C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Eski Mısır sembolizminde üç Abamonik öğe

Evvelce Iamblichus’un Abamon’undan bahsetmiştik (şurada: Bir akıntı-karşıtı figür: Iamblichusçu Abamon). Bu yazı için önce ona bakmanızı isterim, aksi halde baştan yarım kalacak.

Eski Mısır inanç dünyasında sembollerin aklî yorumu, onları hayalgücü ve rivayetler sayesinde sembolik olmaktan çıkarır ve ardındaki hakikate ulaştırır.

Iamblichus’un Abamon’u bu durumu göstermek adına Mısır inanç dünyasındaki üç sembolü açıklamaya girişir. İlk sembol çamurdur. Çamur, maddî ve cismanî niteliğine rağmen besleyiciliğin ve verimliliğin sembolüdür, doğada bulunur ve maddenin sabit olmayan akıcılığını gösterir, Nil nehrindeki yaratıcılığı göz önünde tutarsak o Mısırlılar için doğanın temel ilkelerinden biri olmakla birlikte Mısır mitolojisindeki yaratıcı kimliğin bir yansımasıdır,[1] dolayısıyla Mısırlıların tanrı dediği güç, tüm yaratımın, doğanın ve elementlerdeki gücün nedeni ve kaynağıdır (7.2).

Lotus üzerinde durmak mı? (Eski Mısır)İkinci sembol botanik perspektifinden bakarsak Nil etrafında yetişen zambak,[2] mitoloji perspektifinden bakarsak Re’nin açıldığında dünyaya aydınlattığı düşünülen kozmik gücü simgeleyen “lotusun üzerinde oturma” ya da “lotus üzerinde oturan tanrı”dır.[3]

Abamon’a göre, lotus üzerinde oturmak yücelme ve tanrılaşma anlamına gelmekle birlikte zihinsel ve bir Keldani terimi olan empyrion[4] (semanın) liderliğini simgeler. Lotusun gerek şekli gerekse çiçek verişi hep döngüsel bir hareketlilik içindedir, bu da evrene, her daim başlangıç ilkesine geri dönme şeklindeki tek bir eylem ve sarsılmaz, tek bir düzen atfetmek anlamına gelir. Tanrı ise bu düzenin üstündedir, düzeni sağlayan kutsal mimardır, kendisini eyleminin bile üzerinde tutar.

Üçüncü sembol “bir barkayla / gemiyle gezmek”tir.

İnanışa göre Osiris dünyanın üzerinden ve altından geçen bir geminin içindeki tanrıdır. Osiris’in gemideki pozisyonu ve durumu, Mısır sembolizminde bu tanrının evrendeki egemenliğini gösterir, gemisiyle göğü dolaşan tanrı, düzeni mümkün kılmakla birlikte, doğaldır ki zamanı da ayarlar, gündüz ve gece onun gemisiyle dolaşımına göre belirlenir.[5]

Buradaki bir diğer mesaj ise, Abamon’a göre, Güneş’in evren üzerindeki egemenliğidir, Osiris Güneş’i (Güneş gemisini), Güneş de evreni yönetir (7.2). O halde göğün her kısmı, burçlar kuşağındaki her burç, her göksel hareket ve tüm zaman, kozmosa bağlı olarak değişir ve evrendeki her şey gücünü Güneş’ten alır (7.3). Burada dikkat çeken başka bir husus ise, Abamon’un, burçlar kuşağındaki ve zamandaki değişimi bile evrenin sabit ve hareket etmez niteliğine yormasıdır (7.3). Her şey düzenli bir şekilde hareket ediyorsa ve düzen hiç sarsılmıyorsa, o düzen sabit sayılmaz mı? Başka türlü soralım, her şey hareket ediyorsa, aslında bütüne bakıldığında hiçbir şey hareket etmiyor demek değil midir bu?

Bu ara dilime ve düşün yeteneğime pelesenk olmuş bir kalıp da yukarıdaki zıtlıktan besleniyor: “Çok kadın, hiç kadındır”, “çok kitap, hiç kitaptır”, “hepsiyse, hiçbiridir”, “her daimse, daimî değildir” vb. Bir şeylerin çokluğu, o şeylerin bahsi geçen mecradaki tikel tespitleri ortadan kaldırdığına dair tuhaf bir ön-yargı oluşturduğumu sanıyorum. Umarım kırarım bu ön-yargıyı, zira titreyerek baktığım istikbalimde uzak tikelleri ortadan kaldıran tümellerden ötürü tikelleri matah bir şey sanmak olsun istemiyorum.

Yeri gelmişken (ne zaman geldi, geldiysen üç defa masaya vur) aşağıdaki fotoğraf bu gece Tünel Gloria Jean’s’te (apostorof ne sorun yarattı be!) çekildi, sigaralı, ece ajandalı ve rotringli fotoğraflar hoşuma gidiyor, yaptıklarıma ciddi bir hava katıyor, oysa bunlar hep poz ya da Diderotcu bir dille söylersek, pozun da pozu, oyuncuya düşen üstlendiği rolü salt oynamak değil, oynadığını da belli etmek değil mi? Yoksa, yanılıyor muyum? Yanılmadığım konusunda emin olduğum ise cekedimin muhteşemliği.

Bir şey daha anlatıp bahsi kapatmak istiyorum. Bu akşam Taksim’den sarı dolmuşla dönerken, şöyle bir olay oldu. Arkadaşlarıyla her an şakalaşma meyilli olan şoför (böyle mi yazılıyordu bu kelime?) arabaya müşteri doldurup yol veren geç geççi arkadaşı “aman dikkat et yolu kaybetme” deyince “yolu karıştırabilirim…” diyerek şakaya şakayla karışılık verdi, bunu duyan yolcu hatunlardan biri “karıştırırsanız ben size yolu gösteririm” diyerek şakayı ciddiye aldı. Bunun üzerine şöför (!) Altunizade girişinde yolu karıştırdığını söyleyerek saflıkla aptallık, seksapellikle sıradanlık arasında gidip gelen hatunu gazladı, hatun da yolu tarif etti “şuradan girin… şuraya dönün” falan diye. Hepsini gördüm ve duydum, şöförün yanında oturan adam ve büyük ihtimalle şöför iyi eğlendi, hatun ise bir ademoğluna yardımcı olmanın verdiği derin huzurla dolmuştan indi sanıyorum.


[1] Bu konuda bkz. Platon, Phaedrus 250c6; Respublica 363d7.

[2] Bkz. Herodotus, 2.92.8-12.

[3] Iamblichus, De Mysteriis, Çev. E. C. Clarke – J. M. Dillon – J. P. Hershbell, Society of Biblical Literature, Atlanta, 2003, s.293.

[4] Bkz. Orac. Chald. Frg. 2; 4; 130.

[5] Iamblichus, De Mysteriis, Çev. E. C. Clarke…, s.293. Bu dümenci imgesi için bkz. Platon, Phaedrus 247c; Politeia 272e

Reklamlar

One comment on “Eski Mısır sembolizminde üç Abamonik öğe

  1. Geri bildirim: Alacakaranlık Kuşağı tadında felsefe… « jimi the kewl resmi blog! (C. Cengiz Çevik)

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 06/06/2011 by in Felsefe - bilim, Genel and tagged , , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: