Kendisiyle on dakika konuşabilmek için on yılımı tartışmasız feda edebileceğim, sabaha karşıların determinist filosofu Seneca’nın Epistulae Morales 49.12’de dile getirdiği bu söz, filosofun tragedya eserlerinde örnek aldığı, Yunan’ın Romalı tragedya-severlere elli ayaklı tanrı gibi görünen Euripides’e (Phoen. 469) aittir.

İfadenin öncesinde ve sonrasında mektup muhatabı Luciliusçuğu karşısında bir kez daha hisleniyor gibidir. Çevirelim, kaz yanmasın. Hafif yanık olursa şey yapın.

“…[11] Erras si in navigatione tantum existimas minimum esse quo morte vita diducitur: In omni loco aeque tenue intervallum est. Non ubique se mors tam prope ostendit: ubique tam prope est. Has tenebras discute, et facilius ea trades ad quae praeparatus sum. Dociles natura nos edidit, et rationem dedit imperfectam, sed quae perfici posset. [12] De iustitia mihi, de pietate disputa, de frugalitate, de pudicitia utraque, et illa cui alieni corporis abstinentia est, et hac cui sui cura. Si me nolueris per devia ducere, facilius ad id quo tendo perveniam; nam, ut ait ille tragicus, ‘veritatis simplex oratio est‘, ideoque illam implicari non oportet; nec enim quicquam minus convenit quam subdola ista calliditas animis magna conantibus. Vale.”

“… [11] Ölümle yaşamı ayıran çizginin, en kısasının deniz yolculuğunda olduğunu sanıyorsan yanılıyorsun; her yerde eşit kısalıktadır bu çizgi. Ölüm her yerde kendini bu kadar yakında göstermez, bu kadar yakında değildir ölüm. Dağıt şu zulmeti, sana sunmaya hazırlandığım bilgilerin yolunu kolaylarsın. Zira doğa bizi kolay öğrenir yarattı, bize tam pişmemiş ama pişebilecek bir akıl bahşetti. [12] Adalet üstüne, ihtilaflı inanç üstüne, ılımlılık üstüne, her iki [kadının ve erkeğin] utanma duygusu yani yabancı bir bedene yabancı olma üstüne, kendini koruma üstüne, haydi tartış benimle! dolambaçlı yollara sokmak istemezsen beni, pek kolay varırım varacağım yere, hani o tragedya yazarının dediği gibi ‘hakikatin dili yalındır‘, hiç gereği yok gerçeği çarpıtmanın, büyük işler peşinde koşan ruhlara hiç yakışmaz böylesi! Hoşçakal!”

Çev. C. Cengiz Çevik