C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Cultus deorum

 

Tanrıları işleme (fişleme olarak da görülebilir). Ne demek şimdi “tanrıları işleme”? Yani şöyle bir şey, Cicero’ya soruluyor “Quae est religio?” o da cevaplıyor “Cultus deorum”. De Natura Deorum 2.8’de geçen bu tanımdaki cultus, bildiğimiz kültür teriminin en uzak terim atası kabilinden sarayda güllaççıbaşılık yapan dedesi. Colere fiilinden mürekkep olan cultus, ilkin “toprağı işleme” anlamında olup zaman içinde Romalıların kendilerini verdikleri şey toprağı işleme eylemi olduğundan, bizzat “kendini verme” anlamında da kullanılmıştır. Hal böyle olunca, Cultus deorum “tanrılara kendini verme” yani daha nezih Türkçeyle “tanrılara tapma / onların önünde boyun eğme” anlamına gelir (kültür terimi içinde kendini verme anlamını kaçınılmaz olarak barındırır, bunu düşünün. Topluma verme, medeniyete verme, çevreye verme. Her sosyo-kültürel iştirak bir tür kendini vermedir zaten).
Sanılmasın ki bu verme eylemi monolitiktir, yok, aksine romalının pratik zekâsına ve yaşam stiline sızmış olan yararcı tavrı, do ut des (vermen için veriyorum) anlayışı çerçevesinde, tümüyle menfaatçi bir niyetle sürekliliği sağlanan bir dinî ritüeller silsilesi oluşturmuştur. Bu yüzdendir ki, hem özel yaşamda hem de devletin her resmî kademesinde Yunanların “geleceği bilme” anlamında mantike dediği kehanet ilmine karşılık, “tanrısal” anlamındaki divus‘tan türeme “tanrısala özgü” anlamındaki divinus terimi, yine terminoloji oluşturma konusundaki üstün gayretlerini alkışlarla karşıladığımız Cicero’nun elinde kehanet anlamındaki divinatio‘yu doğurmuştur. Başka deyişle Cicero ve Roma geleneği başta kuşbiliciliği ve kurbanların iç organlarına bakma ritüelleri olmak üzere ne zaman bir işe girişilse, ne zaman dara düşülse hep tanrılardan işaret beklenmesini makul kılmıştır.
Hal böyle olunca, pratik Romalının Cultus deorum‘u niyet temelinde pragmatica Cultus deorum‘a dönüşür. Aslına bakarsanız her dinde tapım, insanın yaşarken ya da “öldükten sonra bile” yararını düşünmesi (cehennemde yanmayayım gibi) temelinden beslenir. “İçimi huzur kaplıyor” diyen kişiye, “Demek ki sen içini huzur kaplasın diye inanıyorsun, öyle mi?” diye sormak mümkündür. Bir şekilde insanın yararcı tarafının ön plana çıkmadığı bir inanç yapısı gösteremezsiniz, diye düşünüyorum, her türlü bahse girerim.

Share |

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

Information

This entry was posted on 23/08/2010 by in Felsefe - bilim, Genel, Latince üzerine and tagged , , , , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: