C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Catilina Tertibi (Coniuratio Catilinae)

İ.Ö. 66-62 yıllarında Roma siyasî yaşamındaki, Catilina merkezli dalgalanmalara ilişkin iki temel kaynağımız bulunur. Biri bu dalgalanmanın başrol oyuncularından olan Cicero’nun In Catilinam’ı, diğeri ise Sallustius’un De Catilinae Coniuratione’sidir. Mevzubahis tertiple ilgili diğer eski kaynaklar daha sonraki dönemlerde yaşamış tarihçilere aittir.

İ.Ö. 60’ların Roma’sında yaşananlar sosyal, ekonomik ve politik faktörlerin birleşiminden oluşur. Ancak temelde, en belirleyici olan faktör Kartaca’nın yıkılmasıyla birlikte küçük bir alanda bulunan bir kentin artık doğunun ve güneyin hakimi olması ve yerel kentin yönetimi için belirlenmiş yönetim şeklinin bir cihan devletinin idaresinde işlevini tümden yitirmese bile bozulması ve gücünden olmasıdır.

Cicero ve Catilina

Cicero ve Catilina

Roma’ya akan zenginliğin büyük bir kısmı, politik ve sosyal avantajını kullanan bir avuç elitin hükmü altındaydı. Kent nüfusu sürekli artarken ve latifundia (ilkel yöntemlerle ve düşük verimle işletilen geniş tarım alanları) fazlalaşırken, çiftçi sınıfı çökmeye yüz tutmuştu. Zenginliği elinde tutan aristokratlar yeni ve özel bir alan yaratmıştı kendilerine. Kimileri elit oligarşisinin elindeki gücü sağlamlaştırmaya çalışırken, kimileri şahsî hakimiyetini güçlendirmeye çalışıyordu.

Bunlar Catilina tertibinin doğmasını sağlayan genel nedenlerdir. Başka özel nedenler de vardır. İ.Ö. 70’de, Pompeius ile Crassus’un konsüllüklerinde senatus listesi yenilendi. İ.Ö. 86’dan beri ilk defa censor’lar atandı. Gellius Publicola ve Lentilus Clodianus görevlerini acımasızca yürüttü ve 64 üyeye sürgün cezası verdi. Sulla senatus’u hak etmeyen üyelerle doldursa da, censor’ların, consul’ler Pompeius ve Crassus’un rehberliğinde seçimlerini yaptığı söylenir. Yine İ.Ö. 65’te lex Papia yani İtalya’da daimî ikamet etmeyen tüm yabancıların Roma’dan kovulması yasası onaylandı. Ekonomik açıdan bakarsak, ilkin Sulla tarafından yönetilen, Murena ve Lucullus tarafından sürdürülen ve Pompeius tarafından neticelendirilen Mithridates savaşları önemli bir gelir kaybına neden oldu, dahası Akdeniz’deki korsanlıkların artması gemiler yanında tahıl gelirine de zarar verdi.

Bu politik rekabet ve ekonomik darboğaz esnasında Pompeius ile Crassus herbiri diğerine üstünlük sağlayabilecek kadar elinde güç bulunduran rakipler haline geldi. Aynı dönemde Sicilya valisi olan Verres’e karşı yürüttüğü başarılı davasıyla ün kazanan Arpinumlu Cicero Roma’nın saygıdeğer orator’larından biri oldu, çok geçmeden aedilis seçildi. İ.Ö. 69’da Lucullus Armenia’yı istila etti ve Tigranaces kentini ele geçirdi, buna karşın acelesinden ötürü Artaxata’da yenilgiye uğradı.

Bu arada Pompeius’un içerideki egemenliğine karşı Crassus dışarıda üstünlük sağlamak istedi. İ.Ö. 65 yılında censor olarak Transpadanes’e tam yurttaşlık hakkı tanımak isteyip Mısır’ı Caesar’ın komutası altındaki bir vilayete dönüştürme niyetinde oldu. Crassus’un çatışma arkadaşı Lutatius Catulus öyle güçlü bir şekilde eleştirdi ki, iki censor görevlerinden oldu.[1] Engellenen Crassus nispeten fakir ama tam anlamıyla aristokrat olan Lucius Sergius Catilina’nın desteğini aradı. Böylece Pompeius ile Crassus arasındaki kesin rekabet, Cicero ile Catilina arasındaki rekabete yerini bıraktı. Cicero bir novus homo’ydu, dahası consul’luk görevine getirilmiş ilk kişiydi. Lucius Sergius Catilina eski ve zaman içinde yoksullaştırılmış bir Patricii ailesinden geliyordu, başka deyişle bu iki kişi arasındaki rekabet eski ile yeni aristokrasi arasındaki rekabetti.

