Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Biri Marmaray’a pharaonic demiş!

Hürriyet’teki haber sayesinde haberim oldu. (Cümle düşüklüğü var mı burada?) Marmaray’la ilgili yabancı bir haberde Marmaray’dan (ya da başbakandan) pharaonic diye bahsedilmiş. Önce Hürriyet’in haberini alıntılayayım:

BBC’nin Marmaray haberinde ara başlık da yapılan ve özellikle tırnak içinde yazılan bir ifade var: “pharaonic”. Bu kelimenin kullanımı dikkat çekici. Çünkü “pharaonic” büyük inşaat projeleri için kullanılıyor ve “muazzam” gibi bir anlama geliyor. Ama aynı zamanda kelimenin kökü “firavun” anlamına gelen “pharoah” kelimesi. BBC’nin İstanbul muhabiri James Reynolds ise üçüncü havalimanı, Kanal İstanbul ve üçüncü köprü projelerini hatırlatarak Erdoğan muhaliflerinin bunları “firavunlara özgü” tutkular olarak gördüğünü söylüyor.

Pharaonic‘le ilgili aktarılan etimolojik ve anlama ilişkin bilgi doğru, ancak ufak bir yazım yanlışı var, “Firavun” anlamındaki terim Pharoah değil, Pharaoh. (Türkçeye de Arapça’dan geçmiş olmalı: فرعون) Demem o ki, pharaonic terimi İngilizcedeki “Firavun” anlamına gelen ve ilk kullanımı 1828 olan Pharaoh‘dan geliyor. (Terimin İngilizcesinin sonunda niçin “h” var? Burada İbrancadan etkileşim var, zira bu dilde “Firavun” için Paroh terimi kullanılıyor.) Bu da modern dillere Yunanca Φαραώ ve bire bir translitere edilmiş haliyle Latince Pharao‘dan geliyor. Mısır hiyerogliflerinde, pr-o ya da per-aa okunuşu “büyük ev” anlamındadır. Dolayısıyla her ne kadar sonradan Yeni Krallık dönemindeki Mısır krallarını betimlese de, terimde bizzat “büyük ev”e, yani krallık sarayına atıf bulunur. Pharaonic dendiğinde akla iki mananın da gelmesi doğaldır: 1. Büyük eve (“saraya” ya da daha genel ifadeyle “yapıya”) özgü, 2. Mısır kralına (Firavun’a) özgü.

Peki, bu Pharaonic terimini nasıl Türkçeleştirmeli? Belki Firavunî, belki Firavuncu, belki Firavunik, belki Fransızcasının (pharaonique) ve İngilizcesinin etkisiyle Faharavnik. Belki de, pharaonic circumcision‘ın “Firavun sünneti” şeklinde çevrildiğini düşünürsek, kaçınılmaz olarak sıfat gibi kullanılan pharaonic‘i yanındaki isimle birlikte “Firavun” olarak kullanabiliriz. Ne dersiniz? Örneğin Marmaray’a “Firavun tüp geçidi” denebilir mi? Veyahut önceki örnekleri düşünürsek, “Firavunî tüp geçit”, “Firavuncu tüp geçit”, vs. Bana kalırsa iktidar yanlıları yapılan “büyük yapı”lara övgü düzmek istediklerinde “Firavunî”, vs. diyemez, İbrahimî gelenekteki çağrışımı hoş değil, Mısır kralları Yahudilere çektirdiklerinden ötürü en yaygın nefret objesidir. (Herhangi bir mukaddesatçı sitede “firavun” diye aratabilirsiniz, örneğin bkz.) Muhalifler içinse harikulade imkanlar tanıyan bir sıfat Pharaonic, dolayısıyla Türkçeleştirilmesi hoş olur.

Yapıya “Firavunî”, vs. demek neyse de, yapının üzerinden yapıyı inşa edene ya da inşa edilmesi emrini verene (yürütmenin başına) Pharaonic denebilir mi? Eğer şöyle bir anlam genişlemesinden söz ediyorsak, mümkün olabilir: “Büyük yapıyı inşa eden <ettiren>, büyük yapı ve dolayısıyla büyüklenme arzusu içindeki insan.” Sadece OED’de gördüm, buradaki gibi objeden subjeye aktarılan “tamlayan” yapıda, -eş anlamlı olarak- Pharaonian sıfatı da var, bu “Firavuncu” olarak çevrilebilir. Pharaoh ile kast edilen, yukarıda da söylediğim gibi, “büyük ev” değil de, kralsa, bu durumda “Firavun karakteri taşıyan lider” anlamında Pharaonian ya da Pharaonic kullanılabilir.

Ancak yaptığım araştırmalarda, herhangi bir metinde Pharaonic‘in liderin Mısır krallarıyla benzeştirildiği bir düzlemde, pejoratif anlamda kullanıldığını görmedim. Başka deyişle Firavunların kötücül  ve baskıcı yönetim karakterinden ziyade ait oldukları dönemi imleyen bir sıfat bu, dolayısıyla lider olsaydım, misal biri bana “Pharaonic bir tarzın var” deseydi, kızmazdım. Kızabilecek olanları da uyarırırdım, hayat her şeye kızmak için fazla kısa.

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

Bilgi

This entry was posted on 29/10/2013 by in Başka birtakım hassasiyetler, Genel and tagged , , , , , .
%d blogcu bunu beğendi: