Onus probandi (Onaylamanın ağırlığı)

Safsataların Latince Terminolojisi

[Onus= ağırlık, yük; probandi (“onaylamak, kanıtlamak, desteklemek” anlamındaki probare fiilinin gerund. gen. hali; İng. philosophical burden of proof.]

Tartışmada “onaylamak” “<öne sürülen> argümanın doğruluğunu kabul etmek” anlamındadır, eğer tartışmada  argümanın salt öne sürülmüş olması onaylanması için yeterli sebep olarak görülüyorsa ve buna bağlı olarak argüman sahibinin üzerindeki ağırlık (=yük), söz konusu argümanı eleştirecek olan kişiye aktarılıyorsa, bu durumda onus probandi safsatası etkin demektir. Safsatayı meydana getiren temel unsur argümanı destekleme yükümlülüğünün onu savunanın üzerinde olmasıdır, aksi halde argüman tartışmaya açılamamış demektir, başka deyişle tartışma başlamamış olur. Bununla birlikte karşı taraftan argümandaki (x) temel iddianın tam tersinin (y) kanıtlanması beklenebilir, bu durumda y’nin kanıtlanması her daim x’in de kanıtlandığı anlamını taşımaz, zira arada her iki durumu da mümkün kılabilen “ara” koşullar olabilir, ayrıca tam ters varsayımların da kanıtlandığı durumlarda daha zayıf olanın kaybettiği de görülebilir.

Bu yüzden daha çok hukukî mecrada bir safsatadan ziyade, bir ilke olarak da değerlendirilir, buna göre davacıdan davayı hakime ya da jüriye onayla<t>ması (ikna etmesi) beklenir, başka deyişle onayla<t>ma yükümlülüğü davacıya aittir, davalıya değil. Ancak davacı argümanını hakime ya da jüriye onaylattığı andan itibaren (hakim/jüri kararının açıklanmadığı, sadece varsayımsal olarak davacı lehinde karar alındığı düşünülerek), onus probandi hakkı davalıya geçer, ondan öne sürülen kanıtları çürütmesi beklenir. Bu hak/ağırlık geçişi de gösteriyor ki, bir tartışmada (davada) taraflara ait argümanların doğal olarak çatışması, onayla<t>manın ağırlığına “doğal” bir geçişkenlik kazandırır ve bu geçişkenlik tartışmanın olmazsa olmazıdır. Bu durum onus probandi‘yi bir hukuk ilkesi yapar, zira bir suçlama reddedilmediği sürece, çürütülmek zorundadır. Eğer davacı onus probandi‘nin altında ezilirse, başka deyişle suçlamayı temellendiremezse, bu durumda onus probandi karşı tarafa geçmez, dava düşer.

Faydalı okumalar: 1