Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Post hoc ergo propter hoc (Bundan sonra, o halde bu yüzden)

Safsataların Latince Terminolojisi

[Post + acc.= -den sonra; hoc (bu anlamındaki işaret sıfatının n. acc. sing. hali); ergo= o halde; propter + acc.= -den dolayı; İng. after this, therefore because of this]

Peş peşe meydana gelen iki olaydan ilki, salt önce meydana geldiği için ikinci olayın nedeni olmak zorunda değildir. Carl Sagan’ın verdiği örneklerden birini unutamıyorum: “Kadınlar oy hakkı elde etmeden önce nükleer silahlar yoktu.” (Carl Sagan, Karanlık Bir Dünyada Bilimin Mum Işığı, s.217)

Kuramsal açıdan bakıldığında bu safsata Aristoteles’e kadar gider; filozof Rhetorica adlı eserinde (2.24 1401b30-33) şöyle der:

“Sahte tasımla ilgili olarak bir diğer unsur da, salt soruşturulan eylemden önce ya da onunla birlikte meydana geldi diye, neden olmayan nedenleri ortaya koymaktır. B’nin A’dan sonra meydana geldiği için, A’dan dolayı meydana geldiğini söylüyorlar. Özellikle de siyasetçiler bundan hoşlanır. Örneğin Demades Demosthenes’in siyasetinin bütün kötülüğün nedeni olduğunu söylemiştir, çünkü ondan sonra savaş patlak vermiştir.”

Kimileyin post hoc olarak da kısaltılan bu safsatanın, (bazıları tarafından) üç şekilde zemin kazandığı söylenmiştir:

(1) Tek tek olayların nedensel yorumu: A’nın B’den önce gelmesi olayına bağlı olarak A’nın özel B olayına neden olması,

(2) Neden olma korelasyonundan edinilen sonuç: Bu tür olaylar arasında pozitif korelasyon olduğu için, iki olay (A ile B) arasında nedensel bir ilişki vardır,

(3) Tek bir olay silsilesinden nedensel genelleme çıkarmak: B’nin A’yı izlediğine ilişkin tek bir örnekten dolayı A ve B türünden iki olay arasında nedensel bir ilişki olması durumu. (bkz. R. C. Pinto, “Post Hoc Ergo Propter Hoc”, Fallacies: Classical and Contemporary Readings, s.302vd.) Eğer bu üç olaydan birinin meydana gelmesi akıl yürütme ve mantıksal sonuç elde etme sürecine zarar veriyorsa, bu durumda safsata oluşmuş demektir.

Güzel bir örneğine Uefa’dan şike cezası alan Fenerbahçe’nin futbolcusu Volkan Demirel’in açıklamasında rastlıyoruz. (“Fenerbahçeli futbolculardan UEFA’ya mektup“, T24, 16.7.2013) Demirel şöyle diyor: “UEFA Avrupa Ligi’nde yarı final görmüş bir takımın bir parçası olarak aldığımız bu ceza hiç adil değil.” Demirel’e göre Uefa Avrupa liginde yarı final oynamış takımın şike yaptığında ceza almaması mı gerekiyor? Bence bunu kast etmiyor, yoksa ediyor mu?

Ignoratio Elenchi ve Non sequitur safsatalarıyla temelde aynı anlama sahiptir.
Faydalı okumalar: 1, 2, 3

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: