Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

De Fato’nun Bulunduğu Elyazmaları, Edisyonları ve Çevirileri

Felsefe eserlerinin büyük bir bölümü günümüze küçük eksikliklerle ulaşan Cicero’nun De Fato (Kader Üzerine) başlıklı eseri büyük ölçüde kayıptır. Günümüze kadar gelen Latincesine, blogdaki şu sayfadan ulaşabileceğiniz De Fato‘nun elyazmaları, edisyonları ve çevirilerine ilişkin kaba-taslak bir bilgi vermeyi istiyorum.

A. Elyazmaları

Eseri de barındıran üç eski elyazması vardır ve her biri de Şarlman harfleriyle yazılmış parşömenlerdir:

(A) Leiden Vossianus lat. F.84

(B) Leiden Vossianus lat. F.86

(V) Vienna lat. 189.

A elyazması 120 folyo içerir: De Natura Deorum, De Divinatione, Timaeus, De Fato. 1-46 petere (71r-75v), Topica 1-3 (76v’de, 76r boştur), De Fato 46 praesidium-48 (77r), Top. 4-100 (örneğin Topica’nın devamı), Paradoxa Stoicorum, Lucullus, De Legibus. Esas olarak A’nın 116 folyosu vardı. 1860 folyoda 76 (Top. 1-3) ve 80-82 (Top. 28 –tratuum– 72/73 possimus. haec) A’ya eklendi. B’de bulunan bu folyolar B’den silindi ve elyazısındaki benzerlikten ötürü A’ya eklendi.[1] Bu dört folyo hariç, A elyazması ihtimalen dokuzuncu yüzyılın ortasında Fransa’da yazılmıştır.[2]

D. P. Marwede’nin de aktardığı gibi, A’nın temel düzeltmeni A’da metin düzeltmeleri yapmadan önce dört yazmanı metin değişiklikleri yapmıştı, temel düzeltmen esasta De Divinatione üzerinde çalışıyor idiyse de, mevcut elyazması olan B’den yardım alarak Timaeus, De Fato, Topica, Paradoxa Stoicorum, Lucullus ve De Legibus üzerinde de düzeltme yapmıştı. Bununla birlikte temel düzeltmen A’daki adı geçen eserleri düzenlemekle birlikte, B’nin temel düzeltmeni henüz bu düzenlemeyi yapmamıştı. Bu eserler A’nın temel düzeltmeni tarafından yeniden düzenlendikten sonra, bu eserlerin kopyaları dokuzuncu yüzyılın ortalarında yazılmış olan (F) Florence Marcianus 257’deki kopyalara model oluşturdu.[3] A’da başka metin değişiklikleri de olmuştur ancak bunlar De Fato’nun metni için geçerli değildir. Critical apparatus’ta A, temel düzeltmen tarafından ya da daha önceden metin düzeltmesi yapıldığını gösterir.[4]

B A’dakiyle aynı eserlerin yazılı olduğu 193 folyo içerir ancak yine A’dakinden farkı çoktur. De Fato 171r-v, 147v-154r ve 102r-103r folyolarında bulunur. Top. 1-3 bulunmaz B’de ve Top. 28 –tratuum– 72/73 possimus haec. vardır. Topica’nın bu parçaları B’ye muhtemelen dokuzuncu yüzyılda eklenmiştir.[5] Yine D. P. Marwede’nin bildirdiği gibi, on beşinci yüzyılın ortasından önce, De Legibus III’ün sonunu içeren B’nin son folyosu kaybolmuş ve 1860’da Topica ekleri A’ya eklenmiştir, böylece B şimdiki 192 folyoluk haline kavuşmuştur.[6] B bir yazman tarafından dokuzuncu yüzyılın ortalarında, kuzeydoğu Fransa’da yazılmış olabilir.[7]

 B temelde parça parça metin değişimleri görmüştür. İki temel düzeltmen tarafından yeniden gözden geçirilmiştir: İlki De Natura Deorum ve De Divinatione’yi, diğeri ise De Fato da dahil olmak üzere B’deki diğer metinleri düzeltmiştir.[8] Her iki temel düzeltmen de F yazılmadan önce, dokuzuncu yüzyılda çalışmıştır. De Natura Deorum ve De Divinatione üzerinde çalışan temel düzeltmen düzeltilmiş olan A’dan yardım almıştır. Nadiren de olsa daha sonra başka değişiklikler de olmuştur. Bununla birlikte B’deki De Fato kopyasının model teşkil ettiği başka hiçbir elyazması yoktur.[9]

V’nin 128 folyosu vardır. De Fato da 90r-98r folyolarında bulunur. V Topica dışında, A’dakiyle aynı eserleri, aynı sırayla barındırır. Bununla birlikte V’deki tüm De Natura Deorum I ve De Legibus, De Natura Deorum II’den, De Divinatione II’den bazı parçalar, Timaeus ve Lucullus’un sonu kayıptır. 70 ve 71 folyoları dışında, daha sonraki bir eklemede Div. 2.71 –runt parendum– 2.83 superstione multa’yı içeren V bir yazman tarafından muhtemelen Ferrieres’te 820-830 yıllarında yazılmıştır.[10]

V’yi kopya edenler nadiren de olsa metinde değişiklik yapmıştır. Muhtemelen F’nin yardımıyla metin değişiklikleri yapan V’nin temel düzeltmeni, C. H. Beeson tarafından Ferrieresli Lupus olarak kimliklendirilmiştir.[11]

Sonuç itibariyle denebilir ki, A, B ve V aynı arşetipin ürünleri olmakla birlikte bu arşetip genel olarak De Fato yanında yine Cicero’nun De Natura Deorum, De Divinatione, Timaeus, Topica, Paradoxa Stoicorum, Lucullus ve De Legibus başlıklı eserlerini içerir.

A. Önemli Edisyon ve Çeviriler

a. Yorumlu ya da yorumsuz tam metin veyahut metinsiz yorum şeklindeki edisyonlar

1550 (ikinci edisyon 1554) P. Ramus, M. T. Ciceronis de Fato Liber Petri Rami Praelectionibus explicatus, Paris.[12]

1565 D. Lambinus, Ciceronis opera omnia quae constant, Paris.

1721 (ikinci edisyon 1730) J. Davies, M. Tulli Ciceronis Libri De Divinatione et De Fato, Cambridge. (Daha sonra 1807, M. Tullii Ciceronis Opera Philosophica, Tomus IV, Halis Saxonum, M. Tullii Ciceronis Libri De Divinatione et De Fato)[13]

1795 J. H. Bremi, M. Tullii Ciceronis De fato liber, Leipzig.[14]

1828 G. H. Moser, M. Tulli Ciceronis De divinatione et De fato libri, Frankfurt.[15]

1839 H. Allen, M. Tullii Ciceronis De Divinatione libri duo. Eiusdem liber De Fato, London.[16]

1861 G. Christ, Ciceronis Opera, Zurich.

1863 J. G. Baiter, Opera Philosopha Et Politica, Leipzig.[17]

1878 C. F. W. Müller, Ciceronis Opera, Leipzig.

1908 O. Plasberg – W. Ax, M. Tulli Ciceronis scripta quae manserunt omnia, Fasciculus I (Daha sonra 1987’de, Fasciculus 46), De divinatione. De fato. Timaeus, De Gruyter “Bibliotheca Scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana (BT)”, Stuttgart.[18]

1915 C. F. W. Müller, De Fato, Leipzig.

1933 A. Yon, Cicéron. Traité du destin, Société d’édition éLes Belles Lettres”.[19]

1938 (İkinci edisyon Stuttgart, 1966) Cicero. De Divinatione, De Fato, Timaeus, Leipzig

1963 K. Bayer, (İkinci edisyon 1976) Cicero. De Fato, Munich.

1975 R. Giomini, De Divinatione, De Fato, Timaeus, Leipzig.

1978 O. Hamelin – M. Conche, “Sur le ‘De Fato’”, Villers-sur-Mer.

1984 D. P. Marwede, “A Commentary on Cicero’s ‘De Fato’” (Yayınlanmamış Doktora Tezi), The Johns Hopkins University.[20]

2008 M. Schallenberg, Freiheit und Determinismus. Ein philosophischer Kommentar zu Ciceros Schrift De fato (Quellen und Studien zur Philosophie 75), De Gruyter, Berlin / New York.

b. Çeviriler

1853 (İngilizce) Treatises Of M. T. Cicero on the Nature of the Gods; on Divination; on Divination; on Fate; on the Republic; on the Laws And on Standing for the Consulship, Çev. C. D. Yonge, London.

1942 (Latince – İngilizce) Cicero. On the Orator: Book 3. On Fate, Stoic Paradoxes, On the Divisions of Oratory: A. Rhetorical Treatises, Çev. H. Rackham (Loeb Classical Library No. 349).

1963 (Latince – Almanca) De Fato. Über das Fatum. Lateinisch-deutsch, Çev. K. Bayer, Heimeran-Verlag, München.

1992 (İngilizce) Cicero: On Fate, with Boethius, Consolation V (Classical Texts S), Çev. R.W. Sharples, Aris & Phillips.


[1] D. P. Marwede, a.g.e., s.20; P. L. Schmidt, “Die Überlieferung von Ciceros Schrift ‘De Legibus’” Studia et Testimonia Antiqua, 10, Munich 1974.

[2] D. P. Marwede, a.g.e., s.20. Bkz. B. Bischoff, “Hadoardus and the Manuscripts of Classical Authors from Corbie”, In Didaskaliae. Studies in honor of Anselm M. Albareda, ed. Sesto Prete, New York, 1961.

[3] D. P. Marwede, a.g.e., s.20-21.

[4] D. P. Marwede, A.e., s.21.

[5] D. P. Marwede, A.e.

[6] D. P. Marwede, A.e.

[7] D. P. Marwede, A.e.

[8] D. P. Marwede, A.e., s.21-22.

[9] D. P. Marwede, A.e.

[10] D. P. Marwede, A.e.

[11] D. P. Marwede, A.e., s.23; C. H. Beeson, “Lupus of Ferrieres and Hadoard”, CPh 43, 1948, s.190-191. D. P. Marwede V’deki son metin değişikliklerin on ikinci yüzyılda yapıldığı bilgisini aktarmakla birlikte V’nin bu düzeltiminin yine V’nin bilinen en eski versiyonundan yani (N) Paris Bibl. Nationale 17812’den önce yapılıp yapılmadığını bilmediğini söyler (D. P. Marwede, a.g.e., s.23) Ayrıca bkz. a.g.e., s.39; O. Plasberg, “Edition of De Natura Deorum”, Leipzig, 1917.

[12] Books Google künyesi için bkz. http://goo.gl/K3Mqr

[13] Books Google künyesi ve tam erişim için bkz. http://goo.gl/MMNfS

[14] Books Google künyesi ve tam erişim için bkz. http://goo.gl/kdpZL  ya da http://goo.gl/JCi8c

[15] Books Google künyesi ve tam erişim için bkz. http://goo.gl/1VL96 ya da http://goo.gl/7rAqG

[16] Books Google künyesi ve tam erişim için bkz. http://goo.gl/EYx0v

[17] Books Google künyesi için bkz. http://goo.gl/J5pVr

[18] Books Google künyesi ve önizleme için bkz. http://goo.gl/SFBcJ

[19] Books Google künyesi için bkz. http://goo.gl/Mx86J

[20] Books Google künyesi için bkz. http://goo.gl/QNocG

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 23/09/2012 by in Eskiçağ üzerine, Genel, Latince üzerine and tagged , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: