Kral Lear ve Kinik Felsefe
Shakespeare’in Kral Lear tragedyasında yaşlı kral, ülkesini üç kızı arasında paylaştırmak ister ve onlardan kendisini ne kadar sevdiklerini söylemelerini bekler. Goneril ile Regan gösterişli sözlerle babalarını överken Cordelia sevgisini böyle bir yarışa sokmayı reddeder. Öfkelenen Lear, Cordelia’yı mirastan mahrum bırakır ve ülkesini diğer iki kızına verir.
Ancak iktidarı ele geçiren kızları, babalarının yetkilerini ve maiyetini giderek sınırlar. Lear, sonunda barınaksız kalır. Fırtınanın ortasında dolaşırken ruhsal olarak da çöker.
Bu sırada, kardeşi Edmund’un iftirasından kurtulmak için deli dilenci “Kimsesiz Tom” kılığına girmiş Edgar’la karşılaşır.
Oyunun ilerleyen bölümünde Cordelia babasının yardımına gelir ve onunla barışır, fakat yenilerek birlikte esir düşerler. Cordelia öldürülür, Lear da kızının cesedi başında ölür.
Hanna Scolnicov, “Lear’s Conversation with the Philosopher” başlıklı makalesinde (Shakespeare/Adaptation/Modern Drama: Essays in Honour of Jill Levenson. Ed. Randall Martin ve Katherine Scheil, 218–231. Toronto: University of Toronto Press, 2011, Link) bu öyküyü kinik felsefe açısından da değerlendirir. Bu felsefeyle bağlantıyı özellikle Lear’ın Kimsesiz Tom’la karşılaşmasında kurar. Lear, neredeyse çıplak bu dilenciye “filozof”, “Atinalı” ve “bilgili Thebailı” diye seslenir. Yazar, bu ifadeleri Atina’da yaşayan Diogenes’e ve Thebailı Krates’e göndermeler olarak yorumlar. Tom’un görünümü, Lear’ın gözünde, yoksulluğu benimseyerek servet, mevki ve toplumsal uzlaşımlara bağımlılıktan kurtulan Kinik filozofun görünümüne dönüşür. Burada Edgar’ın bilinçli biçimde Kinik öğretiyi temsil etmesinden çok, Lear’ın onun bedeninde ve yoksulluğunda felsefi bir anlam keşfetmesi önemlidir (s. 218–226).
Lear’ın giysilerini çıkarmaya girişmesi, bu keşfin eyleme dönüşmesidir. Scolnicov bunu, avucuyla su içen çocuğu görünce tasını gereksiz bularak atan Diogenes’in davranışıyla ilişkilendirir. Verilen mesaj açıktır: Krallık unvanı, servet ve görkemli giysiler ortadan kalktığında geriye savunmasız insan kalır. Lear da dilenciyle ortak insanlığını kavrar. Başlangıçta kızlarının zoruyla yaşadığı yoksunluk, bu anda elinde kalanlardan kendi iradesiyle vazgeçme hareketine dönüşür. Lear’ın filozofla konuşmakta ısrar etmesine rağmen beklenen konuşmanın gerçekleşmemesi de bu açıdan anlamlıdır: Yazarın okumasında Kinik ders, yaşam biçiminin ve bedensel örneğin doğrudan etkisiyle öğrenilir. Giysileri çıkarma hareketi, oyunun insan ve toplum hakkındaki düşüncesini sahnede görünür kılar (s. 222–227).
Scolnicov bu ilişkiyi diğer kişilere ve olaylara da uyarlayarak genişletir.
Cordelia’nın babasının öfkesini göze alarak dürüstçe konuşması, Kent’in ona karşı çıkması ve Soytarı’nın rahatsız edici gerçekleri söylemesi, Kinik parrhêsia, yani tehlike karşısında ifade özgürlüğünün temsili olan açık sözlülük çerçevesinde değerlendirilir. Goneril ile Regan’ın dalkavukluğu bunun karşısına yerleştirilir. Başka deyişle, dalkavuklar açık sözlü sayılmazlar.
Lear’ın sonunda Cordelia ile hapiste yaşamayı yozlaşmış saray hayatına tercih etmesi ise dışsal özgürlüğünü kaybetse bile içsel özgürlüğüne kavuşabilmesiyle ilişkilendirilir (s. 228–229). Ancak makalenin vardığı sonuç, Kinik felsefenin bütün acıları aşmayı sağladığı değildir. Cordelia’nın ölümü, Lear’ın ulaştığı geçici huzuru yıkar. Scolnicov’a göre oyun, Kinik bağımsızlık idealinin yanında Hıristiyan acı imgelerini de taşır: Tom’un çıplak bedeni çarmıhtaki İsa’yı, Lear’ın ölü kızını taşıması ise tersine çevrilmiş bir Pietà sahnesini çağrıştırır. Buna rağmen öyküde bir kurtuluş vaadi sunulmaz. Lear, iktidar ve servetten bağımsız bir insanlık anlayışına ulaşır, fakat sevdiğini kaybetmenin acısından kurtulamaz.