Sallustius’un Catilina tertibi

İ.Ö. 66 yılındaki consul seçiminde, Publius Cornelius Sulla ve Publius Autronius seçime hile karıştırmakla suçlanarak görevden alındı.[2] İkinci bir seçim yapıldı, bu seçimde Catilina da aday olmak istedi ancak önceki sene Africa yöneticiliği esnasında zorla haraç aldığı için mahkeme önüne çıkarılmıştı, dahası aday olma süresini de kaçırdığı için adaylığı geçersiz sayıldı.[3] Aurelius Cotta ve Manlius Torquatus consul seçildi.[4] Misilleme olarak 1 Ocak 65 yılında consul’lere karşı tertip düzenleneceği ve Catilina’yla Autronius’un yeni consul’ler olarak açıklanacağı söylendi. Tertipçilerden biri, Crassus’un destekçisi olan Cn. Calpurnius Piso’ydu.[5] Piso, Pompeius’un yokluğunda İspanya’nın güvenliği için buraya gönderildi[6] ve yolculuk esnasında öldürüldü.[7] Bunu ilk Catilina tertibi olarak yorumlamak mümkündür, Catilina sabırsız davranarak tertipçileri açık edince, hakkındaki suçlamalardan beraat edip yeniden, bu sefer Cicero’nun yanında göreve seçilebilir duruma geldi (İ.Ö. 64). İlk Catilina tertibi bazı cevaplanması güç sorular doğurmuştur. Açık ki, Piso tertipçilerden biriydi ama senatus buyruğuyla İspanya’ya gönderilmişti. Senatus devlete dönük bir tehlikeyi baştan ortadan kaldırmak için onun İspanya’da öldürülmesini istemiş olabilir mi? Tertip açığa çıksa da, hiç resmî kovuşturma yapılmadı ve kimse cezalandırılmadı.

İ.Ö. 65 yılındaki seçimlerde ise L. Caesar ve G. Marcius Figulus consul yapıldı.[8]İ.Ö. 64

Cicero

Cicero

yılında ise Cicero Antonius’la birlikte consul oldu, hem de Catilina’yı geride bırakarak.[9] Güvenliğini sağlamaya çalışan oligarşi kendisine uygun birini bulmuş oldu. Bunun üzerine Crassus seçim mağlubu olan Catilina’yı bir köşeye attı. İ.Ö. 63 yazında gerçekleşen seçimlerde Catilina yine aday oldu ama bu sefer de D. Junius Silanus ile L. Licinius Murena’ya kaybedince, hedeflerine ulaşabilmek için zor kullanmak istedi. Catilina mevcut politik durumdan hoşnut olmayanlardan bir grupla birlikte bir tertip düzenledi. 18 Ekim’de Crassus kan dökme tehdidini içeren ve Roma’yı terk etmesini salık veren bir mektup alınca, hemen durumu Cicero’ya bildirdi[10] ve 21 Ekim’de senatus senatus consultum durumuna geçerek acil toplantı yaptı. Ancak senatus henüz Catilina’nın İtalya’da bir dizi isyan tertip ettiğini ve Roma’da kundakçılık peşinde olduğunu bilmiyordu.[11]

27 Ekim’de Catilina Etruria’dan Gaius Manlius komutasındaki bir orduyla kente yürümek istedi. Cicero birliklerin farkına varsa da, Catilina’yı yargılayabilecek kadar kanıtı olmadığından onu suçlayamadı.

 6 Kasım’da tertipçiler planlarını görüşmek üzere Marcus Porcius Laeca’nın evinde toplandı.[12] Catilina iki tertipçiye Cicero’yu ertesi sabah çağırmalarını söyledi, amacı onu beklemediği bir anda öldürmekti ancak Fulvia bu bilgiyi önceden Cicero’ya bildirdi.[13]Bunun üzerine Cicero 7 Kasım’da senatus’ta ilk Catilina karşıtı konuşmasını yaptı. Ertesi gün Catilina güçlerini Etruria’da toplamak amacıyla Roma’dan ayrılırken, Cicero ikinci

Sallustius

Sallustius

konuşmasını yaptı. Catilina’nın yokluğunda bazı tertipçiler Gallialı Allobroges kavminden yardım istediyse de, bu kavme mensup olanlar Cicero’ya düzenlenecek tertibi ihbar etti. 2 Aralık’ta, Cicero elebaşlarını Mulvia Köprüsü’nde ele geçirdi ve böylece ertesi gün elindeki kuvvetli belgeleri senatus’a sunarak öğleden sonra tertibi su yüzüne çıkardı ve devletin bekasını sağladı.[14]

İki gün sonra senatus tertipçilerin cezasını görüşürken Cicero Catilina’ya karşı dördüncü konuşmasını yaptı. Caesar nüfuzunu kullanarak beş suçlunun idam edilmemesini istediyse de, Cato idamın derhal gerçekleşmesi için senatus’a baskı uyguladı.[15] Cicero Lentulus’a eşlik etmek için Palatium’daki aedilis konağından, tutukevine Via Sacra’dan ve forumdan geçerek ulaştı. Vindices rerum capitalium (infazcılar) Tullianum’daki beş suçluyu infaz etti. Catilina ve silahlı kuvvetleri, Ocak ayında Pistoria yakınında Marcus Petreius’a kaybetti.[16]


[1] Suetonius, Julius Caesar 11; Plutarchus, Crassus 13.

[2] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 18.2: “L. Tullo et M. Lepido consulibus P. Autronius et P. Sulla designati consules legibus ambitus interrogati poenas dederant.”

[3] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 18.3: “Post paulo Catilina pecuniarum repetundarum reus prohibitus erat consulatum petere, quod intra legitumos dies profiteri nequiverat.”

[4] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 18.5: “L. Cottam et L. Torquatum consules interficere,…”

[5] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 19.1.

[6] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 18.6: “… Pisonem cum exercitu ad optinendas duas Hispanias mittere.”

[7] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 19.4: “Piso… iter faciens occisus est.”

[8] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 17.1.

[9] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 24.1: “igitur comitis habitis consules declarantur M. Tullius et C. Antonius”

[10] Plutarchus, Cicero 15.

[11] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 27.

[12] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 27.

[13] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 28.

[14] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 45.

[15] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 52.

[16] Sallustius, De Catilinae Coniuratione 59.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 14/06/2011 by in Eskiçağ üzerine, Genel, Latince üzerine and tagged , , , .
%d blogcu bunu beğendi: