Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Ad baculum (Sopaya dönük)

Safsataların Latince Terminolojisi

[Ad + acc.= -e doğru; baculum= sopa; İng. argument to the cudgel ya da appeal to the stick]

Temelde Ad metum ile aynıdır, korkudan ve korkutmadan beslenen bir argüman desteğine işaret eder. Kısmen Türkçedeki “aba altından sopa göstermek” deyişiyle aynı anlamdadır. Kişi bu yöntemle karşı tarafı tehdit eder, onu argümanı doğrulamaya ya da argümanın gereğini yapmaya zorlar.

“Eğer maaşında indirimi kabul etmezsen, işten çıkarılacaksın” örneğini düşünürsek, maaşta indirim ile işten çıkarılmak arasında doğrudan bir bağlantı vardır, ikincinin olması birincinin olmasına bağlıdır. Bu safsata yaygınlıkla hiyerarşik bir yapılanmada yaptırım yetkisi bulunanlar tarafından kullanılır. Bu yaptırımın ya da yaptırım tehdidinin, her daim niyet ya da sonuç bakımından maruz kalanın aleyhine olması gerekmiyor. D. Walton’ın deyişiyle, ad baculum‘lu argüman süreci, “anlaşmaya dönük bir diyalogda makul bir hareket” olarak da görünebilir (Place of Emotion in Argument, The Pennsylvania State University, 1992, s.182).

Örneğin bir öğretmenin öğrenciye “çalışmazsan, sınıfta kalırsın” uyarısı da ad baculum olmakla birlikte, son kertede hedeflenmiş olan öğrencinin iyiliğidir. Yine D. Walton aynı yerde buradan hareketle, her ad baculum‘un bir safsata olmadığını söyler. Başka deyişle, ad baculum‘un safsata olup olmadığı ancak niyet ve sonucuna bakılarak anlaşılır.

Ad baculum üzerinde en fazla kafa yormuş olan mantıkçılardan Michael Wreen’e ve onun gibi düşünen başkalarına göre, ad baculum karakteri bakımından diyalektik temele dayanmaz, dolayısıyla özü itibariyle bir safsata değildir. Açıklama ise basittir, D. S. Levi’den özetliyorum (In Defense of Informal Logic, Kluwer Academic Publishers, 2000, s.29): Ad baculum‘lu argüman, öne sürülürken bile, nesnel<l>eş<tiril>ebilirdir, bunun nedeni argümanda bir safsataya sığınılmaması ya da görüşmedeki prosedüre uygun bir kuralın ihlal edilmesi değil, ileri bir tartışmaya son verecek bir argüman yerine tehdidin kullanılmış olmasıdır. Öğretmen-öğrenci örneği üzerinden söylersek, burada nesnel<l>eş<tiril>ebilir olan, çocuğun ders çalışması ile sınıfta kalacak olması arasındaki ilişkidir, yani “çalışmazsan” bir tehdit değil, “sınıfta kalmanın” doğal nedenidir, dolayısıyla burada bir tehdit yoktur.

Wreen bir hırsızın “tehdidini” örnek olarak kullanıyor: Ona göre hırsızın “Eğer paranı bana vermezsen, seni vuracağım” tehdidi aslında şu mantıksal süreçte ilerliyor (A.e.):

1 Eğer paranı bana vermezsen, seni vuracağım.
2 Seni vurmam, senin için var olan negatif-değerdir.
3 Dolayısıyla, kişisel çıkar perspektifine göre, paranı bana vermelisin.

Wreen bu düşüncesini daha da ileri götürerek, “yanlışlıkla” ad baculum olarak yorumlanan bu tür mantıksal oluşumların söyleyen ile dinleyen arasında bir anlaşma oluşturduğunu da söyler. Ona göre, ad baculum‘u safsata sananlar, dükkan sahibi ile müşteri arasında da bir ad baculum olduğunu düşünür, zira “müşteri para vermezse, dükkanda satılan ürünü evine götüremez, bu da onun ürünle kurduğu ilişkide negatif değer anlamını taşır.”

D. S. Levi ise aynı yerde Wreen’i, hırsızın “asla örnekteki konuşmadığını ve böyle düşünmediğini” bildiği halde, onun tehdidini argümanlaştırarak onu tehdit olmaktan çıkarmakla, dolayısıyla “paranı vermezsen, seni vuracağım” şeklinde beliren ad baculum‘u mantıksal bir zemine oturtmakla eleştirir. Levi’ye göre dükkan ve müşteri örneğinde ise, yukarıda da vurguladığımız “doğal neden” durumu öne çıkıyor görünür. O halde yine vurguladığımız gibi, tehdit olarak görülen unsurun ikrarında niyet ve sonuç, onun ad baculum olarak yorumlanıp yorumlanamayacağını belirler.

Faydalı okumalar: 1, 2, 3

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: