Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Latince dilbilgisi terminolojisindeki hatalar

Say Yayınları’ndan Çıkan Latince-Türkçe Sözlük’teki Hatalar Anasayfasına dönmek için tıklayınız.

Furkan Akderin’in sözlüğünün önsöz bölümünde (“Okuma Kuralları”) genel olarak Latinceye ve dilbilgisi terminolojisine uymayan, eksik ya da yanlış ifadeler bulunuyor. Yakından bakalım:

furkan_akderin_hatalari

1) Yukarıda da gördüğünüz gibi, İsimler başlıklı bölümde Latincedeki isimlerin cinslerinden söz edilmiş ama “dişil” anlamındaki  femininum yanlış olarak femminium şeklinde yazılmış. (Esası, buradaki femininum femininus, -a, -um sıfatının neutrum halidir, zira yanında “isim” anlamındaki ve neutrum cinsindeki nomen ismi bulunur ya da bulunuyor kabul edilir.)

2) Ayrıca Latince dilbilgisi terminolojisine pek uymayan bir ifade kullanılmış bölümün başında, zira isimlerin bölümlenişi salt cinslerine göre yapılmamıştır. İlk cümleye bakarsanız, böyle bir imadan rahatsız olabilirsiniz. İsimler cins, sayı ve hal bakımından bölümlenir. Buna dikkat çekmemin nedeni, isim çekimlerinin cinslere göre değil morfolojik yapılarına göre belirlenmiş olmasıdır, bunu önemli bir ayrıntı olarak görüyorum.

3) Her ismin mutlaka bu üç cinsten birine ait olduğu söylenmiş, eksik bir bilgi bu. Zira nomina communia yani müşterek isimler olarak bilinen bazı isimler vardır ki, bunlar hem eril hem de dişildir, örneğin “yerli” anlamındaki incola ve “vatandaş” anlamındaki cives. Furkan Akderin bundan hiç bahsetmiyor.

4) Bana bu önsözdeki bilgilerin Türkçe dışında yazılmış bir dilbilgisi kitabından apartıldığını düşündüren hata Latince isim ve dolayısıyla sıfat (ya da isimfiil ve sıfatfiil oluşumları) çekimlerindeki, -in halini gösteren genetivus halinin kimi modern dillerdeki hallerinden hareketle (?) yanlış olarak genitivus şeklinde yazılmış olmasıdır. Büyük ihtimalle Furkan Akderin Latince aslını bilmiyor bu halin, dolayısıyla örneğin İngilizcedeki genitive kullanımını düşünerek “olsa olsa sonuna -us ekini getiririm, olur biter” diye düşünmüş olmalı, bakın C. T. Lewis’in büyük Latince sözlüğündeki genetivus maddesinin daha ilk uyarısı neymiş:

genitivus

5) Dativus için “e hali”, ablativus için “den hali” demiş Furkan Akderin, bu da eksik bilgi. Dativus haldeki bir isim ya da sıfatı Türkçeleştirirken “için”, ablativus haldeki bir isim ya da sıfatı Türkçeleştirirken “ile” anlamını da göz önünde tutmalıyız, çünkü bunlar “var”. Caesar’ın Latince eserini Yunancadan çevirdiğini söyleyen birisi için gayet “var” olmalı bu tür ayrıntılar.

6) Biraz makara yapayım: Yukarıdaki alıntının son paragrafının ilk cümlesine bakın, “İsim çekimleri beşe ayrılmaktadır ve bu çekimler birinci, ikinci, üçüncü, dördüncü ve beşinci isim çekimi olarak adlandırılmaktadır.” İyi ki gramerciler bu çekim gruplarına hayvan ya da bitki isimleri vermemiş de, birinci, ikinci, üçüncü falan diye sıralamışlar. Her makara içinde ciddiyet taşı barındırır, isim çekim gruplarının “adı” sıralama adı olabilir mi? “Birinci çekim” bir ad mıdır burada? Gören gözler için, nice hikmetler var burada. Ayrıca son paragrafın son cümlesinde de bir problem varmış gibi duruyor, zira bu dilin grameriyle bu kadar içli dışlı olan biri olarak Furkan Akderin’in ne demeye çalıştığını anlayamadım, “bazı isimlerin iki grubun belirli kısımlarını alarak karışık bir çekim oluşturmaları” ne anlama geliyor? Latinceyle ilişki dozu nasıl olursa olsun, okuyucuların bu cümleden net bir şey anlayabileceğini sanmıyorum.

Geçelim arka sayfaya (s.12):

Arka_s

7) Yukarıdaki alıntıda yer alan “Latincede sıfatlar bir, iki ya da üç bitimli olabilirler” ifadesi eksiktir, zira sıfatlar da isimler gibi morfolojik yapılarına göre çekim gruplarına ayrılmıştır, bu doğru ancak Furkan Akderin’in “bitimli” ifadesi ile neyi kast ettiği belirsizdir. Sıfatların çekim tekniğine ilişkin ayrıntılı bilgi vermeyince böyle güdük bir anlatım kalıyor geriye, şuradan bakın, demek istediğimi anlayacaksınız.

8) “Genitivus” hatasının kronikleştiğini görüyorsunuz.

9)Latincede kimi gramercilere göre 4, kimi gramercilere göreyse 5 çekim vardır, Furkan Akderin ikincilerin tercihinden bahsetmemiş. (5. çekim, modus indicativus kipi, praesens simplex zaman, birinci tekil kişisi io ile biten ancak praesens infinitivus hali -ere ile biten fiilleri kapsar, örneğin capio, capere.) Furkan Akderin’in “düzensiz” dediği fiiller ise sum, esse; possum, posse; fero, ferre gibi fiiller olmalıdır.

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: