#duranadam ve stare
Bir adam Taksim meydanında Akm’ye bakar şekilde saatlerce durdu, hükümetin Gezi Parkı olaylarındaki sert tutumunu protesto etti. Haberin sosyal medyada yayılmasıyla birlikte etrafı geceyarısına doğru kalabalıklaştı ve bu ara meydanı halktan korumakla görevli olan polisler bu kalabalığı dağıttı, #duranadam’ı da meydandan uzaklaştırdı. (#duranadam’la birlikte duranlardan bazıları canlı yayında otobüslere bindirilip bilmediğimiz bir yere doğru götürüldü, umarım karakoldur.)
Durmak bir protesto türü, tıpkı oturmak gibi. Ancak içinde oturmaktan farklı olarak “ayakta kalma” anlamı çerçevesinde bir direnişi simgeliyor. Kime karşı? Elbette protestocunun temsil ettiği kişi ya da kitlenin ayakta kalmasını istemeyen sisteme karşı. (Ne güzel ki, Türkçede “karşı durmak” deyimi de içinde durmak fiilini barındırıyor.) Dolayısıyla #duranadam’ın durumundaki (bu da durmak’tan geliyor) durma eylemi aslında “karşı” hedef üzerinden anlamlanıyor, zira durulan yer alelade bir yer değil, sistemin karşısı. #duranadam’ın Taksim’de seçtiği yer ve baktığı yüz de sistem karşıtlığının karşı-uyarıcısı (contrastimulant)olarak yorumlanabilir, zira eylemi büyük bir Atatürk posteri ve Türk bayrağı asılı olan AKM’ye bakarak sürdürüyordu, bu da eylemcinin eylemin uyarıcısı (stimulant) olan hükümetin ilgili poster ve bayrakla temsil edilen anlayışa zıt olan siyasetine karşıtlığını gösterir. Demem o ki, eylemci bilinçli ya da bilinçsiz bir şekilde durduğu yer ve baktığı hedef üzerinden bir uyarıcı – karşı uyarıcı çarpışması yaratarak, kendi konumunu sabitlemiş.
Latincede stare fiilinin ilk anlamı “durmak”tır, bununla birlikte askerî terminolojide “savaşta ön safta yer alıp dövüşmek” anlamına da gelir. #duranadam’ı gördüğüm andan itibaren aklıma bu geldi. Konumunu uyarıcı ve karşı uyarıcıyı çarpıştırıp sessizce sabitlerken, aslında bir savaş veriyor diye düşündüm. “Durmak” ile “savaşmak” arasındaki anlam bağını kuran, “dikilerek hattı korumak”tır, dolayısıyla savaşta stare dendiğinde kast edilenin, genel olarak ordunun alandaki pozisyonu korumak olduğunu bilmek zorundayız, ki #duranadam da aslında temsil ettiği (tuhaftır, daha sonra bir kısmının kendisine katıldığı) kitlenin yaşama kültürünün hattını koruyor gibiydi.
Burada ilginç bir etimolojik spekülasyon da yaratılabilir: Latincedeki stare fiili Yunancadaki “koymak, yerleştirmek” anlamındaki στα, ιστημι (sta, istemi) fiilinden geliyor, daha sonra bu iki yapı Eski Almancada stām, Gothikte standa ve İngilizcede stand olmuştur. Acaba bunun günümüz Türkçesinde de kullandığımız istem- köküyle bir ilgisi olabilir mi? Tdk Türkçesiyle istem‘de “irade veya isteğin eylem durumunda belirmesi” anlamı vardır. Etimolojik süreci, kural olduğu üzere sessiz harfler üzerinden yürütürsek, stm/n sıralanışı arada bir bağ olduğunu gösterebilir. Tümüyle bağlantısız da olabilir, dediğim gibi bu bir spekülasyondur ve ben bunun üzerine “durmak” ile “isteğin eylem durumunda belirmesi” direkleri üzerinde yükselen bir anlam yapısı inşa edebilirim. Ama bu inşa sürecini daha fazla uzatmayacağım, zira yoruldum.
#duranadam iradesini durarak gösterdi. Böylece durmanın bile bir haykırış olabileceğini gösteren önemli bir figür oldu tüm iç karartıcı olayların ortasında. Bu yüzden kendisine müteşekkirim, Nietzsche’nin Zerdüşt’ünden bir bölüm paylaşmıştım twitter’da, burada da paylaşayım, bundan sonra da yüksekte duracak olanlar yalnızlık hissetmesin diye.
