Cato’nun ışık/oğlu mu?
Cicero De Officiis 3.16.66′da konudan bağımsız olarak (kullandığım Oxford edisyonunda, parantez yardımıyla) diyor ki, “M. Cato… huius nostri Catonis pater (ut enim ceteri ex patribus, sic hic, qui illud lumen progenuit, ex filio est nominandus)” Türkçesi: “hani bizim Cato’nun babası olan M. Cato (başkaları babasıyla anılırken, bir ışığa babalık eden bu adam oğluyla anılmalıdır).”
Burada bahsedilen “baba” Cato, oğluyla kıyaslandığında, nispeten sönük bir karakterdir. Cicero’nun vurguladığı gibi, oğul Cato ise özellikle de Caesar ile Pompeius arasındaki iç savaşta adeta bir ışık gibi parlamış, Roma’da Caesar’a karşı Stoa sebatkârlığıyla cumhuriyet / devlet geleneğinin savunucusu olmuştur. Bilhassa Seneca’nın yeğeni Lucanus‘un, Vergilius’un Aeneis‘inin aksine, kötümser bir imparatorluk portresi çizdiği Bellum Civile / Pharsalia adlı eserinde (ki evvelce blogda bu yazar ve eseri hakkında birkaç yazı yazmıştım, aramak için Lucanus tag‘ini kullanabilirsiniz) Cato, belki de, Latin literatürünün en asil Romalı figürlerinden biri olarak karşımıza çıkmıştır. Sadece bu eserde yüceltilmemiştir Cato, en yukarıdaki örnekte de görülebileceği gibi, Cicero da onu adeta bir ışık (lumen) olarak betimlemiş, Seneca ise birçok eserinde onu Stoacı duyuşuyla örnek bir Romalı olarak resmetmiştir. Cato’nun Stoacı kimliği beni hep cezbetmiştir, bir ara doktora konusu olarak düşündüğüm de olmuştur.
Konuyla ilgili birkaç çalışma önereyim meraklısına:
(Bilhassa önerdiğim eser) R. Goar, The Legend of Cato Uticensis from the First Century BC to the Fifth Century AD, Bruxelles, 1987
Wolf-Hartmut Friedrich, “Cato, Caesar und Fortuna bei Lucan”, Lucan, (Ed. Werner Rutz), Wege der Forschung, 235 (Darmstadt, 1970), s.81-102.
Jean-Marie Adatte, “Caton ou l’engagement du sage”, Études de lettres, Belletin de la Faculté de lettres de l’Université de Lausanne, sér. 2:8, 1965, s.232-240.
William Hardy Alexander, “Cato of Utica in the Works of Seneca Philosophus”, Proceedings and Transactions of the Royal Society of Canada, 3rd ser., 40, section 2, 1946, s.72-74.
M. P. O. Morford, “The Purpose of Lucan’s Ninth Book”, Latomus 26, 1967, s.123-29.
Christopher P. Craig, “Cato’s Stoicism and the Understanding of Cicero’s Speech for Murena”, Transactions of the American Philological Association (1974-), Vol. 116, (1986), s. 229-239.
Tim Stover, Cato and the Intended Scope of Lucan’s “Bellum Civile”, The Classical Quarterly, New Series, Vol. 58, No. 2 (Dec., 2008), s. 571-580
