C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Lux (Işığı görmek)

Lux Latincede “ışık” anlamında, “ışığı görmek” şeklinde Türkçeye çevirebileceğimiz “lucem videre” deyimini gerek klasik, gerekse sonraki dönemde “yaşamak” anlamında kullanmışlar. Arka-planda, ışığı gördüğü müddetçe insanın yaşadığı minvalinde bir anlam gizli olmalı. Aydınlanma’nın popülize edilebilirliği her daim bulunan aldatıcı niteliği düşünülünce benim böyle düşünmem de şaşırtıcı değildir. Aklın yolu filtre kaaveyle kapatılmamışsa, varılacak yer, doğal olarak bu.

Karanlık karşısında (ona rağmen, ondan ötürü ya da onunla birlikte) ışığı görmek ölüm karşısında doğumu görmek gibidir. Hıristiyanlık düşüncesindeki “lux aeterna” yani “sonsuz ışık” bu yüzden kötülük probleminin anahtarı olarak düşünülmüştür, insanın doğması gibi, ışığı görmesi de, evvelce bir dönem ya da bir an (kısıtlı zaman algısının söylettirdiği birimler hep) karanlık içinde olduğunun itirafıdır. Bu yüzdendir ki, ira Dei yani Tanrı’nın öfkesinin, amor Dei‘in yani Tanrı’nın sevgisinin eksikliği olduğu söylenmiştir. Yani nefreti de sevgi nazarında tanımlama gereğini hissetmişler, bu filtre kaave içmekten hoşlanmayan, küf kokulu odalarında kuru kuruya okuyan ilham yargıçları. Sonra efendim, aynı kayığa Wittgenstein da binmiştir.

Harry Redner analizinde şöyle özetler bu kayığa binmeyi: Wittgenstein için nedir ışık, nedir karanlık? felsefenin öncelikli sembolü olan ışık, açık ki, Hıristiyan geleneğindeki lux aeterna‘dan gelir, her ne kadar aydınlanmanın seküler parlaklığı olarak emilmişse de. Wittgenstein’ın karanlık duyuşunu belirlemek ise çok daha zordur, ancak şurası açık ki, karanlık onun için ışığın yokluğunu gösterme amacıyla vardır (H. Redner, The Ends of Philosophy: An Essay in the Sociology of Philosophy and Rationality, Routledge, 1986, s.188).

Işığı görmenin aynı zamanda karanlığı da kabullenmek anlamına geldiği bu bağlam, kendinden “zamanın karanlığın kendisi” ve “çalışmanın güdüklük” olduğu sonucunu doğurur, yani en kusursuz felsefe ve akıl için, zaman asla yetmeyecektir, karanlığın bir kere var olduğunu kabullenmek, bütün oyunu bozar. Heidegger Holderlin’e sırtını dayayıp dürftiger zeit diyor yani güdük/sefil/yetersiz zaman, bu yetersizliği karamsarlık nedeni olarak almadan ışığı anlamlı kılmak mümkün olmuyor, en azından kayda-değer kilise babalarının tamamına yakını için lux aeterna bu karamsarlığın çileyle yani katlanmayla bastırılması anlamına geliyor, bu yüzden her ölüm haberi, karanlığı anımsatırken bahane yaratmış oluyor ışığı görmek için, başka deyişle diyalektik sağlam bir dönüştürücü, farklı ses dosyalarının dönüştürülme esnasında birbirine denkleştiğini unutmamak gerekiyor. Boktan bir örnek olduğunun farkındayım.
Seneca ise lucem videreyi çok daha naif bir semantiğe malzeme kılıyor, multi peiora… pacisci parati sunt “birçokları en kötü olan şeylerle… pazarlığa o kadar hazır ki,” … et liberos ad stuprum manu sua tradere, ut contingat lucem videre tot consciam scelerum “… ve çocuklarını, kötülüğün ne denli yayılmacı olduğunu ve ışığı görebilsinler diye, kendi elleriyle, ahlâksızlıkla tanıştırıyorlar.”
Şimdi düşündüm de, buradaki lucem videre de naif değilmiş, içinde diyalektiğe güdümlü asi bir ruh taşıyormuş, karanlığa denk gelen scelus‘un görülmesi aslında üstü örtük bir biçimde lux‘un görülmesine bağlı. Bu yüzden, böyle şerrrreffsiz ve içten pazarlıklı bir bağ bende naifmiş hissi uyandırmamalı, diyalektiği kurmak pijama içinde sıcak çikolata içmeye benzememeli, zeit‘ın dürftiger‘liğini göre göre bu kadar rahat olmak, diyalektiksiz kalmak cezasız kalmamalı (felsefe için yeterli zaman yoksa, sıcak çikolata içmek için de olmamalı), aşırı sıcaktan kupa çatlamalı, pijama ve yatak mahvolmalı; el, kol falan yanmalı.
Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: