Annette Zimmermann’dan Yapay Zeka Üzerine

Yapay zekâ etiği üzerine çalışan felsefeci Annette Zimmermann yapay zekâyı salt teknik bir optimizasyon yahut kaçınılmaz bir kader gibi sunan tekno-determinist anlatıyı doğrudan karşısına alıyor. Neyin algoritmalara devredileceği ve buna kimin karar vereceği meselesi, yani iktidar, meşruiyet ve kamusal hesap verebilirlik problemi üzerinde duruyor.

“Yurttaşlar ve müzeler gibi kamu yararına hizmet eden kurumlar, belirli bir teknolojik yayılım seyrinin kaçınılmaz olduğunu vazeden teknolojik-determinist mitten çok daha fazla şüphe duymalıdır.

Bu seyirler çoğunlukla bir avuç Büyük Teknoloji şirketi tarafından tek taraflı olarak belirlenir ve bu şirketlerin menfaat ve hedeflerinin kamusal menfaat ve hedeflerle örtüştüğünü söylemek hiç de kolay değildir. Yeni kitabım Democratizing AI’da vurguladığım üzere, demokratik denetim hakkı yalnızca tepedeki yapay zekâ geliştiricilerine, teknoloji CEO’larına ve hükümet bürokratlarına değil, toplumun bundan etkilenen tüm üyelerine aittir.

Sistemleri optimize etmeden önce yurttaşlar, belirli bir aracın inşa edilip edilmemesi gerektiğine dair kolektif kararlarda çok daha güçlü bir söze sahip olmalıdır. Bunu gerçekleştirebilmek için de ilerlemenin her zaman mecburen ‘en hızlı ve kaynakları en yoğun tüketen teknoloji’ anlamına gelip gelmediği ya da daha bütüncül ilerleme tahayyüllerinin mümkün olup olmadığı hususunda çok daha açık sözlü ve dinamik kamusal müzakerelere ihtiyacımız var.
…

Teknolojiye tek başına erişim —bu erişim ücretsiz olsa dahi— demokratik meşruiyet için kâfi değildir. Sosyal medya çağında öğrendiğimiz ‘ürün ücretsizse, ürün sizsiniz’ ilkesi, o dönemde olduğu gibi yapay zekâ çağında da bütünüyle geçerlidir.

Büyük Teknoloji, teknolojinin istikameti ve gayesi üzerinde anlamlı bir kolektif denetim kuramayan kitlelerin kendi araçlarını kullanmasından beslenir.

Avrupa, algoritmik kararlara itiraz etme ve algoritmik neticeler için tatmin edici açıklamalar talep etme hakkı da dâhil olmak üzere belirli yurttaşlık haklarını mevzuata işleyerek bu soruna set çekmek adına şimdiden bazı mühim adımlar attı. Ancak yapılması gereken daha çok şey var ve her şey biçimsel bir yasal hak olarak kanunlaştırılamaz. Hukuki dönüşümün yanı sıra asıl ihtiyacımız olan şey yurttaşlar, sivil toplum kuruluşları ve kamu sektörü nezdinde gerçekleşecek bir zihniyet dönüşümüdür.

Yapay zekâ karmaşık görünse ve herkes teknik uzman olamasa bile, teknolojik ilerlemeyi yönlendirmesi gereken temel ahlaki değerleri ifade etmek ve bunların müzakeresini yürütmek hepimizin mesuliyetindedir. Mesela, yapay zekâ destekli kitlesel gözetimin gerçekten özgür bir toplumla bağdaşıp bağdaşmadığını veya yapay zekâ şirketlerinin salt kâr uğruna nadir eserler de dâhil milyonlarca kitabı imha etmesine müsaade edilip edilmeyeceğini tartışmak için bilgisayar mühendisliği doktorasına sahip olmanız gerekmez.”

Kaynak: “Philosopher and AI ethics expert Annette Zimmermann to open NEMO European Museum Conference 2026”, Network of European Museum Organisations, 17 Eylül 2026. Link: ​https://www.ne-mo.org/news-events/article/philosopher-and-ai-ethics-expert-annette-zimmermann-to-open-nemo-european-museum-conference-2026/ ‌