gerçekleşemez) ürün de ortaya çıkmaz. O halde her şeyden önce terminolojimizi sağlam temeller üzerinde inşa etmek zorundayız.

Bugün Yankı’yla yine zencefilli limon çayı içmeye gittik Gloria Jeans’e. Çayımızı yudumlarken laf bir ara Jerome Neu’nun çevirmekte olduğum A Tear Is an Intellectual Thing adlı eserinde sık karşıma çıkan psikolojideki identification ve projective identification kavramlarına geldi, başka kavramlardan da bahsettik ama öz itibariyle bu iki kavramın üzerinde durduk.

Ben identification‘ı Türkçeleştirirken, terimin Latincedeki kökeninin oluşumunu ve anlamını göz önünde tuttum, oysa terimin Türkçe Psikoloji / Psikanaliz terminolojisindeki karşılığı bambaşka bir şey olarak karşıma çıktı. Önce terimin Latincedeki oluşumuna bakalım:

ficatio, Latincede mastarı –are‘li olan 1. çekim fiillerinden soyut isim türeten bir sonektir. Örneğin signo, signare “işaret etmek” manasındayken, significatio “işaret etme durumu”nu gösterir. Çağdaş dillere de aktarılan bu “fiilden soyut isim türetme” mantığının bir örneğinin de identificatio(n) olduğunu söyleyelim ve bu terimin kökenine bakalım.

İngilizcedeki identification‘ın (Alm. Identifikation, Fr. identification, İsp. identificación, İt. identificazione, Por. identificação) Geç dönem Latincesindeki manasını birazdan göreceğimiz atası identificatio olup onun da en eski atası “aynı” anlamındaki idem‘dir.

Oxford English Dictionary’deki “identity” maddesinde bulunan etimolojik açıklamaya göre (ki bu konuda iyi bir derleme olduğunu düşünüyorum), idem “aynılık” anlamında kullanılamaz, zira “benzerlik” anlamındaki similitas‘ta  ya da “birlik” anlamındaki unitas‘taki gibi onu soyut anlamlı kılacak bir –tas sonekinden yoksundur, idem kendi başına “aynılık” anlamını vermez, buna karşın söz konusu anlamı ona kazandıranın “tekrar tekrar” anlamındaki identidem olduğu ve dolayısıyla -Du Cange’nin yorumunda geçtiğince- geç dönemde karşımıza çıkan “kimlik” anlamındaki identitas‘ın idem’den ziyade identidem‘den geldiği, onun da atasının idem olduğu söylenmiştir. Bu yorum kimlik dediğimiz şeyin (identitas) “tekrar tekrar -vurgulanarak/vurgulandığı için-” (identidem) oluştuğu kabulüne dayanır, buna göre kimliğimiz “bizi biz yapan şeylerin tekrar tekrar olması durumu”dur.

Meyer-Lübke teorisine göreyse, identitas, “olmak” anlamındaki sum, esse fiilinden türeyen “(var) olan” anlamındaki ens, entis şimdiki zaman fiilimsisi (praesens participium) ile “o” anlamındaki id cinssiz işaret zamirinin birleşiminden oluşur, o halde formülasyon şöyledir: id + ens + tas = identitas

Elimizdeki yazılı kaynaklara göre,  ilk defa Martianus Capella tarafından İ.S. 4. yy.’da kullanılan identitas‘a (modern dillerdeki ilk kullanımı ise 14. yy.’da Fransızcası olan identité‘dir) ilişkin hangi oluşum öyküsünü kabul edersek edelim, neticede ondaki “kimliklilik” ya da “kimlik durumu(nun kendisi)” manasını görmemiz gerekir.

Baştaki identification‘a dönersek, bu terimin temelinde işte burada oluşum öyküsünü kabaca irdelediğimiz identitas terimi bulunsa da arada, yukarıda bahsettiğim –ficatio‘yla soyut anlamlı isim türetme örneği olan identificatio bulunur. Identificatio, “kimliklenmek, tanımlanmak” anlamındaki identificare fiilinden geldiğine göre, manası -yukarıda yaptığımız açıklamaya uygun olarak- “kimliklenme durumu” olur. Oysa modern dillerden yapılan bazı Türkçe çevirilerde identification‘ın “kimlik” olarak aktarıldığını gördüm, bu identificatio ile identitas‘ı eşitlemek anlamına gelir, Oxford English Dictionary identification maddesinde manayı şöyle veriyor: “The action of identifying or fact of being identified” Türkçesiyle “Tanımlama eylemi ya da tanımlanma durumu” bu kimlik yani identity değildir, aynı sözlük identity’i şöyle tanımlıyor: “The quality or condition of being the same in substance, composition, nature, properties, or in particular qualities under consideration; absolute or essential sameness; oneness.” Türkçesiyle “Özde, kompozisyonda, doğada, özelliklerde ya da düşüncedeki belli niteliklerde  aynı olma niteliği ya da durumu; kesin ya da temel aynılık; birlik” (idem ve identidem‘le ilgili yaptığım açıklamalara bakın tekrar).

O halde identity ile identification nasıl aynıymış gibi çevrilebilir? Öz ifadeyle söylemek gerekirse, “identification, identity edinimidir.” (“Kimliklenme, kimlik edinimidir.”) Dolaysıyla, “kimlik” ile “kimlik edinimi” aynı şey olamaz.

Şimdilik bu kadar yeter, ikinci yazıda identificatio(n)‘un Psikolojideki / Psikanalizdeki karşılığına bakıp nasıl Türkçeleştirildiğini inceleyelim.

Bu yazıdan alıntı yapmak mı istiyorsunuz? Blogdan alıntı yapma kılavuzuna buyrun.

Reklamlar

One comment on “Identificatio üzerine (1)

  1. Geri bildirim: Identificatio üzerine (2) « jimi the kewl resmi blog!

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: