C. Cengiz Çevik'in resmi sitesi

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümünde Doktora Öğrencisi. Yeditepe Üniversitesi ve Doğa Koleji'nde Latince Okutmanı, yazar, okur, eyler!

Noctua ya da Minerva’nın Baykuşu (2)

 

Noctua‘nın (baykuş) nox‘tan (gece) türemesi, bir fenomenin adlandırılışındaki olgusal temayülü iyi örnekliyor. Baykuş gece öten ve uçan bir kuşsa, ona gönül rahatlığıyla “gece kuşu” (noctis avis) denilebilir. (*) Bir kuş, gece kuşuysa, o vakit gecenin karanlık ve sessiz yönünden hareketle, o kuşa yine gecenin bu niteliklerinin uygun düştüğü başka bazı mitsel yetkinlikler atfedilebilir. Nitekim noctua‘ya “Athene noctua” yani “Athena’nın / Minerva’nın baykuşu” denmesinin nedeni budur.

Thomas D. Fosbroke’un da bildirdiği gibi, noctua‘nın (baykuşun) görülmesi [Eskiçağ insanları için] toplumu ilgilendiren korkunç bir olayın işaretiydi. Zira noctua sadece toplumdan uzak yerlerde değil, aynı zamanda girilmesi imkansız olan, ürkünç ve ıssız yerlerde yaşardı. Sesi de tümüyle ahenksiz / manasız değildi, sanki bir kuşun çığlını andırıyordu.(**)

Atinalılar baykuş gördüğü zaman, onun, mekanını bırakıp kendilerini görmeye geldiğini düşünmüş olmalıdır, zira gecenin dışında olsun olmasın her baykuş görüntüsünü “zafer işareti” saymışlardır. Hatta bu yüzden Atinalılar “Baykuş uçtuğunda, düşman kaçar” şeklinde bir deyiş de uydurmuştur.(***)

Bu da bana, Atinalılar tarafından, baykuş görüntüsünün, gecenin muallaklığından sıyrılarak insanlara kendisini açık etmesinden ötürü muhakkak kutsal bir işaret olarak değerlendirildiğini düşündürüyor, başka deyişle, görünmenin muhakkak bir nedeni olmalı.

Yunan’ın, noctua‘nın nox‘u bırakıp sıradan bir avis olmasından bir mantike (Latincesi divinatio, yani “kehanet“) çıkarmasını nedensel ve rasyonel düşün sistemine bağlıyorum, zira olağan-dışı bir görüntüyü, akıl süzgecinden geçirmeden bir nedene bağlamak (gerekçelendirmek) mümkün değildir, vargının kehanet olması bizim için bu konuda menfi bir anlam taşımamalı. Burada önemli olan, nesnel gerekçelendirmenin yapılabilmiş olmasıdır, içerik sonraki meseledir.

Benzer nesnel gerekçelendirmeyi noctua‘nın noctua Athene olarak düşünülmesinde de görebiliriz. Zira, yukarıda da dediğimiz gibi, baykuş gece uçan ve öten bir kuşsa, o vakit gecenin söz konusu nitelikleri bu kuşa geçer. Fosbroke da aynı kanaattedir. Yazar “Baykuş bilgeliğin sembolüdür” diyor ve ekliyor “… [çünkü] ıssız mekanları sever, onun dünyanın değersiz unsurlarını küçümsediğini daha açıkça gösteren ne olabilir? O sessizliğe düşkündür. Onun daimî bir tefekkür halinde olduğunu daha açıkça gösteren ne olabilir?” (****) Başka deyişle, Atinalılar bakmışlar ki baykuş ıssız mekanlarda yaşayan bir gece kuşudur, o halde inzivaya çekilmiş bir düşünür gibi düşünülmelidir. Buna bağlı olarak Büyük Konstantin’in bir altın sikkesinde de baykuş, altındaki şu yazıyla, bilgeliğin sembolü olarak resmedilmiştir:
SAPIENTIA PRINCIPIS PROVIDENTISSIMI
ÖNGÖRÜLERİN EN KUTSALINA SAHİP KRALIN BİLGELİĞİ
Buradaki bilgelik (sapientia) ve en üst seviyede kutsal öngörü sahipliği (providentissimus princeps) kralın, tıpkı bir noctua / baykuş gibi, diğer insanlardan (dünyadan) uzakta ve tefekkür aleminde olduğunu gösterir. Kralı, yani yöneticiyi kutsallaştırmak ve diğer insanlardan ayırmak için onu illa ki Tanrılaştırmaya gerek yoktur, basit bir baykuş betimlemesi bile bu imajı halka belletmek için yeterlidir. Zaten reklam ve propaganda sanatı bu yüzden var.
Yıldızlar
* Ovidius, Metamorphoses 2.564.
** T. D. Fosbroke, The Cabinet Cyclopaedia… A Treatise on the Arts, Manufactures, Manners and Institutions of the Greeks and Romans, vol II, London, 1835, s.241.
*** T. D. Fosbroke, A.e.
**** T. D. Fosbroke, A.e.

Son olarak “C. H. Sylvester, Journeys Through Bookland, Volume 2, BiblioBazaar 2006, s.14” künyeli kaynaktan Minerva ve baykuşuyla ilgili kısa bir hikayeyi paylaşıyorum. Bu konuya devam edeceğiz, gibi görünüyor.

Share |

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Google+ fotoğrafı

Google+ hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap / Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: