Dr. C. Cengiz Çevik (Klasik Filolog) – Blog

Birtakım filolojik hassasiyetler: Eskiçağ ve günümüze dair kişisel okumalar ::: İstanbul Üniversitesi, Latin Dili ve Edebiyatı bölümü, Dr.

Dicto simpliciter (Genel konuşuyorum)

Safsataların Latince Terminolojisi

[Dicto= söylüyorum; simpliciter= genel, basitçe (detayları görmezden gelecek şekilde) anlamında; adverbium, İng. accident (Ayrıca buradaki dicto, dictum isminin ablativus formu da olabilir, dolayısıyla a dicto simpliciter= genel konuşmadan kaynaklanan safsata)]

İngilizcesinde “kaza”, “rastlantı” anlamlarının baskın olmasının nedeni tespite konu olan unsurdaki detayların atlanmasına bağlı olan genel çıkarımın rastlantısallık olarak okunmasıdır, zira spesifik bir nitelikle ilgili bir tespitin aşırı genellemeye yedirilmesi rastlantısal tespitlere neden olur. Aristoteles’in on üç safsatasından biri olan bu safsataya literatürde şöyle bir örnek var:

“Şapkalı gençler hep suç işliyor; şu şapkalı hiç suç işlemedi, dolayısıyla genç değildir.”

Bu safsata üzerine kurulu tespitin tümüyle yadsınası bir bilgi kirliliği yarattığı ya da gözden kaçan detaylardan ötürü, tespitin tümüyle yanlış yönlendirdiği düşünülmemeli, örneğin bir şeyin “her insan” için iyi / sağlıklı olduğunu söylediğimizde, buradaki “her insan” ile yeryüzünde yaşamakta olan tek tek “her insan”ı kast etmiyor olabiliriz. Buradaki “her insan” mevcut inceleme ve analize bağlı olarak normal şartlar altında (gözlemlenebildiği kadarıyla) insanlığın büyük bir bölümünü işaret edebilir, örneğin “sigara her insan için zararlıdır” dediğimizde (elbette bunun için bir zararlılık ölçütü de belirlediğimizi varsayalım), sigaranın, gözlemlenebildiği kadarıyla, normal şartlar altında insanın ruh ve beden sağlığına olan olumsuz etkilerini kast etmiş oluruz, buna mukabil herhangi bir coğrafyada, ilgili ölçüte bağlı olarak, fizyolojik ya da ruhsal birtakım niteliklerinden ötürü sigaradan olumsuz etkilenmeyen bir insan bile bulunabilir. Dünyadaki tek tek her insanın incelenmesi mümkün değildir, Eskiçağ kuşkucularının da dikkat çektiği ve dayanak noktası olarak belirlediği bu husus, denek sayısının önemini yitirmesini ve her genellemenin, kapsamı ne olursa olsun, dicto simpliciter olarak yorumlanmasını sağlar.

Madsen Pirie’ye göre dicto simpliciter safsatası bilhassa basmakalıp (stereotypical) bir kimliğe sahip olan insanlara uygun argümanlar üretir (How to Win Every Argument: The Use and Abuse of Logic, Continuum International Publishing Group, 2006, s.52), zira böyle kişiler belli bir sınıf ve gruba dahil olarak kimliklerini dahil oldukları bu sınıf ve grup kapsamında oluşturdukları için, belli durumlara belli tepkiler vermeye ve dolayısıyla belli genellemeler yapmaya meyilli olurlar. Irk, cinsiyet ya da sınıf ayrımcılığını besleyen bir safsatadır bu.

Faydalı okumalar: 1, 2

Reklamlar

Bir Cevap Yazın

Aşağıya bilgilerinizi girin veya oturum açmak için bir simgeye tıklayın:

WordPress.com Logosu

WordPress.com hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Google fotoğrafı

Google hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Twitter resmi

Twitter hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Facebook fotoğrafı

Facebook hesabınızı kullanarak yorum yapıyorsunuz. Çıkış  Yap /  Değiştir )

Connecting to %s

%d blogcu bunu beğendi: