LATİNCE GRAMER

 Hazırlayan: C. Cengiz Çevik

İnsanlar ciddi ve zahmetli bir araştırma içinde değillerse, genelde ellerinin altındaki internetten talep ettikleri bilgiye “hemen” ulaşmak istiyorlar. Senelerdir Latinceyle ilgili olarak da bir şekilde beni bulan insanlardan “Latince dövme yaptırmak istiyorum, x’in Latincesi nedir?” yanında (ki bundan çok geldi) “Latinceyi kendi başıma öğrenmek istiyorum, kaynak önerir misiniz? Ne yapmam gerekir?” sorularını da işittim (okudum). Artık kısmen yardımcı olmak istiyorum böyle talepkâr arkadaşlara ve hazırladığım giriş mahiyetindeki Latince grameri blogda paylaşıyorum, zaman içinde daha da geliştirebilirim, hiç bilemiyorum.

Öncelikli amacımın sıfır noktasında Latinceye merak salanlara dili tanıtmak olduğunu belirteyim, bu sayfayı ve hatta bu bloğu Latince için bir sıçrama tahtası kabul edip daha yetkin çalışmalara uzanmanızı dilerim.

Not: Belki ileride android/ios uygulaması falan yaparlar, belki kendi bloglarına olduğu gibi alırlar bu sayfayı ha  ne dersiniz? Böyle kötü kişiler var mı hala dünyamızda? Şaka yapıyorum, elbette, bu sayfayı kaynak göstermeniz şartıyla dilediğiniz gibi kullanabilirsiniz. Bir gün bu sayfalarda paypal hesabımı paylaşırsam, asinus sim.

HARFLER VE HECELER

Latincede yirmi beş harf vardır: a, b, c, d, e, f, g, h, i, j, k, l, m, n, o, p, r, s, t, u, v, x, y, z.

Bunlar aralarında Sesliler ve Sessizler olmak üzere ikiye ayrılır.

Altı sesli harf: a, e, i, o, u, y.

On dokuz sessiz harf: b, c, d, f, g, h, j, k, l, m, n, p, r, s, t,v, x, y, z.

Beş tane de çift sesli harf vardır: ae, oe[1], au, eu, ei; aetas, poens, audio, euge, hei kelimelerinde olduğu gibi.

KELİMELER VE KELİME ÇEŞİTLERİ

Sekiz çeşit kelime vardır: Nomen, Adiectivus, Pronomen, Verbum, Adverbium, Praepositio, Interiectio, Coniunctio.[2] Bunlar aralarında çekimli ve çekimsiz olmak üzere ikiye ayrılır. Çekimliler: İsim, Sıfat, Zamir, Fiil. Çekimsizler:  Zarf, Edat, Ünlem ve Bağlaç.

İSİM

İsim ya da varlık belirteci (substantive), bir kişinin, yerin veya bir şeyin adıdır. İsimler Cinslerine, Hallerine ve Sayılarına göre çekilir.

İsimlerin üç cinsi vardır: Masculinum, Femininum, Neutrum.[3]

İsimlerin altı hali vardır: Nominativus, Genetivus, Dativus, Accusativus, Vocativus, Ablativus.[4]

İsimler sayıca iki çeşittir: Singularis ve Pluralis.[5]

İsimlerin Genetivus Singularis halindeki eklere göre beş farklı çekim vardır.

GENEL KURALLAR

  1. Neutrum isimlerin aynı sayıdaki Nominativus, Accusativus ve Vocativus hali aynıdır. Sayıca Pluralis olan isimlerin bu halleri her zaman a ile biter.
  2. İsimlerin Vocativus Singularis hali çoğu kere, Vocativus Pluralis hali ise her zaman aynıdır.
  3. İsimlerin Dativus Pluralis ve Ablativus Pluralis hali aynıdır.
  4. Özel isimlerin çoğulu yoktur.

BİRİNCİ ÇEKİM

Birinci Çekim isimlerin Genetivus Singularis ve Dativus Singularis hali æ çift seslisi ile sonlanır.  Dört adet sonek vardır: a, e, as, es. Şöyle:

Penna, Penelope, Æneas, Anchises

İsmin hallerine göre sonekler şunlardır:

N. G. D. AC. V. AB.
Sing. ă. æ. æ. am. ă. ā.
Plur. æ. ā-rum. īs. ās. æ. īs.

Not: Masculinum ya da Femininum olsun, anlama göre Müşterek (Common) olarak kabul edilmiş isimler vardır, tıpkı parens (ebeveyn) ismi gibi. Ebeveynden kasıt baba ise Masculinum, anne ise Femininum olur. Masculinum ya da Femininum veyahut Masculinum ya da Neutrum olabilen isimler, anlamdan bağımsız bir şekilde Müphem (Doubtful) olarak kabul edilen isimler de vardır. Masc. ya da Fem.: anguis (yılan); Masc. ya da Neut.: vulgus (avam, halk, topluluk).

Penna, tüy.(Femininum)

SINGULARIS
NOM. Penn-a Tüy
GEN. Penn-ae Tüyün
DAT. Penn-ae Tüye
ACC. Penn-am Tüyü
VOC. Penn-a Tüy
ABL. Penn-a Tüyden
PLURALIS
NOM. Penn-ae Tüyler
GEN. Penn-arum Tüylerin
DAT. Penn-is Tüylere
ACC. Penn-as Tüyleri
VOC. Penn-ae Tüyler
ABL. Penn-is Tüylerden

Galea, miğfer . Litera, harf . Toga, elbise

Benzer Örnekler

Ala, kanat.                   Arca, sandık.                            Casa, ev. Causa, sebep.               Faba, fasulye.                          Hora, saat Mensa, masa.               Norma, kural.                          Ripa, sahil. Turba, kalabalık.          Unda, dalga.                            Virga, değnek.

 

Not: Soneklerden a Latince iken; e, as ve es Yunanca’dır.

İsimlerden sonu a ve e ile bitenler Femininum, as ve es ile bitenler Masculinum’dur.

Kural: Filia, Kız evlat; nata, kız evlat; dea, tanrıça; anima, ruh ve başka isimlerin kimi zaman Dativus Pluralis ve Ablativus Pluralis hali, İkinci Çekimdeki sonu us ile biten Masculinum isimlerin aynı halleriyle karıştırmamak adına is değil de abus’la sonlanır.

Yunanca’dan gelen isimlerin çekimine dair kurallar:

  1. Sonu as ya da a ile biten Yunanca isimlerin Accusativus hali kimi zaman şairlerin elinde an ile sonlanır. Örneğin Æneas, Anchises’in oğlu.

Æneas, Æneas (Masculinum)

SINGULARIS
NOM. Æneas
GEN. Æneae
DAT. Æneae
ACC. Æneam,   Ænean
VOC. Ænea
ABL. Ænea

Boreas, Kuzey Rüzgarı.             Midas, Phrygia Kralı. Maia, Atla’ın kızı.                    Ossa, Thessalia’da bir dağ.

 

  1. Sonu es ile biten Yunanca isimlerin Accusativus hali en, Vocativus ve Ablativus hali e ile sonlanır. Örneğin Anchises, Ünlü Troya’lı.

Anchises, Anchises (Masculinum)

SINGULARIS
NOM. Anchises
GEN. Anchisae
DAT. Anchisae
ACC. Anchisen
VOC. Anchise,   -a
ABL. Anchise,   -a

Alcides, Hercules’in diğer adı.                          Pelides, Peleus’un oğlu Achilles. Cometes, Kuyrukluyıldız.                                  Thydides, Tydeus’un oğlu Diomedes.

  1. Sonu e ile biten Yunanca isimlerin Genetivus hali es, Accusativus hali en, Dativus, Vocativus ve Ablativus hali ise e ile sonlanır.Örneğin Penelope, Ulysses’in karısı.

Penelope, Penelope (Femininum)

SINGULARIS
NOM. Penelope
GEN. Penelopes
DAT. Penelope
ACC. Penelopen
VOC. Penelope
ABL. Penelope

Circe, ünlü büyücü.                              Epitome, özet. Cybele, tanrıların anası.                       Grammatice, dilbilgisi.

İKİNCİ ÇEKİM

İkinci Çekim isimlerin Genetivus Singularis hali i, Dativus hali o ile biter. Bu çekimde yedi sonek vardır: er, ir, ur, us, um, os, on. Örneğin:

Puer, Erkek çocuk; vir, adam; satur, dolu; dominus, efendi; regnum, krallık; synodos, toplantı; Albion, Büyük Britanya.

Sonekler

N. G. D. AC. V. AB.
Sing. ĕr,   ŭs, um. æ. æ. am. ă. ā.
Plur. æ. ā-rum. īs. ās. æ. īs.

Puer, Erkek çocuk.(Masculinum)

SINGULARIS
NOM. Puer E.   çocuk
GEN. Puĕr-i E.   çocuğu
DAT. Puer-o E.   çocuğa
ACC. Puer-um E.   çocuğu
VOC. Puer E.   çocuk
ABL. Puer-o E.   çocuktan
PLURALIS
NOM. Puer-i E. çocuklar
GEN. Puer-orum E. çocukların
DAT. Puer-is E. çocuklara
ACC. Puer-os E. çocukları
VOC. Puer-i E. çocuklar
ABL. Puer-is E. çocuklardan

Gener, damat.                          Liber, Bacchus.                        Vir, adam.       

Fakat sonu er ile biten çoğu ismin Genetivus halinde e düşer. Örneğin:

Liber, kitap (Masculinum)

SINGULARIS
NOM. Lib-er Kitap
GEN. Lib-ri Kitabın
DAT. Lib-ro Kitaba
ACC. Lib-rum Kitabı
VOC. Lib-er Kitap
ABL. Lib-ro Kitaptan
PLURALIS
NOM. Lib-ri Kitaplar
GEN. Lib-rorum Kitapların
DAT. Lib-ris Kitaplara
ACC. Lib-ros Kitapları
VOC. Lib-ri Kitaplar
ABL. Lib-ris Kitaplardan

Ager, tarla.                             Culter, bıçak.                          Magister, efendi.

KURALLAR

  1. Sonu us ile biten isimlerin Vocativus hali e ile sonlanır. Örneğin ventus, vente.
  2. Sonu ius ile biten özel isimlerin Vocativus halinde us düşer. Örneğin Georgius, Georgi.

Filius isminin Vocativus hali fili, Deus’unki de Deus olur; İsmin Pluralis hallerinde de Dei değil de Dii, Deis değil de Diis kullanılır.

Dominus, efendi (Masculinum)

SINGULARIS
NOM. Domin-us Efendi
GEN. Domin-i Efendinin
DAT. Domin-o Efendiye
ACC. Domin-um Efendiyi
VOC. Domin-e Efendi
ABL. Domin-o Efendiden
PLURALIS
NOM. Domin-i Efendiler
GEN. Domin-orum Efendilerin
DAT. Domin-is Efendilere
ACC. Domin-os Efendileri
VOC. Domin-i Efendiler
ABL. Domin-is Efendilerden

Annus, sene.                Fluvius, nehir.             Hortus, bahçe.

Regnum, krallık (Neutrum)

SINGULARIS
NOM. Regn-um Krallık
GEN. Regn-i Krallığın
DAT. Regn-o Krallığa
ACC. Regn-um Krallığı
VOC. Regn-um Krallık
ABL. Regn-um Krallıktan
PLURALIS
NOM. Regn-a Krallıklar
GEN. Regn-orum Krallıkların
DAT. Regn-is Krallıklara
ACC. Regn-os Krallıkları
VOC. Regn-a Krallıklar
ABL. Regn-is Krallıklardan

Astrum, yıldız.              Donum, hediye.                        Jugum, boyunduruk.

Benzer Örnekler

Aper, yaban domuzu.                Arbiter, yargıç.             Bellum, savaş. Cadus, fıçı.                              Caper, teke.                             Cervus, geyik. Collum, boyun.                        Equus, at.                                Faber, zenaatkar. Ficus, incir ağacı.                    Folium, yaprak.                       Gladius, kılıç. Lupus, kurt.                             Murus, duvar.                          Nidus, yuva. Ovum, yumurta.                       Pomum, elma.                          Praelium, muharebe. Ramus, dal.                             Saxum, taş.                              Socer, kayınpeder. Telum, mızrak.                         Velum, yelken.                         Virus, zehir.

 

 

Not: Er ve us sonekleri, ismin çoğu kere Masculinum, um soneki ise her zaman Neutrum olduğunu gösterir. Os ve on, Yunanca ekler olup çoğu kere us ve um’a dönüşürler. Soneki us’a dönüştürülen kimi Yunanca isimlerin Accusativus Singularis hali on’la sonlanır. Örneğin;

Nom. Androgeos ya da (–us) Androgeus; Gen. Androge-o ya da –i; Dat. –o; Acc. –on ya da –um; Voc. –o; Abl. –o.

Nom. Ilion ya da –um (Troya), Gen. Ili-i; Dat. –o; Acc. –on ya da –um; Voc. –on ya da –um; Abl. –o.

ÜÇÜNCÜ ÇEKİM

Üçüncü Çekimde bir ismin Genetivus Singularis hali is, Dativus hali i ile sonlanır. Bu çekimdeki isimlerin sonunda yer alan harflerden on bir tanesi şudur: a, e, o, c, d, l, n, r, s, t, x. Örneğin:

Poema, şiir; sedile, sandalye; sermo, konuşma;  lac, süt; David, bir erkek ismi; animal, yaşayan varlık; pecten, tarak; pater, baba; rupes, kaya; caput, kafa; rex, kral.

Sonekler

N. G. D. AC. V. AB.
Sing. ă,   ĕ, o, c. ǐs. ī. em. ă,   ĕ, o, c. ĕ,   ī.
Plur. ēs,   ă. um,   ium. ǐb-us. ās. ēs,   ă. ǐb-us.

Sermo, konuşma (Masc.)

SINGULARIS
NOM. Sermo
GEN. Sermō-nis
DAT. Sermo-oni
ACC. Sermo-nem
VOC. Sermo
ABL. Sermo-ne
PLURALIS
NOM. Sermo-nes
GEN. Sermo-num
DAT. Sermo-nibus
ACC. Sermo-nes
VOC. Sermo-nes
ABL. Sermo-nibus

Leo, aslan.                   Pavo, tavuskuşu.                       Praedo, hırsız.

Color, renk (Masc.)

SINGULARIS
NOM. Color
GEN. Color-is
DAT. Color-i
ACC. Color-em
VOC. Color
ABL. Color-e
PLURALIS
NOM. Color-es
GEN. Color-um
DAT. Color-ibus
ACC. Color-es
VOC. Color-es
ABL. Color-ibus

Honor, onur.                Lector, okuyucu.                       Pastor, çoban.

Miles, asker (Masc. – Fem.)

SINGULARIS
NOM. Mil-es
GEN. Mil-ǐtis
DAT. Mil-iti
ACC. Mil-item
VOC. Mil-es
ABL. Mil-ite
PLURALIS
NOM. Mil-ites
GEN. Mil-itum
DAT. Mil-itibus
ACC. Mil-ites
VOC. Mil-ites
ABL. Mil-itibus

Comes, yoldaş.             Limes, sınır.                 Trames, patika.

KURAL- Sonu es ve is ile biten isimlerin hece sayısı Genetivus Singularis halinde artmıyorsa, Genetivus Pluralis hali ium ile sonlanır. Şu isimler istisnadır: Canis, köpek; panis, ekmek; vates, kahin; juvenis, genç; volucris, kuş.

Rupes, kaya (Fem.)

SINGULARIS
NOM. Rup-es
GEN. Rup-is
DAT. Rup-i
ACC. Rup-em
VOC. Rup-es
ABL. Rup-e
PLURALIS
NOM. Rup-es
GEN. Rup-ium
DAT. Rup-ibus
ACC. Rup-es
VOC. Rup-es
ABL. Rup-ibus

Classis, donanma.                   Nubes, bulut.                Vulpes, tilki.

KURAL- Tek heceli olup as, is, s ya da x’ten önce bir sessiz harf gelen isimlerin Genetivus Pluralis hali ium ile sonlanır.

Pars, bölüm (Fem.)

SINGULARIS
NOM. Pars
GEN. Part-is
DAT. Part-i
ACC. Part-em
VOC. Pars
ABL. Part-e
PLURALIS
NOM. Part-es
GEN. Part-ium
DAT. Part-ibus
ACC. Part-es
VOC. Part-es
ABL. Part-ibus

 

Vas, -dis, teminat.                    Lis,-tis, dava.               Arx, -cis, kale.

En az iki heceden oluşan ve as veya ns harfleriyle sonlanan isimlerin Genetivus Pluralis hali bazen um, bazen de ium ile biter. Örneğin cliens, bağlı; clientum ya da clientium.

Poema, şiir (Neut.)

SINGULARIS
NOM. Poema
GEN. Poemă-tis
DAT. Poema-ti
ACC. Poema
VOC. Poema
ABL. Poema-te
PLURALIS
NOM. Poema-ta
GEN. Poema-tum
DAT. Poema-tibus, -tis
ACC. Poema-ta
VOC. Poema-ta
ABL. Poema-tibus, -tis

Ænigma, sır.                Diadema, taç.               Thema, konu.

KURALLAR

  1. E, al, veya ar ile biten isimlerin Ablativus Singularis hali i ile sonlanır.
  2. Ablativus Singularis hali e ile biten Neutrum isimlerin Genetivus Pluralis hali um ile sonlanır.
  3. Ablativus Singularis hali i ile biten Neutrum isimlerin Genetivus Pluralis hali ium ile sonlanır.
  4. Ablativus Singularis hali e ile biten Neutrum isimlerin Nominativus, Accusativus ve Vocativus Pluralis hali a ile sonlanır.
  5. Ablativus Singularis hali i ile biten Neutrum isimlerin Nominativus, Accusativus ve Vocativus Pluralis hali ia ile sonlanır.

Sedile, sandalye (Neut.)

SINGULARIS
NOM. Sedil-e
GEN. Sedil-is
DAT. Sedil-i
ACC. Sedil-e
VOC. Sedil-e
ABL. Sedil-i
PLURALIS
NOM. Sedil-ia
GEN. Sedil-ium
DAT. Sedil-ibus
ACC. Sedil-ia
VOC. Sedil-ia
ABL. Sedil-ibus

Ancile, kalkan.                         Mare, deniz.                 Rete, ağ.

Animal, yaşayan varlık (Neut.)

SINGULARIS
NOM. Animal
GEN. Animāl-is
DAT. Animal-i
ACC. Animal
VOC. Animal
ABL. Animal-i
PLURALIS
NOM. Animal-ia
GEN. Animal-ium
DAT. Animal-ibus
ACC. Animal-ia
VOC. Animal-ia
ABL. Animal-ibus

Cubital, yastık.                         Vectigal, vergi.

Pectus, göğüs (Neut.)

SINGULARIS
NOM. Pectus
GEN. Pect-ŏris
DAT. Pect-ori
ACC. Pectus
VOC. Pectus
ABL. Pect-ore
PLURALIS
NOM. Pect-ora
GEN. Pect-orum
DAT. Pect-oribus
ACC. Pect-ora
VOC. Pect-ora
ABL. Pect-oribus

Littus, kıyı.                   Nemus, koru.               Pignus, rehin.

Benzer Örnekler

Acer, -ĕris (n), akçaağaç.                     Haeres, -edis (m-f), mirasçı. Æstas, -ātis (f), yaz.                            Imago, -ǐnis (f), görüntü. Arbor, -ŏris (f), ağaç.                          Iter, itinĕris (n), yolculuk. Aries, -ĕtis (m), koç.                            Lac, -tis (n), süt. Ars, artis (f), sanat.                             Lapis, ǐdis (m), taş. Canon, -ŏnis (m), kanun.                     Laus, -dis (f), övgü. Carcer, -ĕris (m), hapishane.               Mel, mellis (n), bal. Cardo, -ǐnis (m),  dayanak.                  Mons, -tis (m),  tepe. Carmen, -ǐnis (n),  şarkı.                     Munus, -ĕris, (n), armağan. Cervix, -ǐcis (f), ense.                          Nox, noctis (f), gece. Codex, -ǐcis (m), kitap.                        Onus, -ĕris (n), yük. Cor, cordis (n),  kalp.                          Pecten, -ǐnis (m), tarak. Crux, -ŭcis, (f), haç.                            Regio, -onis (f), bölge. Dens, -tis (m), diş.                               Serpens, -tis (m-f), yılan. Dos, dotis (f), çeyiz.                             Trabs, -ăbis (f), direk. Femur, -ŏris (n), but.                          Turris, -is (f), kule. Formido, -ǐnis (f), korku.                     Uter, utris (m), şişe. Fornax, -acis (f), ocak.                        Virgo, -ǐnis (f), bakire. Frater, -tris (m) erkek kardeş.              Voluptas, -atis (f), haz. Fur, furis (m-f), hırsız.                        Vulnus, -ĕris (n), yara.

  1. Er, or, os, o, on ile biten isimler Masculinum’dur.
  2. Io, do, go, as, es, is, ys, aus, x ve kendisinden önce bir sessiz harf gelmiş olan s ile biten isimler Femininum’dur.
  3. A, c, e, l, men, ar, ur, us, ut ile biten isimler Neutrum’dur.

 

  1. I.                Accusativus Singularis Halinde İSTİSNAİ DURUMLAR
  1. Sonu is ile biten kimi isimlerin Accusativus hali im ile sonlanır. Örneğin vis, vim, güç; tussis, öksürük; sitis, susuzluk; buris, saban gövdesi; ravis, ses kısıklığı; amussis, cetvel. Bunlara sonu is ile biten nehir isimleri de eklenebilir; örneğin Tiberis, Tiber Nehri. Kimi şairler Tiberis’in Accusativus hali olarak Tiberin’i kullanır.
  2. Sonu is ile biten şu isimlerin Accusativus hali em ya da im ile sonlanır: navis, gemi; puppis, geminin arka tarafı; securis, balta; clavis, anahtar; febris, ateş; pelvis, leğen; restis, ip; turris, kule; cutis, deri; sementis, ekim.
  1. II.              Ablativus Singularis Halinde İSTİSNAİ DURUMLAR

 

  1. Accusativus Singularis hali im ile biten isimlerin Ablativus Singularis hali i ile sonlanır.Örneğin vis, vim, vi. Accusativus Singularis hali im ya da em ile biten kimi isimlerin Ablativus Singularis hali e ya da i ile sonlanır. Örneğin navis, navem ya da navim, ya da  nave ya da navi. Fakat restis ve cutis’in aynı hali e ile sonlanır.
  2. Ablativus Singularis halinde Canalis, su borusu; vectis, sürgü; bipennis, balta gibi kelimeler i; amnis, nehir; ignis, ateş; unguis, tırnak; rus, kır; occiput, kafanın arka bölümü, imber, sağanak yağmur gibi kelimeler i ya da bilhassa e ile sonlanır.
  3. Praeneste gibi özel isimlerin yanında sonu ar ile biten şu Neutrum isimlerin de Ablativus Singularis hai e ile sonlanır: far, mısır; jubar, güneş ışını; nectar, bitki özü; hepar, karaciğer; par, çift; sal, tuz.
  1. III.            Genetivus Pluralis Halinde İSTİSNAİ DURUMLAR

Caro, et; cor, kalp; cos, bileği taşı; dos, çeyiz; mus, fare; nix, kar; nox, gece; linter, kayık; sal, tuz; os, ossis, kemik isimlerinin Genetivus Pluralis hali ium ile sonlanır.

Not: Bir ismin Genetivus Pluralis hali ium ile bitiyorsa, çoğu kere Accusativus Pluralis hali de es yerine eis ya da is ile sonlanır. Örneğin omnes ve partes için; omneis, parteis ya da omnis, partis.

 

BÜTÜN HALLERİYLE BAZI İSTİSNASİ YUNANCA İSİMLER

Lampas, lamba (f); Gen. lamp-ădis ya da –ădos; Dat. –adi; Acc. –adem ya da –ada; Voc. –as; Abl. –ade. Plur. Nom. lamp-ades; Gen. -adum; Dat. –adibus; Acc. –ades ya da –adas; Voc. –ades; Abl. –adibus.

Troas, Troyalı (f); Gen. Tro-ădis ya da –ădos; -adi; -adem ya da –ada; -as; -ade. Pl. Tro-ades; -adum; -adibus; -asǐ ya da -asin; -ades ya da –adas; -ades; -adibus, -asǐ ya da -asin.

Tros, Troyalı (f); Trois; Troi; Troem ya da –a; Tros; Troe; vs.

Phillis, Phillis (f); Phillǐdis ya da –idos; -idi; -idem ya da –ida; -ǐ ya da is; -de.

Paris, Paris (m); Parǐdis ya da -idos; -idi; -idem, -im ya da in; -ǐ; -ide.

Chlamys, asker pelerini (f); Cham-ydis ya da –ydos; -ydi; -ydem ya da –yda; -ys; -yde; vs.

Metamorphosis, dönüşüm (f); -is ya da -eos; -i; -im ya da –in; -ǐ; -i vs.

Orpheus, Orpheus (m); -eos; - ya da -ei; -ea; -eu; Abl.-eo İkinci Çekim gibidir.

Dido, Dido (f); Didûs ya da Didonis; Dido ya da Didoni; Dido ya da Didonem; Dido; Dido ya da Didone.

 

DÖRDÜNCÜ ÇEKİM

Dördüncü Çekimdeki isimlerin Genetivus Singularis’i us, Dativus Singularis’i ui ile sonlanır.

İki sonek vardır: us ve u. Örneğin: Fructus, meyve; cornu, boynuz.

Sonekler

N. G. D. AC. V. AB.
Sing. ŭs,   ū. ūs,   u. uī,   u um,   ū ŭs,   ū. ū.
Plur. ūs,   uă. u,   um. ǐb-us. ūs,   uă. ūs,   uă. ǐb-us.

Fructus, meyve (Masc.)

SINGULARIS
NOM. Fruct-us
GEN. Fruct-us
DAT. Fruct-ui
ACC. Fruct-um
VOC. Fruct-us
ABL. Fruct-u
PLURALIS
NOM. Fruct-us
GEN. Fruct-uum
DAT. Fruct-ibus
ACC. Fruct-us
VOC. Fruct-us
ABL. Fruct-ibus

Casus, düşüş.               Currus, araba.             Gradus, adım.

Cornu, boynuz (Neut.)

SINGULARIS
NOM. Cornu
GEN. Cornu
DAT. Cornu
ACC. Cornu
VOC. Cornu
ABL. Cornu
PLURALIS
NOM. Corn-ua
GEN. Corn-uum
DAT. Corn-ibus
ACC. Corn-ua
VOC. Corn-ua
ABL. Corn-ibus

Gelu, buz.                    Genu, diz.                    Veru, şiş.

Benzer Örnekler

        Ictus, vuruş.                    Manus, el.                 Passus, adım.        Ritus, tören.                    Sinus, göğüs.              Situs, konum.

 

Sonu us ile biten bu çekimden isimler genelde Masculinum’dur; u ile bitenlerin hepsi ise Neutrum olup Singularis çekimleri aynıdır.

Şu isimlerin Dativus Pluralis ve Ablativus Pluralis hali ŭbus ile biter: acus (f), iğne; arcus, yay; artus, eklem; genu, diz; lacus, göl; partus, doğum; portus, liman; specus (m-f), mağara; tribus, kavim; veru, şiş. Portu, genu ve veru isimlerinin söz konusu hali ibus da olabilir.

Domus, ev bazen İkinci bazen Dördüncü Çekimden bir isim gibi çekilir:

Domus, ev (Fem.)

SINGULARIS
NOM. Domus
GEN. Domus, -mi
DAT. Domus, -mo
ACC. Domum
VOC. Domus
ABL. Domo
PLURALIS
NOM. Domus
GEN. Domorum, -uum
DAT. Domibus
ACC. Domos, -us
VOC. Domus
ABL. Domibus

NOT: İsmin Genetivus hali yani Domus, evin manasındadır; domi ise evde manalarındadır.

BEŞİNCİ ÇEKİM

Beşinci Çekimden isimlerin Genetivus Singularis ve Dativus Singularis hali ei ile biter.

Bir tane sonek vardır: es. Örneğin Dies, gün.

Sonekler

N. G. D. AC. V. AB.
Sing. ēs. ē-ī. ē-ī. Em ēs. ē.
Plur. ēs. ē-rum. ē-bus. ēs. ēs. ē-bus.

Dies, gün (Masc. – Fem.)

SINGULARIS
NOM. Di-es
GEN. Di-ei
DAT. Di-ei
ACC. Di-em
VOC. Di-es
ABL. Di-e
PLURALIS
NOM. Di-es
GEN. Di-erum
DAT. Di-ebus
ACC. Di-es
VOC. Di-es
ABL. Di-ebus

Glacies, buz.                Macies, zayıflık.                       Pernicies, yıkım.

Beşinci Çekimden isimler arasında Pluralis’i tümüyle çekilebilen sadece Dies ve Res’tir; bu çekimden çok az ismin Pluralis’te Nominativus, Accusativus ve Vocativus’u çekilir, geri kalanlar ise  çekimsizdir.

Facies, yüz (Fem.)

SINGULARIS
NOM. Faci-es
GEN. Faci -ei
DAT. Faci -ei
ACC. Faci -em
VOC. Faci -es
ABL. Faci -e
PLURALIS
NOM. Faci-es
GEN. ———-
DAT. ———-
ACC. Faci-es
VOC. Faci-es
ABL. ———-

Effigies, resim.                         Series, düzen.               Spes, umut.

Fides, inanç; spes, umut ve res, şey isimlerinin Genetivus Singularis ve Dativus Singularis halinde kısa e bulunur: Örneğin Nom. res; Gen. ve Dat. rĕi.

Benzer Örnekler

Acies, ağız.                              Caries, çürümüşlük.                  Caesaries, saç. Materies, madde.                      Rabies, çılgınlık.                      Sanies, kan pıhtısı.

 

 

            Bu çekimdeki isimlerin hepsi Femininum’dur. Singularis’te hem Masculinum hem de Femininum olabilen dies, Pluralis’te sadece Masculinum olur. Ve meridies, öğle, sadece Masculinum olup, Pluralis’te çekimsizdir.

SIFAT

Sıfat, isme eklenen ve onun niteliğini açıklayan kelimedir. Sıfatlar isimlerin ya Birinci ve İkinci, ya da Üçüncü Çekimi gibi çekilir. Birinci ve İkinci Çekim sıfatlarda üç[6], Üçüncü Çekim sıfatlarda ise iki sonek vardır.

BİRİNCİ VE İKİNCİ ÇEKİM SIFATLAR

Birinci ve İkinci Çekim sıfatların Masculinum cinsi us ya da er, Femininum cinsi her zaman a, Neutrum cinsi ise um ile biter.

Bonus, bona, bonum, iyi.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Bon-us -a -um
GEN. Bon-i -ae -i
DAT. Bon-o -ae -o
ACC. Bon-um -am -um
VOC. Bon-e -a -um
ABL. Bon-o -a -o
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Bon-i -ae -a
GEN. Bon-orum -arum -orum
DAT. Bon-is -is -is
ACC. Bon-os -as -a
VOC. Bon-i -ae -a
ABL. Bon-is -is -is

Altus, yüksek.               Carus, candan.             Durus, sert.

Tener, tenera, tenerum, hassas.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Tener -a -um
GEN. Tenĕr-i -ae -i
DAT. Tener-o -ae -o
ACC. Tener-um -am -um
VOC. Tener -a -um
ABL. Tener-o -a -o
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Tener-i -ae -a
GEN. Tener-orum -arum -orum
DAT. Tener-is -is -is
ACC. Tener-os -as -a
VOC. Tener-i -ae -a
ABL. Tener-is -is -is

Asper, kaba.                 Liber, özgür.                Miser, zavallı.

Gero ve fero fiilleriyle birleşerek oluşmuş sıfatlar vardır. Örneğin laniger, yünden; opifer, yardım getiren. Bunu yanında sonu er ile biten çoğu sıfatta e düşer. Örneğin:

Ater, atra, atrum, siyah.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Ater Atra Atrum
GEN. Atri Atrae Atri
DAT. Atro Atrae Atro
ACC. Atrum Atram Atrum
VOC. Ater Atra Atrum
ABL. Atro Atra Atro
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Atri Atrae Atra
GEN. Atrorum Atrarum Atrorum
DAT. Atris Atris Atris
ACC. Atros Atras Atra
VOC. Atri Atrae Atra
ABL. Atris Atris Atris

Niger, kara.                 Pulcher, güzel.             Sacer, kutsal.

Benzer Örnekler

Æger, hasta.                Lacer, kopuk.               Latus, geniş Longus, uzun.              Macer, zayıf.                Novus, yeni Piger, yavaş.                Prosper, başarılı.          Verus, doğru.

Buradaki örneklerde de görüldüğü gibi sıfatlar ek ve çekim yönünden isimlere uydurulur: bonus, dominus gibi; tener, puer gibi; bona ve tenera, penna gibi; bonum ve tenerum regnum gibi çekilir.

Şunlar: Unus, bir; totus, bütün; solus, yalnız; ullus, herhangi bir; nullus, hiçbiri; alius, biri; alter, başkası; neuter, hiçbiri; uter, ikisinden biri ve ayrıca şu bileşik yapıdakiler: uterque, her ikisi de; uterlibet, utervis, istediğin biri; alteruter, biri ya da diğeri; bütün bu sıfatların Genetivus Singularis hali ius, Dativus singularis hali ise i ile sonlanır. Örneğin Nom. unus, una, unum; Gen. unius, unius, unius; Dat. uni, uni, uni. Diğer haller de bonus gibi çekilir.

Totus, tota, totum, bütün.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Tot-us -a -um
GEN. Tot-ius -ius -ius
DAT. Tot-i -i -i
ACC. Tot-um -am -um
VOC. Tot-e -a -um
ABL. Tot-o -a -o
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Tot-i -ae -a
GEN. Tot-orum -arum -orum
DAT. Tot-is -is -is
ACC. Tot-os -as -a
VOC. Tot-i -ae -a
ABL. Tot-is -is -is

ÜÇÜNCÜ ÇEKİM SIFATLAR

KURALLAR

  1. Üçüncü Çekimden sıfatların Ablativus Singularis hali e ya da i ile sonlanır.
  2. Eğer Neutrum cinsi e ile bitiyorsa, Ablativus Singularis hali i ile sonlanır.
  3. Üç cinsin de Genetivus Pluralis hali ium, Neutrum cinsinin Nominativus, Accusativus ve Vocativus hali ia ile sonlanır.
  4. Comparativus’ta ise um ile a ekleri gelir.
  1. 1.      Tekli Çekimler

Felix, mutlu.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Fel-ix -ix -ix
GEN. Fel-icis -icis -icis
DAT. Fel-ici -ici -ici
ACC. Fel-icem -icem -ix
VOC. Fel-ix -ix -ix
ABL. Fel-ice, -ici -ice, -ici -ice, -ici
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Fel-ices -ices -icia
GEN. Fel-icium -icium -icium
DAT. Fel-icibus -icibus -icibus
ACC. Fel-ices -ices -icia
VOC. Fel-ices -ices -icia
ABL. Fel-icibus -icibus -icibus

Ingens, -entis, kocaman.                       Trux, -ucis, kaba.                     Velox, -ocis, atik.

  1. 2.      İkili Çekimler

Mitis, mite, uysal.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Mitis Mitis Mite
GEN. Mitis Mitis Mitis
DAT. Miti Miti Miti
ACC. Mitem Mitem Mite
VOC. Mitis Mitis Mite
ABL. Miti Miti Miti
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Mites Mites Mitia
GEN. Mitium Mitium Mitium
DAT. Mitibus Mitibus Mitibus
ACC. Mites Mites Mitia
VOC. Mites Mites Mitia
ABL. Mitibus Mitibus Mitibus

Brevis, kısa.                 Fortis, cesur.                Gravis, ağır.

Mitior, mitius, daha uysal.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Miti-or -or -us
GEN. Miti-ōris -ōris -ōris
DAT. Miti-ori -ori -ori
ACC. Miti-orem -orem -us
VOC. Miti-or -or -us
ABL. Miti-ore, -ori -ore, -ori -ore, -ori
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Miti-ores -ores -ora
GEN. Miti-orum -orum -orum
DAT. Miti-oribus -oribus -oribus
ACC. Miti-ores -ores -ora
VOC. Miti-ores -ores -ora
ABL. Miti-oribus -oribus -oribus

Brevior, daha kısa.       Fortior, daha cesur. Ve diğer bütün comparativus’lar…

  1. 3.      Üçlü Çekimler

Acer ya da acer (m), acris (f), acre, keskin.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. A-cer, -cris -cris -cre
GEN. A-cris -cris -cris
DAT. A-cri -cri -cri
ACC. A-crem -crem -cre
VOC. A-cer, -cris -cris -cre
ABL. A-cri -cri -cri
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. A-cres -cres -cria
GEN. A-crium -crium -crium
DAT. A-cribus -cribus -cribus
ACC. A-cres -cres -cria
VOC. A-cres -cres -cria
ABL. A-cribus -cribus -cribus

Alacer, alacris, neşeli vs.

Benzer Örnekler

Clemens, -tis, hoşgörülü.                      Dulcis, tatlı.                 Atrox, acımasız. Recens, taze.                                        Tristis, üzgün.              Turpis, rezil.

Sıfatlar ve isimler birlikte hareket eder; farklı kıyaslarla değişime uğrar.

Parva casa, küçük ev.                          Tener pes, hassas ayak. Clarus poeta, ünlü şair.                        Serenus dies, aydınlık gün. Pulchra filia, güzel kız.                        Densa nubes, kalın bulut. Dulce pomum, Tatlı elma.                    Aetna acus, sivri iğne. Docilis puer, uysal çocuk.                     Valida manus, güçlü el. Breve aevum, kısa yaşam.                     Longa pinus, uzun çam ağacı. Capax antrum, geniş mağara.               Ferax ager, verimli tarla. Magnum opus, büyük iş.                      Inops pastor, zavallı çoban. Potens dea, güçlü tanrıça.                    Volucris ala, hızlı kanat. Nova opinio, yeni görüş.                       Libera palus, açık bataklık. Nobile carmen, soylu şiir.                     Solers vir, zeki adam. Antiqua urbs, eski şehir.                       Sublimis arx, yüksek kale. Rarum rete, ince ağ.                            Maesta vox, kederli ses. Fessus advena , yorgun yolcu.              Ferus draco, korkunç ejderha. Gelidus fons, soğuk çeşme.                   Cava navis, batmış gemi. Acris acies, keskin kenar.                      Ardua turris, yüksek kule. Caeca mens, kör anlayış.                      Magna dos, büyük armağan. Alta arbor, yüksek ağaç.                       Unus niger bos, büyük kara öküz. Sacrum poema, kutsal şiir.                   Ænea lampas, bronzdan lamba. Cautus fur, tedirgin hırsız.                   Fortis heros, Cesur kahraman. Purus aer, temiz hava.                          Militaris chlamys, askeri pelerin. Priscus mos, eski adet.                         Culpatus Paris, kabahatli Paris. Calida aestas, kavurucu yaz.                 Miser Tros, Zavallı Troyalı. Tutus portus, güvenli liman.                 Infelix Dido, mutsuz Dido.

İSTİSNAİ DURUMLAR

  1. Dives, zengin; hospes, yabancı –garip; sospes, güvenli; superstes, hayatta kalan; juvenis, genç; senex, yaşlı; pauper, fakir sıfatlarının Ablativus Singularis hali e, Genetivus Pluralis hali ise um ile sonlanır.
  2. Compos, egemen olan; impos, egemen olmayan; consors, ortak; inops, aciz; vigil, dikkatli; supplex, yalvaran; uber, verimli; degener, yozlaşmış; puber, evlilik çağına gelmiş olan; celer, atik; gibi sıfatların yanında ceps, fex, pes ve corpor’la biten bileşik sıfatların Genetivus Pluralis hali ium değil de um ile sonlanır. Örneğin princeps, artifex, bipes, tricorpor.

 

Not: Bütün bu sıfatların nadiren Neutrum Singularis cinsi olurken neredeyse hiç Neutrum Pluralis cinsinde Nominativus ve Accusativus hali olmaz.

  1. Par, eşit sıfatının Dativus Singularis ve Ablativus Singularis hali pari; vetus, eski sıfatının Neutrum Nominativus, Accusativus, Vocativus Pluralis hali vetera, Masculinum – Femininum – Neutrum Genetivus Pluralis hali veterum; çoğu kere sadece Neutrum Singularis’te kullanılan plus, daha çok sıfatının Ablativus hali plure, kimi zaman Nominativus Pluralis hali Masculinum ve Femininum için plures, Neutrum için pluria ya da plura, (tüm cinslerde ortak olan) Genetivus Pluralis hali ise plurium olur.

 

SAYI SIFATLARI

Sayı sıfatları dörde ayrılır: Sadece sayma sayılarını gösteren Cardinalia; sıradaki yerleri, sayıları gösteren Ordinalia; herbir şeye ne kadar üleştirildiğini gösteren Üleştirme sayı sıfatları (Distributio); bir şeyin kaç kere olduğunu gösteren Çarpımsal sayı sıfatları (Multiplicatio).

Cardinalia, Sayma Sayıları


Unus
Bir
Triginta
Otuz
Duo İki
Quadraginta
Kırk
Tres Üç
Quinquaginta
Elli
Quattuor Dört      
Sexaginta
Altmış
Quinque Beş
Septuagina
Yetmiş
Sex Altı
Octoginta
Seksen
Septem Yedi
Nonaginta
Doksan
Octo Sekiz
Centum
Yüz
Novem Dokuz
Ducenti, -ae, a
İki   yüz
Decem On
Trecenti, -ae, a
Üç   yüz
Undecim On   bir
Quadreginti
Dört   yüz
Duodecim On iki
Quingenti
Beş   yüz
Tredecim On üç      
Sescenti
Altı   yüz
Quatuordecim On dört  
Septigenti
Yedi   yüz
Quindecim On beş     
Octigenti
Sekiz   yüz
Sedecim On   altı
Nongenti
Dokuz   yüz
Septendecim On yedi   
Mille
Bin
Duodeviginti On sekiz   Duo milia veya Bis mille İki   bin
Undeviginti On dokuz
Decem milia veya Decies mille
On   bin
Viginti Yirmi
Viginti milia veya Vicies mille
Yirmi   bin
Viginti   unus veya Unus et Viginti Yirmi   Bir
Viginti   duo veya Duo et Viginti Yirmi   iki

Sayma sayıları unus ve mille dışında Pluralis’tir.

Unus ancak yapıca Pluralis olan bir isimle birlikte kullanıldığında, örneğin una moenia, bir sur gibi; veya farklı parçalar bir bütün olarak düşünüldüğünde, örneğin una vestimenta, bir elbise türü,  Pluralis olur.

Duo ve Tres şöyle çekilir:

PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Duo Duae duo
GEN. Duorum Duarum Duorum
DAT. Duobus Duobus Duobus
ACC. Duos, -o Duas Duo
VOC. Duo Duae Duo
ABL. Duobus Duobus Duobus
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
NOM. Tres Tres Tria
GEN. Trium Trium Trium
DAT. Tribus Tribus Tribus
ACC. Tres Tres Tria
VOC. Tres Tres Tria
ABL. Tribus Tribus Tribus

Quattuor’dan centum’a kadar bütün sayma sayıları (Cardinalia) çekimsiz olup, centum’dan mille’ye kadar olanlar ise bonus sıfatının Pluralis çekimi gibi çekilir.

Mille, Genetivus Pluralis bir isimle kullanıldığında çekimsiz Singularis bir sıfat olarak işlev görürken, Pluralis bir isim olarak kullanıldığında millia, millium, millibus gibi çekilir. Fakat başka  halde bir isimle birlikte kullanılıyorsa çekimsiz Pluralis bir sıfat gibi işlev görür.

Ambo, her ikisi ismi de duo gibi çekilir.

SIRA   SAYI ÜLEŞTİRME SAYI   ZARFLARI
1.
Primus, -a, -um, Birinci
Singuli, -ae, -a,   Birerli Semel, bir kez
2.
Secundus, İkinci
Bini, İkişerli Bis, iki kez
3.
Tertius, Üçüncü
Terni, Üçerli Ter, üç kez
4.
Quartus, vs.
Quaterni, vs. Quater, vs.
5.
Quintus
Quini Quinquies
6.
Sextus
Seni Sexies
7.
Septimus
Septeni Septies
8.
Octavus
Octoni Octies
9.
Nonus
Noveni Novies
10.
Decimus
Deni Decies
11.
Undecimus
Undeni Undecies
12.
Duodecimus
Duodeni Duodecies
13.
Tertius Decimus
Tredeni, Terni   Deni Tredecies
14.
Quartus Decimus
Quaterni Deni Quatuordecies
15.
Quintus Decimus
Quindeni Quindecies
16.
Sextus Decimus
Seni Deni Sexdecies
17.
Septimus Decimus
Septeni Deni Decies ac Septies
18.
Duodevicesimus
Octoni Deni Decies ac Octies
19.
Undevicesimus
Noveni Deni Decies et Novies
20.
Vicesimus
Viceni Vicies
21.
Vicesimus Primus
Viceni Singuli Vicies Semel
30. Trigesimus veya trigesimus Triceni Tricies
40.
Quadragesimus
Quadrageni Quadragies
50.
Quinquagesimus
Quinquageni Quinquagies
60.
Sexagesimus
Sexageni Sexagies
70.
Septuagesimus
Septuageni Septuagies
80.
Octogesimus
Octogeni Octogies
90.
Nonagesimus
Nonageni Nonagies
100.
Centesimus
Centeni Centies
200.
Ducentesimus
Duceni Ducenties
300.
Trecentrsimus
Trecenteni Trecenties
400.
Quadrigentesimus
Quater Centeni Quadrigenties
500.
Quingentesimus
Quinquies Centeni Quingenties
600.
Sescentesimus
Sexies Centeni Sexcenties
700.
Septingentesimus
Septies Centeni Septingenties
800.
Octindentesimus
Octies Centeni Octingenties
900.
Nondentesimus
Novies Centeni Noningenties
1000.
Millesimus
Milleni Millies
2000. Bis Millesimus Bis Milleni Bis Millies

SIFATLARDA KARŞILAŞTIRMA

Sıfatlar sadece manalarındaki artış ya da azalmaya göre karşılaştırılabilirler.

Karşılaştırmanın üç derecesi vardır: Positivus, Comparativus ve Superlativus.

Positivus Birinci, İkinci ya da Üçüncü; Comparativus her zaman Üçüncü; Superlativus ise her zaman Birinci ya da İkinci Çekimdedir.

KURALLAR

  1. Comparativus, sıfatın i ile sonlanan Positivus haline Masculinum ve Femininum için or, Neutrum için ise us getirilmesiyle oluşur. Örneğin: Doctus, bilgili; Gen. docti – Comparativus: docti-or (Masc. – Fem.); docti-us (Neut.), daha bilgili.

Mitis, uysal; Dat. miti – Comparativus: miti-or (Masc. – Fem.); miti-us, daha uysal.

  1. Superlativus, sıfatın i ile sonlanan Positivus haline ssimus getirilmesiyle oluşur. Örneğin: Gen. docti – Superlativus: docti-ssimus, -a, -um; en bilgili.

Dat. miti – Superlativus: miti-ssimus, -a, -um, en uysal.

  1. Eğer sıfatın Positivus hali er ile sonlanıyorsa, Superlativus’u Nominativus Singularis Masculinum haline rimus getirilmesiyle oluşur. Örneğin:

Nom. Pulcher, güzel – Sup.: pulcher-rimus, -a, -um, en güzel.

Nom. Pauper, fakir – Sup.: pauper-rimus, -a, -um, en fakir.

Pos. Com. Sup.
Firmus,   güçlü Firmior Firmissimus
Fortis,   cesur Fortior Fortissimus
Liber,   özgür Liberior Liberrimus
Piger,   yavaş Pigerior Pigerrimus
Prudens,   bilge Prudentior Prudentissimus
Velox,   atik Velocior Velocissimius

Altus, alta, altum, yüksek; Altior, altior, altius, daha yüksek; Altissimus, altissima, altissimum, en yüksek. Gen. Alti, altioris, altissimi; altae, altioris, altissimae; Dat. Alto, altiori, altissimo; altae, altiori, altissimae; alto, altiori, altissimi; vs.

KURALSIZ VEYA EKSİK KARŞILAŞTIRMALAR

Pos. Com. Sup.
Bonus, iyi Melior, daha iyi Optimus, en iyi
Malus, kötü Pejor, daha kötü Pessimus, en kötü
Magnus, büyük Major, daha büyük Maximus, en büyük
Parvus, küçük Minor, daha küçük Minimus, en küçük

Masc. Multus, plurimus; Fem. Multa, plurima; Neut. Multum, plus; plurimum, çok, daha çok, en çok. Plur. Multi, plures, plurimi; multae, plures, plurimae; multa, plura ya da pluria, plurima; vs.

  1. Facilis, kolay; gracilis, zayıf; humilis, alçak; similis, benzer gibi sıfatların Superlativus hali limus eklenerek olur: facilis, facilior, facillimus; vs.
  2. Exter, uzak; citer, yakın; superus, yüksek; inferus, alçak; posterus, arka sıfatlarının Comparativus hali kurallıdır, ancak Superlativus hali kuraksızdır: extremus ya da extimus, en uzak; citimus, en yakın; supremus ya da summus, en yüksek; infimus ya da imus, en alçak; postremus ya da postumus, en arka ya da en son.
  3. Dicus, loquus, ficus ve volus ile birleşen sıfatlar Comparativus için entior, Superlativus için entissimus eklerini alır. Örneğin maledicus, küfürlü; maledicentior, daha küfürlü; maledicentissimus, en küfürlü. Magniloquus, övüngen; beneficent, hayırsever; malevolent, kötü niyetli. Bunun yanında facio ve loquor fiillerinden gelen sıfatların Comparativus ve Superlativus halleri pek nadiren kullanılır.
  4. Prior, önceki; primus, ilk. Ulterior, daha uzak; ultimus, en uzak ya da en son. Propior, daha yakın; proximus en yakın veya bir sonraki. Ocior, daha süratli; ocissimus, en süratli. Bu sıfatların Positivus hali yoktur. Yine proximus’tan proximior Comparativus hali de çıkmıştır.
  5. Yine karşılaştırma derecelerinden biri ya da her ikisi birden olmayan çok sayıda sıfat bulunmaktadır. Örneğin albus, beyaz sıfatının Comparativus ya da Superlativus hali yoktur. Ingens, büyük sıfatının Comparativus hali ingentior’dur, fakat Superlativus hali yoktur. Sacer, kutsal sıfatının Superlativus hali sacerrimus’tur, fakat Comparativus hali yoktur. Anterior, önceki manasındadır ve Positivus ya da Superlativus hali yoktur.

Sonundaki us’tan önce sesli harf gelen sıfatların Comparativus hali için kelimenin başına magis, Superlativus hali için ise valde ya da maxime getirilir. Örneğin:

Pos. Com. Sup.
Arduus, yüksek Magis arduus Valde ya da maxime arduus
Idoneus, uygun Magis idoneus Valde ya da maxime ideoneus
Pius, dindar Magis pius Valde ya da maxime pius

FARKLI İSİM VE SIFAT TÜRLERİ

Bir topluluk adı Singularis olmasına rağmen çokluk durumunu gösterir. Örneğin populus, halk; exercitus, ordu gibi.

Soyut bir isim, bir sıfatın niteliğini açıklar Örneğin bonus, iyi’den bonitas, iyilik. Soyut isimler çoğu kere a, as ya da do ile biter.

Aile isimleri genelde babanın isminden gelir. Örneğin Priamides, Priamus’un oğlu. Şairler kimi zaman ailenin tanınmış başka bir üyesinin ya da bir ulusu kuran kişinin adını da kullanıyorlar. Örneğin Æcides, Aecus’un soyundan gelen biri, bir torun ya da bir oğul; Romulidae, Romulus’un soyundan gelenler. Erkeklere yakıştırılan aile isimleri des, kadınlara yakıştırılanlar ise is, as ve ne ile sonlanır. Des ve ne ile biten bu isimler Birinci, is ve as ile bitenler ise Üçüncü Çekimdendir.

Küçültme ismi ya da sıfatı, kelimenin içerdiği manayı küçültür ya da azaltır. Örneğin liber, kitap’tan libellus, küçük kitap; parvus, küçük’ten, parvulus, küçücük. Küçültme isimleri ve sıfatları genelde lus, la ve lum ekleriyle sonlanır. Çoğu kere bu isimler ilk yönlendikleri isimlerin cinsinde olur.

Fiilden türemiş isim ve sıfatlar da vardır; amo, seviyorum’dan amor, aşk, amabilis, sevimli gibi. Böyle isimler çoğunlukla is, io, or, men, us ya da ura; sıfatlar ise ax ya da ǐlis’le sonlanır.

Soru kelimeleri soru sorarken kullanılır. Örneğin uter, ikisinden hangisi?; quis, kim?; cur, niçin? Soru sormak için kullanılmadıklarında, bunlara belirsiz ifadeler denir.

ZAMİR

İsmin yerine kullanılan kelimeye zamir denir. Basit yapılı on sekiz zamir vardır: Ego, tu, sui, ille, ipse, iste, hic, is, quis, qui; meus, tuus, suus,  noster, vester; nostras, vestras ve cujas. Bunlardan üç tanesi isim, Ego, tu, sui; diğer on beş tanesi ise sıfattır.

Ego, ben

SINGULARIS
Nom. Ego, ben
Gen. Mei, benim
Dat. Mihi, bana
Acc. Me, beni
Voc. ————-
Abl. Me, benden

 

PLURALIS
Nom. Nos, biz
Gen. Nostrum, Nostri, bizim
Dat. Nobis, bize
Acc. Nos, bizi
Voc. —————————-
Abl. Nobis, bizden

Tu, sen

SINGULARIS
Nom. Tu, sen
Gen. Tui, senin
Dat. Tibi, sana
Acc. Te, seni
Voc. Tu, sen
Abl. Te, senden

 

PLURALIS
Nom. Vos, siz
Gen. Vestrûm, Vestri, sizin
Dat. Vobis, size
Acc. Vos, sizi
Voc. Vos, siz
Abl. Vobis, sizden

Sui, kendisinin; Plur. kendilerinin

SINGULARIS
Nom. ————-
Gen. Sui, kendisinin
Dat. Sibi, kendisine
Acc. Se, kendisini
Voc. ————-
Abl. Se, kendisinden

 

PLURALIS
Nom. ——————–
Gen. Sui, kendilerinin
Dat. Sibi, kendilerine
Acc. Se, kendilerini
Voc. ——————–
Abl. Se, kendilerinden

Bu üç zamirin de Genetivus Pluralis ve Tu’nun Nominativus hali dışında her haline, İngilizcedeki –self’in manasını vermesi için –met eki getirilebilir. Örneğin egomet, ben kendim; ipse ile ya da ipse’siz.

NOT 1: Mihi kimi zaman şairler tarafından mi olarak yazılmıştır.

NOT 2: Ego’nun Genetivus Pluralis hali eskiden nostrorum veya nostrarum; Tu’nun aynı hali vestrorum ya da vestrarum olarak yazılıyordu, daha sonradan bunlar nostrûm ve vestrûm’a dönüşmüştür.

Nostrûm ve vestrûm genelde Sayılar, Partitivus’lar, Comparativus’lar ve Superlativus’lardan sonra kullanılırken, diğer isim ve fiillerden sonra ise nostri ve vestri kullanılır.

Ille, illa, illud,o; Plur. onlar.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Ille Illa Illud
Gen. Illius Illius Illius
Dat. Illi Illi Illi
Acc. Illum Illam Illud
Voc. Ille Illa Illud
Abl. Illo Illa Illo
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Illi Illae Illa
Gen. Illorum Illorum Illorum
Dat. Illis Illis Illis
Acc. Illos Illas Illa
Voc. Illi Illae Illa
Abl. Illis Illis Illis

Ipse, ipsa, ipsum, bizzat kendisi ve iste, ista, istud, o’nun çekimi ille’ninki gibidir; sadece ipse, Neutrum Nom., Acc. ve Voc. Halde ipsum olur.

Hic, haec, hoc,bu; Plur. bunlar.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Hic Haec Hoc
Gen. Huius Huius Huius
Dat. Huic Huic Huic
Acc. Hunc Hanc Hoc
Voc. Hic Haec Hoc
Abl. Hoc Hac Hoc
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Hi Hae Haec
Gen. Horum Harum Horum
Dat. His His His
Acc. Hos Has Hos
Voc. Hi Hae Haec
Abl. His His His

Is, ea, id,o; Plur. onlar.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Is Ea Id
Gen. Ejus Ejus Ejus
Dat. Ei Ei Ei
Acc. Eum Eam Id
Voc. —- —- —-
Abl. Eo Ea Eo
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Ii Eae Ea
Gen. Eorum Eorum Eorum
Dat. Iis veya eis Iis veya eis Iis veya eis
Acc. Eos Eas Eos
Voc. —- —- —-
Abl. Iis veya eis Iis veya eis Iis veya eis

Quis, quae, quod ya da quid,kim, hangi, ne? Soru Zamiri

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quis Quae Quod
Gen. Cujus Cujus Cujus
Dat. Cui Cui Cui
Acc. Quem Quam Quod
Voc. —- —- —-
Abl. Quo Qua Quo
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Qui Quae Quae
Gen. Quorum Quarum Quorum
Dat. Queis veya quibus Queis veya quibus Queis veya quibus
Acc. Quos Quas Quae
Voc. —- —- —-
Abl. Queis veya quibus Queis veya quibus Queis veya quibus

Quis, quae, quod, ki o İlgi Zamiri

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quis Quae Quod
Gen. Cujus Cujus Cujus
Dat. Cui Cui Cui
Acc. Quem Quam Quod
Voc. —- —- —-
Abl. Quo Qua Quo
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Qui Quae Quae
Gen. Quorum Quarum Quorum
Dat. Queis veya quibus Queis veya quibus Queis veya quibus
Acc. Quos Quas Quae
Voc. —- —- —-
Abl. Queis veya quibus Queis veya quibus Queis veya quibus

İlgi zamiri qui, kimi zaman her cinsin her sayısının Ablativus halinde quî’ye dönüşür. Kimi zaman soru zamiri olan quis yerine qui kullanılır.

Meus, benim ya da benimki; tuus, senin ya da seninki; suus, kendisinin ya da kendilerinin sıfatları Birinci ve İkinci Çekimden bonus, -a, -um gibi; noster, bizim veya bizimki; vester, sizin veya sizinki sıfatları da ater, atra, atrum gibi çekilir. Sadece tuus, suus ve vester’in Voc. Hali yokken; noster ve meus’un vardır. Meus’un Voc. Hali mi’dir, ancak kimi zaman Masculinum Singularis’te meus olur.

Nostras, ülkemizin; vestras, ülkenizin; cujas, hangi ülkeden zamirleri Üçüncü Çekimden felix gibi çekilir: Gen. nostratis; Dat. nostrati vs.

BİLEŞİK ZAMİRLER

İçinde qui veya quis’in bulunduğu bileşik zamirlerde, qui bazen kelimenin başında, bazen sonunda bulunurken; quis daima kelimenin başında yer alır.

  1. Quis ile yapılmış bileşik zamirler: Başında yer aldığı zamirler: quisnam, kim? Quispiam, quisquam, hiçbiri; quisque, herbiri; quisquis, her kim.

 

Quisnam, kim, hangi, ne?

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quisnam Quaenam Quodnam
Gen. Cujusnam Cujusnam Cujusnam
Dat. Cuinam Cuinam Cuinam
Acc. Quemnam Quamnam Quodnam veya quidnam
Voc. ———- ———- —————–
Abl. Quonam Quanam Quonam
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quinam Quaenam Quaenam
Gen. Quorumnam Quarumnam Quorumnam
Dat. Quibusnam Quibusnam Quibusnam
Acc. Quosnam Quasnam Quaenam
Voc. ———— ———— ————
Abl. Quibusnam Quibusnam Quibusnam
Masc. Fem. Neut.
Quispiam Quaepiam Quodpiam veya quidpiam
Quisquam Quaequam Quodquam veya quidquam
Quisque Quaeque Quodque veya quidque
Quisquis ————- Quidqid veya quicquid

Quisquam’da Neutrum cinsinde Nom. quidquam yerine quicquam, ayrıca Acc. hali olarak da Femininum cinsi hariç quenquam kullanılabilir. Pluralis hali pek nadiren kullanılır. Quisquis’in Femininum cinsinde ayrı bir eki yoktur; Neutrum cinsinin de sadece Nom. ve Acc. hali vardır. Kimi zaman quisquis, Femininum cinsi için de kullanılır.

Quisquis, her kim.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quisquis ——— Quidquid veya quicquid
Gen. Cujuscujus ——— —————————
Dat. Cuicui ——— —————————
Acc. Quemquem ——— Quidquid veya quicquid
Voc. ———— ——— —————————
Abl. Quoquo Quaqua —————————

Pluralis hali yoktur.

  1. Quis bileşik yapıdaki zamirin sonunda yer aldığında, Nom. Sing. Fem. ve Nom., Acc. Plur. Neut. hali qua olur: Aliquis, biri; ecquis, herhangi biri, bir şey? Bunlara nequis, siquis ve numquis zamirleri eklenebilirse de, ancak bu zamirler çoğu kere ne quis, si quis ve num quis olarak okunur.

 

Aliquis, biri.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Aliquis Aliqua Aliquod veya aliquid
Gen. Alicujus Alicujus Alicujus
Dat. Alicui Alicui Alicui
Acc. Aliquem Aliquam Aliquod veya aliquid
Voc. Aliquis Aliqua Aliquod veya aliquid
Abl. Aliquo Aliqua Aliquo
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Aliqui Aliquae Aliqua
Gen. Aliquorum Aliquarum Aliquorum
Dat. Aliquibus Aliquibus Aliquibus
Acc. Aliquos Aliquas Aliqua
Voc. Aliqui Aliquae Aliqua
Abl. Aliquibus Aliquibus Aliquibus
Masc. Fem. Neut.
Ecquis Ecquae veya ecqua Ecquod veya ecquid
Si quis Si qua Si quod veya si quid
Ne quis Ne qua Ne quod veya ne quid
Num quis Num qua Num quod veya num quid
  1. Qui’li bileşik zamirler şunlardır: quicunque, her kim; quidam, biri; quilibet, quivis, istediğin biri.

 

 

 

 

Quicunque, her kim.

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quicunque Quaecunque Quodcunque
Gen. Qujuscunque Qujuscunque Qujuscunque
Dat. Cuicunque Cuicunque Cuicunque
Acc. Quemcunque Quamcunque Quodcunque
Voc. ————— ————— —————
Abl. Quocunque Quacunque Quocunque
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Quicunque Quaecunque Quaecunque
Gen. Quorumcunque Quorumcunque Quorumcunque
Dat. Quibuscunque Quibuscunque Quibuscunque
Acc. Quoscunque Quascunque Quoscunque
Voc. ————— ————— —————
Abl. Quibuscunque Quibuscunque Quibuscunque
Masc. Fem. Neut.
Quidam Quaedam Quoddam veya quiddam
Quilibet Quaelibet Quodlibet veya quidlibet
Quivis Quaevis Quodvis veya quidvis

Quidam’ın Acc. Sing. hali quendam, quandam, quoddam; Gen. Plur. hali quorundam, quarundam, quorundam’dır.

Bileşik zamirlerden bazıları iki bileşimden oluşur: ecquisnam, ecquaenam, ecquodnam, kim? Unusquisque, unaquaeque, unumquodque ya da unumquidque, her bir; Gen. uniuscujusque vs. Bunlardan ilkinin Nom. Sing. halinden başkasına pek rastlanmaz; ikincisinin ise Plur. hali yoktur.

Bütün bu bileşik zamirlerin, quisque, aliquis, quilibet ve unusquisque dışında Voc. hali yoktur; yine Dat. ve Abl. Plur. halinde queis pek kullanılmaz, onun yerine quibus tercih edilir.

Idem, aynı,  is ve dem kelimelerinden oluşmuş bir bileşik zamirdir, şöyle çekilir:

SINGULARIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Idem Eădem Ĭdem
Gen. Ejusdem Ejusdem Ejusdem
Dat. Eidem Eidem Eidem
Acc. Eundem Eandem Idem
Voc. Idem Eădem Ĭdem
Abl. Eodem Eadem Eodem
PLURALIS
Masc. Fem. Neut.
Nom. Iidem Eaedem Eădem
Gen. Eorundem Eorundem Eorundem
Dat. Eisdem veya iisdem Eisdem veya iisdem Eisdem veya iisdem
Acc. Eosdem Easdem Eosdem
Voc. Iidem Eaedem Eădem
Abl. Eisdem veya iisdem Eisdem veya iisdem Eisdem veya iisdem

Iste ve hic birleşerek isthic, isthaec, isthoc ve isthuc; ille ve hic birleşerek illic, illaec, illoc ya da illuc’u oluşturur. Bunların sadece Nom. Acc. ve Abl. Sing.; Neut. Plur. halinde ise isthaec ve illae hali mevcuttur.

Kimi zaman içerdikleri vurgu artsın diye te, ce, pte, cine heceleri zamirlere eklenir. Örneğin tute, hujusce vs.

Zamirler dört sınıfa ayrılır:

  1. Var olan birini veya bir şeyi gösteren İşaret zamirleri: Ego, tu, sui.
  2. Evvelce bahsedilmiş birini ya da bir şeyi gösteren İlgi zamirleri: Ille, ipse, iste, hic, is, quis, qui.
  3. Aitliği gösteren İyelik zamirleri: Meus, tuus, suus, noster, vester.
  4. Birisinin ait olduğu yeri gösteren Soy sop zamirleri: Nostras, vestras, cujas. Quis ve cujas aynı zamanda Soru zamiridir.

FİİL

Fiil, ne olduğunu, ne söylendiğini anlatan kelimedir. Fiiller çatılarına, kiplerine, zamanlarına, sayılarına ve şahıslarına göre çekilir. İki çatı vardır: o ile sonlanan Actia ve or ile sonlanan Passiva. Dört kip vardır: Indicativus, Subjunctivus[7], Imperativus ve Infinitivus. Altı zaman vardır: Praesens Simplex, Imperfectum, Perfectum, Plusquamperfectum, Futurum Simplex, Futurum Perfectum. İki sayısı vardır: Singularis ve Pluralis. Her sayıda üçer kişi vardır. Infinitivus kipinde dört çekim ve farklı yapıda fiiller vardır. Amāre örneğinde olduğu gibi birinci çekimde Infınitivus halindeki re’den önce gelen ā uzun; monēre örneğinde olduğu gibi ikinci çekimde ē uzun; legĕre örneğinde olduğu gibi üçüncü çekimde ĕ kısa; audīre örneğinde olduğu gibi dördüncü çekimde ī uzundur.

Diğer zamanların, kendilerinden hareketle yapıldığı dört temel fiil gövdesi vardır: o ile biten Prasens, i ile biten Perfectum, um ile biten Supinum ve re ile biten Infinitivus. Örneğin Praes. amo, Perf. amavi,  Sup. amatum, Inf. amare.

ZAMANLARIN YAPILIŞI

Praesens Indicativus’tan yapılanlar:

  1. Birinci Çekimde Imperfectum Indicativus için sondaki o, ābam’a; İkinci Çekimde eo, ēbam’a; Üçüncü ve Dördüncü Çekimde ise o, ēbam’a dönüştürülür.
  2. Birinci Çekimde Futurum Simplex için sondaki o, ābo’ya; İkinci Çekimde eo, ēbo’ya; Üçüncü ve Dördüncü Çekimde ise o, am’a dönüştürülür.
  3. Birinci Çekimde Praesens Subjunctivus için sondaki o, em’e; İkinci, Üçüncü ve Dördüncü Çekimde ise am’a dönüştürülür.
  4. Birinci Çekimde Praesens Participium için sondaki o, ans’a; İkinci Çekimde eo, ens’e; Üçüncü ve Dördüncü Çekimde ise o, ens’e dönüştürülür.
  5. Gerundium ise Praesens Participium’un sonundaki s’nin dum’a dönüştürülmesiyle oluşur.

Perfectum Indicativus’tan yapılanlar:

  1. Perfectum Indicativus’un sonundaki i’nin ĕram’a dönüştürülmesiyle Plusquamperfectum oluşturulur.
  2. Perfectum Indicativus’un sonundaki i’nin ĕro’ya dönüştürülmesiyle Futurum Perfectum  oluşturulur.
  3. Perfectum Indicativus’un sonundaki i’nin ĕrim’e dönüştürülmesiyle Perfectum Subjunctivus  oluşturulur.
  4. Perfectum Indicativus’un sonundaki i’nin issem’e dönüştürülmesiyle Plusquamperfectum Subjunctivus  oluşturulur.
  5. Perfectum Indicativus’un sonundaki i’nin isse’ye dönüştürülmesiyle Perfectum Infinitivus oluşturulur.

Supinum’dan yapılanlar:

  1. Supinum’un sonundaki m’nin düşmesiyle İkinci Supinum oluşur.
  2. Supinum’un sonundaki um’un ūrus’a dönüşmesiyle Futurum Participium oluşur.
  3. Futurum Subjuntivus; Futurum Participium ve sim’in bir araya getirilmesiyle yapılır.
  4. Futurum Infinitivus; Futurum Participium ve esse ya da fuisse’nin bir araya getirilmesiyle yapılır.

Praesens Infinitivus’tan yapılanlar:

  1. Praesens Infinitivus’un sonuna m getirilerek Imperfectum Subjunctivus oluşturulur.
  2. Praesens Infinitivus’un sonundaki re’nin düşmesiyle Praesens Imperativus oluşur.

Sum kuralsız bir fiil olup, şöyle çekilir:

Temel Gövdeler:

Praes. Ind.                   Perf. Ind.                     Praes. Inf. Sum                            fui                               esse, olmak

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex

Personae
Sing. 1. Ego Sum, benim
2. Tu Es, sensin
3. Ille[8] Est, o
Plur. 1. Nos Sŭmus, biziz
2. Vos Vos, sizsiniz
3. Illi[9] Sunt, onlar

Imperfectum

Personae
Sing. 1. Ego Eram, bendim
2. Tu Eras, sendin
3. Ille Erat, oydu
Plur. 1. Nos Erămus, bizdik
2. Vos Erătis, sizdiniz
3. Illi Erant, onlardı

Perfectum

Personae
Sing. 1. Ego Fui, bendim
2. Tu Fuisti, sendin
3. Ille Fuit, oydu
Plur. 1. Nos Fuǐmus, bizdik
2. Vos Fuistis, sizdiniz
3. Illi Fuērunt, onlardı

Plusquamperfectum

Personae
Sing. 1. Ego Fuĕram, bendim
2. Tu Fueras, sendin
3. Ille Fuerat, oydu
Plur. 1. Nos Fuerāmus, bizdik
2. Vos Fueratis, sizdiniz
3. Illi Fuerant, onlardı

Futurum Simplex

Personae
Sing. 1. Ego Ero, olacağım
2. Tu Eris, olacaksın
3. Ille Erit, olacak
Plur. 1. Nos Erimus, olacağız
2. Vos Eritis, olacaksınız
3. Illi Erunt, olacaklar

Futurum Perfectum

Personae
Sing. 1. Ego Fuĕro, olmuş olacağım
2. Tu Fueris, olmuş olacaksın
3. Ille Fuerit, olmuş olacak
Plur. 1. Nos Fuerimus[10],   olmuş olacağız
2. Vos Fueritis[11],   olmuş olacaksınız
3. Illi Fuerint, olmuş olacaklar

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex

Personae
Sing. 1. Ego Sim, olabilirim, olayım, olmalıyım
2. Tu Sis, olabilirsin, olasın, olmalısın
3. Ille[12] Sit, olabilir, vs.
Plur. 1. Nos Simus, olabiliriz
2. Vos Sitis, olabilirsiniz
3. Illi[13] Sint, olabilirler

Imperfectum

Personae
Sing. 1. Ego Essem, olabilirdim, olaydım, olmalıydım
2. Tu Esses, olabilirdin, olaydın, olmalıydın
3. Ille Esset, olabilirdi, vs.
Plur. 1. Nos Essēmus, olabilirdik
2. Vos Essetis, olabilirdiniz
3. Illi Essent, olabilirlerdi

 

 

Perfectum

Personae
Sing. 1. Ego Fuerim, olabilirdim, olaydım, olmalıydım
2. Tu Fueris, olabilirdin, olaydın, olmalıydın
3. Ille Fuerit, olabilirdi, vs.
Plur. 1. Nos Fuerimus, olabilirdik
2. Vos Fueritis, olabilirdiniz
3. Illi Fuērint, olabilirlerdi

Plusquamperfectum

Personae
Sing. 1. Ego Fuissem, olmuş olaydım, vs.
2. Tu Fuisses, olmuş olaydın
3. Ille Fuisset, olmuş olaydı
Plur. 1. Nos Fuissemus, olmuş olaydık
2. Vos Fuissetis, olmuş olaydınız
3. Illi Fuissent, olmuş olaydılar

Futurum[14]

Personae
Sing. 1. Ego Futūr-us sim, olmuş olacağım, olmuş olabilirim
2. Tu Futur-us sis, olmuş olacaksın, olmuş olabilirsin
3. Ille Futur-us sit, olmuş olacak
Plur. 1. Nos Futur-i sīmus, olmuş olacağız
2. Vos Futur-i sītis, olmuş   olacaksınız
3. Illi Futur-i sint, olacaklar

IMPERATIVUS MODUS

Personae
Sing. 1. ———
2. Tu Es veya esto, ol
3. Ille Esto, olsun
Plur. 1. ———
2. Vos Este veya estote, olun
3. Illi Sunto, olsunlar

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex ve Imperfectum Esse, olmak; oluyorum, olmuştum

 

Perfectum ve Plusquamperfectum Fuisse, olmuş olmak; olmuş oldum

Futurum Futurus, -a, -um esse, olacak olmak; olmuş olacağım. Futurus, -a, -um fuisse, (geçmşte) olacak olmak; olmuş olacaktım.

Participium Futurus, -a, -um; olmak üzere, olacak olmak.

BİRİNCİ ÇEKİM

VOX ACTIVA

Amo, seviyorum. Creo, yaratıyorum.       Domo, eğitiyorum.

Temel Gövdeler

Praes. Indic.                Perf.                Supin.              Praes. Inf. Am-o                           am-āvi              am-ātum          am-āre Cre-o                           cre-āvi              cre-ātum          cre-āre Dom-o                         dom-ui             dom-ǐtum         dom-are

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praesens gövdeden)

Personae
Sing. 1. Am-o, seviyorum, severim
2. Am-as, seviyorsun, seversin
3. Am-at, seviyor, vs.
Plur. 1. Am-āmus, seviyoruz
2. Am-ātis, seviyorsunuz
3. Am-ant, seviyorlar

Cre-o,              Dom-o

Imperfectum (Praesens gövdeden)

Personae
Sing. 1. Am-ābam, seviyordum, severdim
2. Am-abas, seviyordun, severdin
3. Am-abat, seviyordu, vs.
Plur. 1. Am-abāmus, seviyorduk
2. Am-abātis, seviyordunuz
3. Am-abant, seviyorlardı

Cre-ābam                     Dom-ābam

Perfectum (Temel gövde)

Personae
Sing. 1. Am-āvi, sevdim
2. Am-avisti, sevdin
3. Am-avit, sevdi
Plur. 1. Am-avǐmus, sevdik
2. Am-avistis, sevdiniz
3. Am-avērunt, sevdiler

Cre-āvi             Dom-ui

Plusquamperfectum (Perfectum gövdeden)

Personae
Sing. 1. Amāv-ĕram, sevmiştim
2. Amav-eras, sevmiştin
3. Amav-erat, sevmişti
Plur. 1. Amav-erāmus, sevmiştik
2. Amav-erātis, sevmiştiniz
3. Amav-erant, sevmişlerdi

Creāv-ĕram                  Domu-ĕram

Futurum Simplex (Praesens gövdeden)

Personae
Sing. 1. Am-ābo, seveceğim
2. Am-abis, seveceksin
3. Am-abit, sevecek
Plur. 1. Am-abǐmus, seveceğiz
2. Am-abǐtis, seveceksiniz
3. Am-abunt, sevecekler

Cre-ābo                       Dom-ābo

Futurum Perfectum (Perfectum gövdeden)

Personae
Sing. 1. Amāv-ĕro, sevmiş olacağım
2. Amav-eris, sevmiş olacaksın
3. Amav-erit, sevmiş olacak
Plur. 1. Amav-erimus, sevmiş olacağız
2. Amav-eritis, sevmiş olacaksınız
3. Amav-erint, sevmiş olacaklar

Creāv-ĕro                     Domu-ĕro

 

 

SUBJUNCTIVUS MODUS[15]

Praesens Simplex (Praesens gövdeden)

Personae
Sing. 1. Am-em, seveyim, sevebilirim vs.
2. Am-es, sevesin, sevebilirsin
3. Am-et, seve, sevebilir
Plur. 1. Am-emus, sevelim, sevebiliriz
2. Am-etis, sevesiniz, sevebilirsiniz
3. Am-ent, sevsinler, sevebilirler

Cre-em,                        Dom-em

Imperfectum (Praesens gövdeden)

Personae
Sing. 1. Am-ārem, seveydim, sevebilirdim vs.
2. Am-ares, seveydin, sevebilirdin
3. Am-aret, seveydi, sevebilirdi
Plur. 1. Am-arēmus, seveydik, sevebilirdik
2. Am-arētis, seveydiniz, sevebilirdiniz
3. Am-arent, seveydiler, sevebilirlerdi

Cre-ārem                     Dom-ārem

Perfectum (Temel gövde)

Personae
Sing. 1. Amāv-ĕrim, seveydim, sevebilirdim vb
2. Amav-eris, seveydin, sevebilirdin
3. Amav-erit, seveydi, sevebilirdi
Plur. 1. Amav-erǐmus, seveydik, sevebilirdik
2. Amav-erǐtis, seveydiniz, sevebilirdiniz
3. Amav-erint, seveydiler, sevebilirlerdi

Creav-ĕrim       Domu-ĕrim

Plusquamperfectum (Perfectum gövdeden)

Personae
Sing. 1. Amāv-issem, sevmiş olaydım
2. Amav-isses, sevmiş olaydın
3. Amav-isset, sevmiş olaydı
Plur. 1. Amav-issēmus, sevmiş olaydık
2. Amav-issētis, sevmiş olaydınız
3. Amav-issent, sevmiş olaydılar

Creāv-issem                 Domu-issem

Futurum (Futurum Participium + sim)

Personae
Sing. 1. Amātur-us sim, sevmiş olabileceğim, sevmek üzere   olabileceğim vs.
2. Amav-isses, sevmiş olabileceksin
3. Amav-isset, sevmiş olabilecek
Plur. 1. Amav-issēmus, sevmiş olabileceğiz
2. Amav-issētis, sevmiş olabileceksiniz
3. Amav-issent, sevmiş olabilecekler

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Prae. Inf.)

Personae
Sing. 1. —————-
2. Am-a veya –āto, sev
3. Am-āte, sevsin
Plur. 1. ——————
2. Am-āte veya   ātōte, sevin
3. Am-anto, sevsinler

INFINITIVUS MODUS

Praesens Simplex ve Imperfectum (Temel gövde)

Am-āre, sevmek Cre-āre,           Dom-āre

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perfectum gövdeden)

Amāv-isse, sevmiş olmak Creāv-isse,                   Domu-isse

Futurum (Fut. Partic. ve esse ya da fuisse)

Amat-urus, -a, um esse, sevecek olmak ya da amat-urus, -a, -um fuisse, sevecek olmak

Creat-ūrus esse ya da fuisse.                 Domǐt-ūrus esse ya da fuisse.

PARTICIPIUM

Praesens ve Imperfectum (Praesens gövdeden)

Am-ans, seven; Gen. am-antis Cre-ans,                       Dom-ans

Futurum (Supinum’dan)

Amāt-ūrus, -a, -um, sevmek üzere olan ya da sevecek olan Creāt-ūrus,                   Domǐt-urus

GERUNDIUM (Praesens Participium’dan)

Nom. Aman-dum, sevme
Gen. Aman-di, sevmenin
Dat. Aman-do, sevmeye
Acc. Aman-dum, sevmeyi
Voc. Aman-dum, sevme
Abl. Aman-do, sevmeden

Crean-dum,                  Doman-dum

Praes. Ind. Perf. Supin. Praes. Inf.
Muto mutavi mutatum mutare, değiştirmek
Seco secui sectum secare, kesmek
Voco vocavi vocatum vocare, çağırmak
Mico micui ———– micare, parlamak

VOX PASSIVA

ZAMANLARIN YAPILIŞI

  1. Praesens Indicativus Passiva, fiilin Praesens Indicativus Activa halinin sonuna r getirilmesiyle oluşturulur.
  2. Imperfectum Indicativus Passiva, fiilin Imperfectum Indicativus Activa halinin sonundaki m’nin r’ye çevrilmesiyle oluşturulur.
  3. Perfectum Indicativus Passiva, fiilin Perfectum Participium haline sum veya fui eklenmesiyle oluşturulur.
  4. Plusquamperfectum Indicativus Passiva, fiilin Perfectum Participium haline eram veya fuĕram eklenmesiyle oluşturulur.
  5.  Futurum Indicativus Passiva, Birinci ve İkinci Çekimde fiilin Futurum Indicativus Activa halinin sonuna r getirilmesiyle, Üçüncü ve Dördüncü Çekimde ise m’nin r’ye çevrilmesiyle oluşturulur.
  6. Futurum Perfectum Passiva, fiilin Perfectum Participium haline ero veya fuĕro eklenmesiyle oluşturulur.
  7. Praesens Subjunctivus Passiva, fiilin Praesens Subjunctivus Activa halinin sonundaki m’nin r’ye çevrilmesiyle oluşturulur.
  8. Imperfectum Subjunctivus Passiva, fiilin Imperfectum Subjunctivus Activa halinin sonundaki m’nin r’ye çevrilmesiyle oluşturulur.
  9. Perfectum Subjunctivus Passiva, fiilin Perfectum Participium haline sim ya da fuĕrim eklenmesiyle oluşturulur.
  10. Plusquamperfectum Subjunctivus Passiva, fiilin Perfectum Participium haline essem ya da fuissem eklenmesiyle oluşturulur.
  11.  Praesens Imperativus Passiva, fiilin Praesens Imperativus Activa halinin sonuna re eklenmesiyle oluşturulur.
  12. Praesens Infinitivus Passiva, Birinci, İkinci ve Dördüncü Çekimde Praesens Infinitivus Activa halinin sonundaki e’nin i’ye, Üçüncü Çekimde ise ĕre’nin i’ye çevrilmesiyle oluşturulur.
  13. Perfectum Infinitivus Passiva, fiilin Perfectum Participium haline esse veya fuisse’nin eklenmesiyle oluşturulur.
  14. Futurum Infinitivus Passiva, fiilin ilk Supinum’u na iri eklenmesiyle oluşturulur.
  15. Perfectum Participium, ilk Supinum’un sonundaki um’un us’a çevrilmesiyle oluşturulur.
  16. Futurum Participium Passiva, fiilin Garundium halinin sonundaki dum’un dus’a çevrilmesiyle oluşturulur.

Praes. Ind.                  Perf. Ind.                     Praes. Inf. Amor                           amātus                         amāri, sevilmek Creor                           creātus                         creāri, yaratılmak Domor                         domǐtus                       domāri, eğitilmek

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. Am-or, seviliyorum, sevilirim
2. Am-āris veya -āre, seviliyorsun, sevilirsin
3. Am-ātur, seviliyor, vs.
Plur. 1. Am-āmur, seviliyoruz
2. Am-amǐni, seviliyorsunuz
3. Am-antur, seviliyorlar

Cre-or,                         Dom-or

Imperfectum (Imperf. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. Am-ābar, seviliyordum, sevilirdim
2. Am-abāris veya –abāre, seviliyordun, sevilirdin
3. Am-abātur, seviliyordu, vs.
Plur. 1. Am-abāmur, seviliyorduk
2. Am-abamǐni, seviliyordunuz
3. Am-abantur, seviliyorlardı

Cre-ābar,                     Dom-ābar

 

 

Perfectum (Perf. Partic. ve sum ya da fui)

Personae
Sing. 1. Amāt-us sum veya fui, sevildim[16]
2. Amat-us es veya fuisti, sevildin
3. Amat-us est veya fuit, sevildi
Plur. 1. Amat-i sŭmus veya fuǐmus, sevildik
2. Amat-i estis veya fuistis, sevildiniz
3. Amat-i sunt veya fuērunt, sevildiler

Creāt-us sum veya fui,              Domǐt-us-sum veya fui

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve eram ya da fuĕram)

Personae
Sing. 1. Amāt-us eram veya fuĕram, sevilmiştim[17]
2. Amat-us eras veya fueras, sevilmiştin
3. Amat-us erat veya fuerat, sevilmişti
Plur. 1. Amat-i erāmus veya fuerāmus, sevilmiştik
2. Amat-i erātis veya fuerātis, sevilmiştiniz
3. Amat-i erant veya fuērant, sevilmişlerdi

Creāt-us eram veya fuĕram,                  Domǐt-us-eram veya fuĕram

Futurum (Fut. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. Am-ābor, sevileceğim
2. Am-abĕris, sevileceksin
3. Am-abǐtur, sevilecek
Plur. 1. Am-abǐmur, sevileceğiz
2. Am-abimǐni, sevileceksiniz
3. Am-abuntur, sevilecekler

Cre-ābor,                     Dom-ābor

 

 

 

 

 

 

Futurum Perfectum (Perf. Partic. ve ero ya da fuĕro)

Personae
Sing. 1. Amāt-us ero veya fuĕro, sevilmiş olacağız
2. Amat-us eris veya fueris, sevilmiş olacaksın
3. Amat-us erit veya fuerit, sevilmiş olacak
Plur. 1. Amat-i erimus veya fuerimus, sevilmiş olacağız
2. Amat-i eritis veya fueritis, sevilmiş olacaksınız
3. Amat-i erunt veya fuerint, sevilmiş olacaklar

Creăt-us ero veya fuĕro                        Domǐt-us ero veya fuĕro

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. Am-er, sevileyim, sevilebilirim
2. Am-ēris veya -ere, sevilesin, sevilebilirsin
3. Am-ētur, sevile, vs.
Plur. 1. Am-emur, sevilelim
2. Am-emǐni, sevilesiniz
3. Am-entur, sevileler

Cre-er,                         Dom-er

Imperfectum (Imperf. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. Am-ārer, sevileydim, sevilebilirdim
2. Am-arēris veya –abāre, sevileydin, sevilebilirdin
3. Am-arētur, sevileydi, sevilebilirdi
Plur. 1. Am-arēmur, sevileydik, vs.
2. Am-aremǐni, sevileydiniz
3. Am-arentur, sevileydiler

Cre-ārer,                      Dom-ārer

Perfectum (Perf. Partic. ve sim ya da fuĕrim)

Personae
Sing. 1. Amat-us sim veya   fuĕrim, sevileydim, sevilebilirdim
2. Am-arēris veya –abāre, sevileydin, sevilebilirdin
3. Am-arētur, sevileydi
Plur. 1. Am-arēmur, sevileydik
2. Am-aremǐni, sevileydiniz
3. Am-arentur, sevileydiler

Creāt-us sim veya fuĕrim,                     Domǐtus sim veya fuĕrim

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve essem ya da fuissem)

Personae
Sing. 1. Amāt-us essem   veya fuissem, sevilmiş olaydım
2. Amat-us esses   veya fuisses, sevilmiş olaydın
3. Amat-us esset   veya fuisset, sevilmiş olaydı
Plur. 1. Amat-i essēmus   veya fuissēmus, sevilmiş olaydık
2. Amat-i essētis veya   fuissētis, sevilmiş olaydınız
3. Amat-i essent veya   fuissent, sevilmiş olaydılar

Creāt-us essem veya fuissem,                Domǐt-us-essem veya fuissem

IMPERATIVUS MODUS

Praesens (Praes. Imperav. Act. kökünden)

Personae
Sing. 1. —————-
2. Am-āre veya –ātor, sevil
3. Am-ātor, sevilsin
Plur. 1. ——————
2. Am-āmǐni, sevilin
3. Am-antor, sevilsinler

Cre-āre veya -ātor,             Dom-āre veya -ātor      

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum (Praes. Inf. Act. kökünden)

Am-āri, sevilmek    Cre-āri, yaratılmak,                        Dom-āri, eğitilmek

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve esse ya da fuisse)

Amāt-us, -a, -um esse veya fuisse, sevilmiş olmak Creāt-us esse veya fuisse,               Domǐt-us esse veya fuisse,

Futurum (Supin. ve iri)

Amāt-um iri, sevilecek olmak          Creāt-um iri,          Domǐt-um iri

    PARTICIPIUM

  Perfectum (Supin. gövdeden)

Amat-us, -a, -um, sevilen Creāt-us, -a, -um,                     Domǐt-us, -a, -um

Futurum (Gerund. gövdeden)

Aman-dus, -da, -dum, sevilecek olan Crean-dus,                   Doman-dus

Praes.   Ind. Perf.   Partic. Praes.   Inf.
Mutor mutatus mutari,   değiştirilmek
Secor sectus secari,   kesilmek
Vocor vocatus vocari,   çağrılmak

 

İKİNCİ ÇEKİM

VOX ACTIVA

Moneo, öneriyorum Doceo, öğretiyorum,                 Jubeo, emrediyorum

Temel Gövdeler

Praes. Indic.                Perf.                Supin.              Praes. Inf. Moneo                         monui              monǐtum          monēre, önermek Doceo                          docui               doctum            docere, öğretmek Jubeo                           jussi                 jussum             jubere, emretmek

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Temel gövde)

Personae
Sing. 1. Mon-eo, öneriyorum
2. Mon-es, öneriyorsun
3. Mon-et, öneriyor
Plur. 1. Mon-ēmus, öneriyoruz
2. Mon-ētis, öneriyorsunuz
3. Mon-ent, öneriyorlar

Doc-eo,                        Jub-eo

Imperfectum (Praes. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Mon-ēbam, öneriyordum
2. Mon-ebas, öneriyordun
3. Mon-ebat, öneriyordu
Plur. 1. Mon-ebāmus, öneriyorduk
2. Mon-ēbātis, öneriyordunuz
3. Mon-ebant, öneriyorlardı

Doc-ēbam,                   Jub-ēbam

Perfectum (Temel gövde)

Personae
Sing. 1. Monu-i, önerdim
2. Monu-isti, önerdin
3. Monu-it, önerdi
Plur. 1. Monu-ǐmus, önerdik
2. Monu-istis, önerdiniz
3. Monu-ērunt veya -ere önerdiler

Docu-i,             Juss-i

Plusquamperfectum (Perf. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Monu-ĕram, önermiştim
2. Monu-eras, önermiştin
3. Monu-erat, önermişti
Plur. 1. Monu-erāmus, önermiştik
2. Monu-erātis, önermiştiniz
3. Monu-erant, önermişlerdi

Docu-ĕram,                  Juss-ĕram

Futurum (Praes. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Mon-ēbo, önereceğim
2. Mon-ebis, önereceksin
3. Mon-ebit, önerecek
Plur. 1. Mon-ebǐmus, önereceğiz
2. Mon-ebǐtis, önereceksiniz
3. Mon-ebunt, önerecekler

Doc-ēbo                       Jub-ēbo

Futurum Perfectum (Perf. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Monu-ĕro, önermiş olacağım
2. Monu-eris, önermiş olacaksın
3. Monu-erit, önermiş olacak
Plur. 1. Monu-erǐmus, önermiş olacağız
2. Monu-erǐtis, önermiş olacaksınız
3. Monu-erint, önermiş olacaklar

Docu-ĕro                      Juss-ĕro

 

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Mone-am, önereyim, önerebilirim vs.
2. Mone-as, öneresin, önerebilirsin
3. Mone-at, önere, vs.
Plur. 1. Mone-āmus, önerelim
2. Mone-ātis, öneresiniz
3. Mone-ant, önereler

Doce-am,                     Jube-am

Imperfectum (Praes. Inf.)

Personae
Sing. 1. Mon-ērem, önereydim, önerebilirdim vs.
2. Mon-eres, önereydin, önerebilirdin
3. Mon-eret, önereydi, vs.
Plur. 1. Mon-erēmus, önereydik
2. Mon-erētis, önereydiniz
3. Mon-erent, önereydiler

Doc-ērem,                    Jub-ērem

Perfectum (Perf. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Monu-ĕrim, önereydim, önerebilirdim vs.
2. Monu-eris, önereydin, önerebilirdin
3. Monu-erit, önereydi, vs.
Plur. 1. Monu-erǐmus, önereydik
2. Monu-erǐtis, önereydiniz
3. Monu-erint, önereydiler

Docu-ĕrim,                   Juss-ĕrim

Plusquamperfectum (Perf. gövdeden)

Personae
Sing. 1. Monu-issem, önermiş olaydım
2. Monu-isses, önermiş olaydın
3. Monu-isset, önermiş olaydı
Plur. 1. Monu-issēmus, önermiş olaydık
2. Monu-issētis, önermiş olaydınız
3. Monu-issent, önermiş olaydılar

Docu-issem,                 Juss-issem

 

Futurum (Fut. Partic. ve sim)

Personae
Sing. 1. Monǐt-ūrus sim, önermiş olabileceğım
2. Monit-urus sis, önermiş olabileceksin
3. Monit-urus sit, önermiş olabilecek
Plur. 1. Monit-uri simus, önermiş olabileceğiz
2. Monit-uri sītis, önermiş olabileceksiniz
3. Monit-uri sint, önermiş olabilecekler

Doct-urus sim,              Juss-urus sim

IMPERATIVUS MODUS

Praesens (Praes. Inf.)

Personae
Sing. 1. ———
2. Mon-ē veya –ēto,   öner
3. Mon-ēto, önersin
Plur. 1. ———
2. Mon-ēte, veya   –ētote, önerin
3. Mon-ento,önersinler

Doc-e veya ēto          Jub-e veya - ēto

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. (Temel gövde)

Mon-ēre, önermek Doc-ēre,                       Jub-ēre

Perf. ve Plusq. (Perf. gövdeden)

Monu-isse, önermiş olmak Docu-isse,                    Juss-isse

Fut. (Fut. Partic. ve esse ya da fuisse)

Monǐt-ūrus, -a, -um esse veya fuisse, önerecek olmakDoct-ūrus esse veya fuisse,                   Juss-ūrus esse veya fuisse

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. (Praes. gövdeden)

Mon-ens, öneren Doc-ens,                      Jub-ens

Fut. (Supin. gövdeden)

Monǐt-ūrus, -a, -um, önermek üzere olan Doct-ūrus,                    Juss-ūrus

GERUNDIUM (Praes. Partic. gövdeden)

Nom. Monen-dum, önerme
Gen. Monen-di, önermenin
Dat. Monen-do, önermeye
Acc. Monen-dum, önermeyi
Voc. Monen-dum, önerme
Abl. Monen-do, önermeden

Docen dum,                  Juben-dum

SUPINUM (Temel Gövde)

Monǐt-um, önermek Monǐt-u, önermek ya da önerilmek Doct-um,          Juss-um

Praes.   Ind. Perf. Supin. Praes.   Inf.
Præbeo præbui præbǐtum præbēre, vermek
Torqueo torsi tortum torquere, döndürmek
Video vidi visum vidēre, görmek
Lugeo luxi ———- lugere, yas tutmak

 

VOX PASSIVA

Praes. Indic.                Perf. Partic.                Praes. Inf. Moneor                                    monǐtus                      monēri, önerilmek Doceor                         doctus                          docēri, öğretilmek Jubeor                          jussus                          jubēri, emredilmek

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Personae
Sing. 1. Mon-eor, öneriliyorum, önerilirim
2. Mon-ēris veya -ēre, öneriliyorsun, önerilirsin
3. Mon-ētur, öneriliyor, önerilir
Plur. 1. Mon-ēmur, öneriliyoruz
2. Mon-emǐni, öneriliyorsunuz
3. Mon-entur, öneriliyorlar

Doc-eor,                      Jub-eor

Imperfectum (Imperf. Act. gövdesinden)

Personae
Sing. 1. Mon-ēbar, öneriliyordum, önerilirdim
2. Mon-ebāris veya -ebare, öneriliyordun, önerilirdin
3. Mon-ebātur, öneriliyordu, önerilirdi
Plur. 1. Mon-ebāmur, öneriliyorduk
2. Mon-ebamǐni, öneriliyordunuz
3. Mon-ebantur, öneriliyorlardı

Doc-ēbar,                     Jub-ēbar

Perfectum (Perf. Partic. ve sum ya da fui)

Personae
Sing. 1. Monǐt-us sum veya fui, önerildim
2. Monit-us es veya fuisti, önerildin
3. Monit-us est veya fuit, önerildi
Plur. 1. Monit-i sŭmus veya fuǐmus, önerildik
2. Monit-i estis veya fuistis, önerildiniz
3. Monit-i sunt veya fuērunt, önerildiler

Doct-us sum veya fui,               Juss-us sum veya fui

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve eram ya da fuĕram)

Personae
Sing. 1. Monǐt-us eram veya fuĕram, önerilmiştim
2. Monit-us eras veya fueras, önerilmiştin
3. Monit-us erat veya fuerat, önerilmişti
Plur. 1. Monit-i erāmus veya fuerāmus, önerilmiştik
2. Monit-i erātis veya fuerātis, önerilmiştiniz
3. Monit-i erant veya fuērant, önerilmişlerdi

Doct-us eram veya fuĕram,                   Juss-us eram veya fuĕram

Futurum Simplex (Fut. Act. gövdesinden)

Personae
Sing. 1. Mon-ēbor, önerileceğim
2. Mon-ebĕris veya –ebĕre önerileceksin
3. Mon-ebǐtur, önerilecek
Plur. 1. Mon-ebǐmur, önerileceğiz
2. Mon-ebimǐni, önerileceksiniz
3. Mon-ebuntur, önerilecekler

Doc-ēbor                      Jub-ēbor

 

 

Futurum Perfectum (Perf. Partic. ve ero ya da fuĕro)

Personae
Sing. 1. Monǐ-tus ero veya   fuĕro, önerilmiş olacağım
2. Moni-tus eris   veya fueris, önerilmiş olacaksın
3. Moni-tus erit   veya fuerit, önerilmiş olacak
Plur. 1. Moni-ti erimus   veya fuĕrimus, önerilmiş olacağız
2. Moni-ti eritis   veya fueritis, önerilmiş olacaksınız
3. Moni-ti erunt   veya fuĕrint, önerilmiş olacaklar

Doct-us ero veya fuĕro              Juss-us ero veya fuĕro

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Personae
Sing. 1. Mon-ear, önerileyim vs.
2. Mon-eāris veya -eāre,  önerilesin
3. Mon-eātur, önerile
Plur. 1. Mon-eāmur,   önerilelim
2. Mon-eamǐni,   önerilesiniz
3. Mon-eantur, önerilesin

Doce-ear,                     Jube-ar

Imperfectum (Imperf. Act. gövdesinden)

Personae
Sing. 1. Mon-ērer, önerileydim vs.
2. Mon-erēris veya -erēre önerileydin
3. Mon-erētur, önerileydi
Plur. 1. Mon-erēmur, önerileydik
2. Mon-eremǐni, önerileydiniz
3. Mon-erentur, önerileydiler

Doc-ērer,                     Jub-ērer

Perfectum (Perf. Partic. ve sim ya da fuĕrim)

Personae
Sing. 1. Monǐtus sim veya fuĕrim, önerileydim
2. Monǐtus sis veya fueris, önerileydin
3. Monǐtus sit veya fuerit, önerileydi
Plur. 1. Monǐti simus veya fuerǐmus, önerileydik
2. Monǐti sitis veya fuerǐtis, önerileydiniz
3. Monǐti sint veya fuerint, önerileydiler

Doct-us sim veya fuĕrim                       Juss-us sim veya fuĕrim

 

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve essem ya da fuissem)

Personae
Sing. 1. Monǐt-us essem veya fuissem, önerileymişim
2. Monǐt-us esses veya fuisses, önerileymişsin
3. Monǐt-us esset veya fuisset, önerileymiş
Plur. 1. Monǐt-i essemus veya fuissēmus, önerileymişiz
2. Monǐt-i essetis veya fuissetis, önerileymişsiniz
3. Monǐt-i essent veya fuissent, önerileymişler

Doct-us essem veya fuissem                  Juss-us essem veya fuissem

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Imperat. Act. gövdesinden)

Personae
Sing. 1. ———-
2. Mon-ēre veya   –ētor, öneril
3. Mon-ētor, önerilsin
Plur. 1. ———-
2. Mon-ēmǐni, önerilin
3. Mon-entor, önerilsinler

Doc-ēre,                       Jub-ēre

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. (Prae. Inf. Act. gövdesinden)

Mon-ēri, önerilmek Doc-ēri,                       Jub-ēri

Perf. ve Plusq. (Perf. Partic. ve esse ya da fuisse)

Monit-us, -a, -um esse veya fuisse, önerilmiş olmak Doct-us esse veya fuisse,                       Juss-us esse veya fuisse

Fut. (Supin. ve iri)

Monǐt-um iri, önerilecek olmakDoct-um iri,                 Juss-um iri

PARTICIPIUM

Perf. (Supin. gövdeden)

Monǐt-us, -a, -um, önerilen Doct-us, -a, -um,                      Juss-us, -a, -um

Fut. (Gerund. gövdeden)

Monen-dus, -da, -dum, övülecek olan Docen-dus,                   Juben-dus

Praes.   Ind. Perf.   Partic. Praes.   Inf.
Praebeor praebitus praeberi,   verilmek
Torqueor tortus torqueri,   döndürülmek
Videor visus videri,   görülmek

 

ÜÇÜNCÜ ÇEKİM

VOX ACTIVA

Rego, hükmediyorum. Lego, okuyorum.           Capio, alıyorum.

Temel Gövdeler

Praes. Indic.                Perf.                Supin.              Praes. Inf. Rego                            rexi                  rectum             regĕre Lego                            legi                  lectum             legĕre Capio                           cepi                  captum                        capĕre

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Temel gövde)

Reg-o, hükmediyorum

Reg-o,              -is,                   -it,                   -ǐmus,               -ǐtis,                 -unt Leg-o,              Capi-o

Imperfectum (Praes. gövdeden)

Reg-ēbam, hükmediyordum

Reg-ēbam,                    -ebas,               -ebat,               -ebāmus,                      -ebātis,             -ebant Leg-ēbam,                    Capi-ēbam

Perfectum (Temel gövde)

Rex-i, hükmettim

Rex-i,               -isti,                 -it,                   -ǐmus,               -istǐs,                -ērunt veya -ēre Leg-i,               Cep-i

Plusquamperfectum (Perf. gövdeden)

Rex-ĕram, hükmetmiştim

Rex-ĕram,                    -eras,               -erat,                -erāmus,                       -erātis,             -erant Leg-ĕram,                    Cep-ĕram

Futurum Simplex (Praes. gövdeden)

Reg-am, hükmedeceğim

Reg-am,                       -es,                  -et,                   -ēmus,              -ētis,                -ent Leg-am,                       Capi-am

Futurum Perfectum (Perf. gövdeden)

Rex-ĕro, hükmetmiş olacağım

Rex-ĕro,                       -eris,                -erit,                -erimus,                       -eritis,              -erint Leg-ĕro,                       Cep-ĕro

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Temel gövde)

Reg-am, hükmedeyim

Reg-am,                       -as,                  -at,                   -āmus,              -ātis,                -ant Leg-am,                       Capi-am

Imperfectum (Praes. Inf.)

Reg-ĕrem, hükmedeydim

Reg-ĕrem,                    -eres,               -eret,                -erēmus,           -erētis,             -erent Leg-ĕrem,                     Cap-ĕrem

Perfectum (Perf.)

Reg-ĕrem, hükmedeydim

Rex-ĕrim,                     -eris,                -erit,                -erǐmus,            -erǐtis,              -erint Leg-ĕrim,                     Cep-ĕrim

 

Plusquamperfectum (Perf.)

Reg-issem, işitmiş olaydım

Rex-issem,                    -isses,               -isset,               -issēmus,          -issētis,             -issent Leg-issem,                    Cep-issem

Futurum (Fut. Partic. ve sim)

Rect-ūrus sim, hükmetmiş olabileceğim, olabileyim

Rect-ūrus sim,              -sis,                  -sit,                  -ūri -sīmus,                   -sītis,                -sint Lect-ūrus sim,               Capt-ūrus sim

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Inf.)

Reg-e veya –ǐto, hükmet

Reg-e veya –ǐto,            -ito (Sing. 3),                -ite veya –itōte (Plur. 2),           -unto (Plur. 3) Leg-e veya – ǐto,                       Cap-e veya -ǐto

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum (Temel gövde)

Reg-ĕre, hükmetmek Leg-ĕre,           Cap-ĕre

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perf.)

Rex-isse, hükmetmiş olmak Leg-isse,           Cep-isse

Futurum (Fut. Partic. ve esse ya da fuisse)

Rect-ūrus, -a, -um esse veya fuisse, hükmedecek olmak Lect-ūrus esse veya fuisse,        Capt-ūrus esse veya fuisse

PARTICIPIUM

Praesens ve Imperfectum (Praes.)

Reg-ens, hükmeden Leg-ens,                       Capi-ens

Fut. (Supin.)

Rect-ūrus, -a, -um,  hükmedecek olan Lect-ūrus,                     Capt-ūrus

GERUNDIUM (Praes. Partic.)

Regen-dum, hükmetme Legen-dum,                  Capien-dum

SUPINUM (Temel gövde)

Rect-um, hükmetmek,               Rect-u, hükmetmek, hükmedilmek Lect-um,                       Capt-um

Praes.   Ind. Perf. Sup. Praes.   Inf.
Jacio jeci jactum jacĕre,   atmak
Mitto misi missum mittĕre,   göndermek
Tango tetǐgi tactum tangĕre, dokunmak
Viso visi ——— visĕre, ziyaret etmek

 

VOX PASSIVA

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Regor                           rectus                           regi, hükmedilmek Legor                           lectus                           legi Capior                          captus                          capi

 

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Reg-or, hükmediliyorum

Reg-or,             -ĕris veya -ĕre              -ǐtur,                -ǐmur,               -imǐni,              -untur Leg-or,             Capi-or

Imperfectum (Imp. Act.)

Reg-ēbar, hükmediliyordum

Reg-ēbar,         -ebāris veya -ebāre       -ebātur,                        -ebāmur,          -ebamǐni,         -ebantur Leg-ēbar,                     Capi-ēbar

 

Perfectum (Perf. Partic. ve sum ya da fui)

Rect-us sum veya fui, hükmedildim

Rect-us sum veya fui vs...                      Rect-i sŭmus veya fuǐmus vs... Lect-us sum veya fui                 Capt-us sum veya fui

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve eram ya da fueram)

Rect-us eram veya fuĕram, hükmedilmiştim

Rect-us eram veya fuĕram vs...              Rect-i eramus veya fuerāmus vs... Lect-us eram veya fuĕram                     Capt-us eram veya fuĕram

Futurum Simplex (Fut. Act.)

Reg-ar, hükmedileceğim

Reg-ar,             -ēris veya -ēre              -ētur,                -ēmur,              -emǐni,             -entur Leg-ar,             Capi-ar

Futurum Perfectum (Perf. Partic. ve ero ya da fuero)

Rect-us ero veya fuĕro, hükmedilecektim

Rect-us ero veya fuĕro, vs...                  Rect-i erimus veya fuerimus, vs... Lect-us ero veya fuĕro,             Capt-us ero veya fuĕro

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Reg-ar, hükmedileyim Reg-ar,             -āris veya -āre              -ātur,               -amur,              -amǐni,             -antur Leg-ar,             Capi-ar

Imperfectum (Imperf. Act.)

Reg-ĕrer, hükmedileydim

Reg-ĕrer,-erēris veya –erēre      -erētur,      -erēmur,      -eremǐni,           -erentur Leg-ĕrer,                      Cap-ĕrer

 

Perfectum (Perf. Partic. ve sim ya da fuĕrim)

Rect-us sim veya fuĕrim, hükmedileydim

Rect-us sim veya fuĕrim vs...                 Rect-i simus veya fuĕrimus vs... Lect-us sim veya fuĕrim            Capt-us sim veya fuĕrim

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve essem ya da fuissem)

Rect-us essem veya fuissem, hükmedileymişim

Rect-us essem veya fuissem vs...                        Rect-i essēmus veya fuissēmus vs... Lect-us essem veya fuissem                   Capt-us essem veya fuissem

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Imperativus Act..)

Reg-ĕre veya –ǐtor, hükmedil

Reg-ĕre veya –ǐtor,                   -ǐtor (Sing. 3),              -ǐmǐni (Plur. 2),             -untor (Plur. 3) Leg-ĕre veya – ǐtor,                  Cap-ere veya -ǐtor       

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum (Praes. Inf. Act.)

Reg-i, hükmedilmek Leg-i,   Cap-i

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve esse ya da fuisse)

Rect-us, -a, -um esse veya fuisse, hükmedilmiş olmak Lect-us esse veya fuisse,                        Capt-us esse veya fuisse

Futurum (Supin. ve iri)

Rect-um iri, sevilecek olmak Lect-um iri,      Capt-um iri

PARTICIPIUM

Perfectum (Supin.)

Rect-us, -a, -um, hükmedilen Lect-us, -a, -um ,                       Capt-us, -a, -um

Futurum (Gerund.)

Regen-dus, -da, -dum, hükmedilecek olan Legen-dus,-da, -dum,                Capien-dus, -da, -dum

Praes.   Ind. Perf.   Partic. Praes.   Inf.
Jacior jactur jaci,   atılmak
Mittor missus mitti,   gönderilmek
Tangor tactus tangi,   dokunulmak

 

 

DÖRDÜNCÜ ÇEKİM

VOX ACTIVA

Audio, işitiyorum. Polio, parlatıyorum.      Vincio, bağlıyorum.

Temel Gövdeler

Praes. Indic.                Perf.                Supin.              Praes. Inf. Audi-o                         audīvi               audītum           audīre, işitmek Poli-o                           polivi               politum                        polīre, parlatmak Vinci-o                        vinxi                vinctum           vincīre, bağlamak

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Temel gövde)

Aud-io, işitiyorum

Aud-io,             -is,                   -it,                   -īmus,               -ītis,                 -iunt Pol-io,              Vinc-io

Imperfectum (Praes. gövdeden)

Audi-ēbam, işitiyordum

Audi-ēbam,                   -ebas,               -ebat,               -ebāmus,                      -ebātis,             -ebant Poli-ēbam,                   Vinci-ēbam

Perfectum (Temel gövde)

Audīv-i, işittim

Audīv-i,                        -isti,                 -it,                   -ǐmus,               -istis,                -ērunt veya -ēre Polīv-i,             Vinx-i

Plusquamperfectum (Perf. gövdeden)

Audiv-ĕram, işitmiştim

Audiv-ĕram,                 -eras,               -erat,                -erāmus,                       -erātis,             -erant Poliv-ĕram,                  Vinx-ĕram

Futurum Simplex (Praes. gövdeden)

Audi-am, işiteceğim

Audi-am,                      -es,                  -et,                   -ēmus,              -ētis,                -ent Poli-am,                       Vinci-am

Futurum Perfectum (Perf. gövdeden)

Audīv-ĕro, işitmiş olacağım

Audiv-ĕro,                    -eris,                -erit,                -erimus,                       -eritis,              -erint Poliv-ĕro,                     Vinx-ĕro

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Temel gövde)

Audi-am, işiteyim

Audi-am,                      -as,                  -at,                   -āmus,              -ātis,                -ant Poli-am,                       Vinci-am

Imperfectum (Praes. Inf.)

Aud-irem, işiteydim

Aud-irem,                     -ires,                -iret,                -irēmus,            -irētis,              -irent Pol-irem,                      Vinc-irem

Perfectum (Perf.)

Audiv-ĕrim, işiteydim

Audiv-ĕrim,                  -eris,                -erit,                -erǐmus,            -erǐtis,              -erint Poliv-ĕrim,                   Vinx-ĕrim

 

Plusquamperfectum (Perf.)

Audīv-issem, işitmiş olaydım

Audīv-issem,                 -isses,               -isset,               -issēmus,          -issētis,             -issent Poliv-issem,                  Vinx-issem

Futurum (Fut. Partic. ve sim)

Audīt-ūrus sim, işitmiş olabileceğim, olabileyim

Audīt-ūrus sim,             -sis,                  -sit,                  -ūri -sīmus,                   -sītis,                -sint Polit-ūrus sim,              Vinct-ūrus sim

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Inf.)

Aud-i veya –ǐto, işit

Aud-i veya –ǐto,                        -ito (Sing. 3),               -ite veya –itōte (Plur. 2),           -unto (Plur. 3) Pol-i veya – ǐto,                        Vinc-i veya -ǐto

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum (Temel gövde)

Aud-īre, işitmek Pol-īre,            Vinc-īre

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perf.)

Audīv-isse, işitmiş olmak Polīv-isse,                    Vinx-isse

Futurum (Fut. Partic. ve esse ya da fuisse)

Audīt-ūrus, -a, -um esse veya fuisse, işitecek olmak Polit-ūrus esse veya fuisse,                    Vinct-ūrus esse veya fuisse

PARTICIPIUM

Praesens ve Imperfectum (Praes.)

Audi-ens, işiten Poli-ens,                      Vinci-ens

Fut. (Supin.)

Audīt-ūrus, -a, -um,  işitecek olan Polīt-ūrus,                    Vinct-ūrus

GERUNDIUM (Praes. Partic.)

Audien-dum, işitme Polien-dum,                  Vincien-dum

SUPINUM (Temel gövde)

Audīt-um, işitmek,                    Audīt-u, işitmek, işitilmek Polīt-um,                      Vinct-um

Praes.Ind Perf. Sup. Praes Inf.
Condio condīvi condītum condīre, terbiye etmek
Nutrio nutrīvi nutrītum nutrīre, beslemek
Sepio sepsi septum sepīre, çevirmek
Gestio gestivi  ——— gestīre, sevinmek

VOX PASSIVA

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Audior                         audītus                         audīri, işitilmek Polior                           polītus                         polīri, parlatılmak Vincior                        vinctus                        vincīri, bağlanmak

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Audi-or, işitiliyorum

Audi-or,           -īris veya -īre               -ītur,                -īmur,               -imǐni,              -iuntur Poli-or,            Vinci-or

Imperfectum (Imp. Act.)

Audi-ēbar, işitiliyordum

Audi-ēbar,        -ebāris veya -ebāre       -ebātur,                        -ebāmur,          -ebamǐni,         -ebantur Poli-ēbar,                     Vinci-ēbar

 

Perfectum (Perf. Partic. ve sum ya da fui)

Audīt-us sum veya fui, işitildildim

Audīt-us sum veya fui vs.                      Audit-i sŭmus veya fuǐmus vs. Polīt-us sum veya fui                Vinct-us sum veya fui

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve eram ya da fueram)

Audīt-us eram veya fuĕram, işitilmiştim

Audīt-us eram veya fuĕram vs.              Audit-i erāmus veya fuerāmus vs. Polīt-us eram veya fuĕram                    Vinct-us eram veya fuĕram

Futurum Simplex (Fut. Act.)

Reg-ar, işitileceğim

Audi-ar,                       -ēris veya -ēre              -ētur,                -ēmur,              -emǐni,             -entur Poli-ar,            Vinci-ar

Futurum Perfectum (Perf. Partic. ve ero ya da fuero)

Audīt-us ero veya fuĕro, işitilecektim

Audīt-us ero veya fuĕro, vs.       Audǐt-i erimus veya fuerimus, vs. Polīt-us ero veya fuĕro,             Vinct-us ero veya fuĕro

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex (Praes. Act.)

Audi-ar, işitileyim Reg-ar,             -āris veya -āre              -ātur,               -āmur,              -amǐni,             -antur Poli-ar,            Vinci-ar

Imperfectum (Imperf. Act.)

Aud-īrer, işitileydim

Aud-irer,-irēris veya –irēre       -irētur,      -irēmur,       -iremǐni,            -irentur Pol-īrer,                       Vinc-īrer

 

Perfectum (Perf. Partic. ve sim ya da fuĕrim)

Audīt-us sim veya fuĕrim, işitileydim

Audit-us sim veya fuĕrim vs.                 Audit-i sīmus veya fuĕrimus vs. Polīt-us sim veya fuĕrim                       Vinct-us sim veya fuĕrim

Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve essem ya da fuissem)

Audit-us essem veya fuissem, işitilmiş olaydım

Audīt-us essem veya fuissem vs.            Audīt-i essēmus veya fuissēmus vs. Polīt-us essem veya fuissem                  Vinct-us essem veya fuissem

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex (Imperativus Act..)

Aud-īre veya –ītor, işitil

Aud-īre veya –ǐtor,                   -ǐtor (Sing. 3),              -īmǐni (Plur. 2),            -iuntor (Plur. 3) Pol-īre veya – ǐtor,                   Vinc-īre veya -ǐtor       

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum (Praes. Inf. Act.)

Aud-īri, işitilmek Pol-īri,             Vinc-īri

Perfectum ve Plusquamperfectum (Perf. Partic. ve esse ya da fuisse)

Audīt-us, -a, -um esse veya fuisse, işitilmiş olmak Polīt-us esse veya fuisse,                       Vinct-us esse veya fuisse

Futurum (Supin. ve iri)

Audīt-um iri, işitilecek olmak Polīt-um iri,                  Vinct-um iri

PARTICIPIUM

Perfectum (Supin.)

Audīt-us, -a, -um, işitilen Polīt-us, -a, -um,                      Vinct-us, -a, -um

Futurum (Gerund.)

Audien-dus, -da, -dum, işitilecek olan Polien-dus,-da, -dum,               Vincien-dus, -da, -dum

Praes.   Ind. Perf.   Partic. Praes.   Inf.
Condior condītus condīri,   terbiye edilmek
Nutrior nutrītus nutrīri,   beslenmek
Sepior septus sepīri,   çevrilmek

Inf. Mod.’un bir fiil ve Acc. haldeki bir isimle birlikte farklı zamanlardaki kullanımına dair örnekler:

Dicit me scribĕre, benim yazdığımı söylüyor. Dixit me scribere, benim yazdığımı söyledi. Dicit me scripsisse, benim yazmış olduğumu söylüyor. Dixit me scripsisse, benim yazmış olduğumu söyledi. Dicit me scriptūrum esse, benim yazacağımı söylüyor. Dixit me scripturum esse, benim yazacağımı söyledi. Dicit me scripturum fuisse, benim yazacağımı söylüyor. Dicit literas scribi, mektupların yazıldığını söylüyor. Dixit literas scribi, mektupların yazıldığını söyledi. Dicit literas scriptas esse, mektupların yazılmış olduğunu söylüyor. Dicit literas scriptas fuisse, mektupların yazılmış olduğunu söylüyor. Dixit literas scriptas fuisse, mektupların yazılmış olduğunu söyledi. Dicit literas scriptum iri, mektupların yazılacağını söylüyor. Dixit literas scriptum iri, mektupların yazılacağını söyledi.

Supinum gövdesi olmayan fiillerin Fut. Inf. hali, fore ut veya futurum esse ut kalıplarının Sub. kipiyle kullanılmasıyla oluşturulur. Örneğin:

Scio fore / futurum esse ut lugeat, onun yas tutacağını biliyorum. Scivi fore / futurum esse ut lugēret, onun yas tutacağını bildim.

 

Fiillerin Farklı Yapıları

Etken yapıdaki bir fiil (Active verb), özne haldeki bir ismin, bir şeyin eylemini gösterir. Örneğin amo, seviyorum. Eğer fiildeki hareketin bir nesnesi varsa, ona geçişli fiil (Active Transitive) denir. Örneğin amo patrem, babamı seviyorum. Eğer fiildeki hareketin bir nesnesi yoksa, ona geçişsiz fiil (Active Intransitive) denir. Örneğin curro, koşuyorum.

Edilgen yapıdaki bir fiil (Passive verb), öznenin maruz kaldığı, etkilendiği eylemi gösterir. Örneğin amor, seviliyorum.

Neutrum yapıdaki bir fiil (Neuter verb), bir etkiyi ya da etkilenmeyi değil de öznenin durumunu, vaziyetini ve niteliğini gösterir. Örneğin palleo, sararıyorum; sedeo, oturuyorum; gaudeo, seviniyorum.

Şahsı anlatan fiiller (Substantive verb), oluş, var oluş durumunu gösterir. Örneğin sum, varım, benim; fio, oluyorum, ortaya çıkıyorum; existo, ortaya çıkıyorum, doğuyorum.

Dönüşlü fiiller (Deponent verb), edilgen yapıda olmasına rağmen etken ya da Neutrum anlamlı olur. Örneğin loquor, konuşuyorum; morior, ölüyorum. Edilgen anlamları olmadığından bu fiillere Deponens denmiştir.

Müşterek fiiller (Common verb), edilgen yapıda olup hem etken hem de edilgen manayı içerir. Örneğin criminor, suçluyorum veya suçlanıyorum.

Tekrarlama fiilleri (Frequentative verb), eylemlerin sık sık meydana gelişini ya da eylemlerde ilk hale göre bir artışın olduğunu gösterir. Örneğin clamǐto, şiddetle haykırıyorum fiili clamo, haykırıyorum fiilinden gelir. Bu fiiller ikinci Supin. gövdesi üzerinden yapılır; Birinci Çekimde atu, ito’ya; diğer çekimlerde ise u, o’ya çevrilir. Bu fiillerin hepsi Birinci Çekimden olup sonu ǐto, so, xo, Deponens ise or ile biter.

Başlama belirten fiiller (Inceptive verb), eylemlerin başlangıcını, devam eden süreçteki artışını ilk haline göre durumunu gösterir. Örneğin caleo, ısınıyorum – calesco, yanıyorum. Bunlar, fiillerin Ind. Praes. II. Sing. halinin sonuna co ekinin getirilmesiyle oluşturulur: caleo, cales – calesco. Bu fiillerin hepsi Üçüncü Çekimden olup Perf. ve Sup. gövdeleri yoktur. Başlama belirten fiiller aynı zamanda isim ya da sıfatlardan da türeyebilir. Örneğin puerasco, puer’den; dulcesco, dulcis’ten gelir.

Dilek fiilleri (Desiderative verb), bir şey yapma arzusunu gösterir. Bunlar, fiillerin Fut. Partic. Act. halinin sonundaki rus’un rio’ya çevrilmesiyle ve sondan bir önceki hecenin kısaltılmasıyla oluşturulur. Örneğin cœno,  yemek yiyorum; cœnatūrus – cœnatŭrio, yemek yemeyi istiyorum. Bu fiillerin hepsi Dördüncü Çekimden olup, kurallı şekilde çekilen esŭrio ve Perf. gövdeli partŭrio’yla nuptŭrio dışında hiçbirinin Perf. ve Sup. gövdesi yoktur.

Participicum

Participium, fiilden türemiş sıfattır, içinde zaman anlamını da taşır. Partic.’lar zaman anlamı vermediğinde mukayese derecelerini içerir.

Dört Partic. vardır: Sonu ns ile biten Praes. ve Imperf.; sonu tus, sus veya xus ile biten Perf.; sonu rus ile biten Fut. Act ve sonu dus ile biten Fut. Pas. Sonu ns veya rus ile bitenler genellikle etken, dus ile bitenler her zaman edilgen, tus, sus ve xus ile bitenler ise fiilin geldiği kaynağa göre genelde edilgen ancak bazen etken ya da hem etken hem edilgendir.

Etken fiillerin iki Partic.’u vardır: Praes. ve Fut.; amans, seven; amaturus, sevecek olan. Etken yapıdaki fiillerin Perf. Partic.’u yoktur, fakat bu eksikliği gideren Plusq. Sub. ve quum’lu kullanımdır: Örneğin quum amavisset, sevdiğinde veya sevince.

Etken geçişli fiillerin çoğu kere üç, örneğin careo için carens, cariturus, carendus;bazen de  dört Partic.’u vardır, örneğin vigilo için vigilans, vigilatus, vigilaturus, vigilandus.

Edilgen fiillerin iki Partic.’u vardır: Perf. ve Fut., örneğin amatus, sevilen; amandus, sevilecek olan. Fut. Partic. çoğu kere Praes. Partic.’un yerini doldurur.

Neutrum yapıdaki fiillerin ise iki Partic.’u vardır. Örneğin sedeo fiili için sedens, sessurus.

Etken anlamlı Deponens fiillerin genelde dört Partic.’u vardır. Örneğin loquor için loquens, locutus, locuturus ve loquendus.  Neutrum anlamlı Deponens fiillerin ise genelde üç Partic.’u vardır. Örneğin labor için labens, lapsus ve lapsurus. Deponens fiillerin Perf. Partic.’u etken anlamlıdır.

Müşterek fiillerin genelde dört Partic.’u vardır. Örneğin criminor için criminans, criminatus, criminaturus, criminandus. Perf. Partic.’larının ise kimi zaman etken, kimi zaman da edilgen manası vardır. Örneğin criminatus, suçlayan ya da suçlanan.

Gerundium ve Supinum

Gerundium ve Supinum, bir eylemi veya bir fiilin manasını anlatan bir tür isimdir. Gerund., İkinci Çekimde bir isim olup Voc. dışındaki diğer bütün hallere sahiptir. Gerund.’lar çoğu kere, sonu dus ile biten Neutrum cinsindeki Partic.’lar olarak düşünülür. Supin.’lar tam anlamıyla Dördüncü Çekimden bir isim gibi olup sadece iki hale sahiptir: Sonu um ile biten Acc.’a ilk ve sonu u ile biten Abl.’a ikinci Supinum denir. İlkine çoğu kere Etken Supinum (Active Supine), ikincisine ise Edilgen Supinum (Passive Supine) denir.

DEPONENS FİİLLER[18]

BİRİNCİ ÇEKİM

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Conor,                         conātus,                       conāri

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex

Con-or, kalkışıyorum

Con-or,            -āris veya –āre,            -ātur,               -āmur,              -amǐni,             -antur               Imperfectum

Con-ābar, kalkışıyordum

Con-ābar,         -abāris veya –abāre,     -abātur,               -abāmur,       -abamǐni,          -abantur

Perfectum

Conāt-us sum veya fui, kalkıştım

Conāt-us sum veya fui vs.                     -i sŭmus veya fuǐmus vs.          

Plusquamperfectum

Conāt-us eram veya fueram, kalkışmıştım

Conāt-us eram veya fuĕram vs.             -i erāmus veya fuerāmus vs.     

Futurum

Con-ābor, kalkışacağım

Con-ābor,         -abĕris veya –abĕre,     -abǐtur,    -abǐmur,        -abimǐni,          -abuntur          

Futurum Perfectum

Conāt-us ero veya fuĕro, kalkışmış olacağım

Conāt-us ero veya fuĕro vs.                  -i erimus veya fuerimus vs.

SUNJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex

Con-er, kalkışayım

Con-er,            -ēris veya –ēre,             -ētur,                -ēmur,              -emǐni,             -entur  

Imperfectum

Con-ārer, kalkışaydım

Con-ārer,         -arēris veya –arēre,      -arētur,      -arēmur,      -aremǐni,         -arentur

Perfectum

Conāt-us sim veya fuĕrim, kalkışaydım

Conāt-us sim veya fuerim vs.                -i simus veya fuerǐmus vs.

Plusquamperfectum

Conāt-us essem veya fuissem, kalkışmış olaydım

Conāt-us essem veya fuissem vs.                       -i essemus veya fuissēmus vs.

IMPERATIVUS MODUS

Praesens

Con-āre veya –ātor, kalkış

 Con-āre veya –ātor,                 -ātor (Sing. 3),             -āmǐni,             -antor (Plur. 3)

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum

Con-āri,kalkışmak

Perfectum ve Plusquamperfectum

Conāt-us, -a, -um esse veya fuisse,kalkışmış olmak

Futurum

Conat-ūrus, -a, -um esse veya fuisse,kalkışacak olmak

PARTICIPIUM

Praesens ve Imperfectum

Conans,kalkışan

Perfectum

Conāt-us, -a, -um, kalkışmış olan

Futurum (Vox) Activa

Conāt-ūrus, -a, -um, kalkışacak olan

Futurum (Vox) Passiva

Conan-dus, -da, -dum, kalkışılacak olan

GERUNDIUM

Nom. Conan-dum, kalkışma Gen. Conan-di, kalkışmanın

SUPINUM

Conāt-um, kalkışmak,               Conāt-u, kalkışılmak

Praes.   Ind. Perf.   Partic. Praes.   Inf.
Imitor imitātus imitāri,   taklit etmek
Lætor lætatus lætāri,   sevinmek
Prædor prædātus prædāri,   yağmalamak

İKİNCİ ÇEKİM

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Mereor,                                    merǐtus,                       merēri, hak etmek Fateor,                         fassus,                         fatēri, itiraf etmek Polliceor,                     pollicǐtus,                     pollicēri, söz vermek                                                 Bu çekimdeki fiiller Moneor gibi çekilir.

 

ÜÇÜNCÜ ÇEKİM

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Utor,                            usus,                            uti, kullanmak Morior,                        mortuus,                      mori, ölmek Sequor,                        secūtus,                                   sequi, takip etmek

                                                Bu çekimdeki fiiller Regor gibi çekilir.

DÖRDÜNCÜ ÇEKİM

Praes. Ind.                  Perf. Partic.                Praes. Inf. Partior,                        partītus,                       partīri, ayırmak Blandior,                      blandītus,                     blandīri, iltifat etmek Ordior,                                     orsus,                           ordīri, başlamak

                                                Bu çekimdeki fiiller Audior gibi çekilir.

 

NEUTRUM – EDİLGEN FİİLLER

Audeo, cesaret ediyorum

Audeo,             ausus,              audēre, cesaret etmek

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex

Aud-eo, cesaret ediyorum

Aud-eo,            -es,                  -et,                   -ēmus,              -etis,                -ent

Imperfectum

Aud-ēbam, cesaret ediyordum

Aud-ēbam,                    -ebas,               -ebat,               -ebāmus,                      -ebātis,             -ebant

Perfectum

Aus-us sum veya fui,cesaret ettim

Aus-us sum veya fui vs.                         -i sŭmus veya fuǐmus vs.

Plusquamperfectum

Aus-us eram veya fuĕram,cesaret etmiştim

Aus-us eram veya fuĕram vs.                             -i erāmus veya fuĕramus, vs.

Futurum Simplex

Aud-ēbo, cesaret edeceğim

Aud-ēbo,                      -ebis,                -ebit,                -ebǐmus,                       -ebǐtis,              -ebunt

Futurum Perfectum

Aus-us ero veya fuĕro,cesaret etmiş olacağım

Aus-us ero veya fuĕro,vs.                      -i erimus veya fuerimus,vs.       

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex

Aud-eam, cesaret edeyim

Aude-am,                     -as,                  -at,                   -āmus,              -ātis,                -ant

Imperfectum
Aud-ērem,
cesaret edeydim

Aud-ērem,                    -eres,               -eret,                -erēmus,                       -erētis,             -erent

Perfectum

Aus-us sim veya fuĕrim,cesaret edeydim

Aus-us sim veya fuĕrim vs.                                -i sīmus veya fuerǐmus vs.

Plusquamperfectum

Aus-us essem veya fuissem,cesaret etmiş olaydım

Aus-us essem veya fuissem vs.                           -i essēmus veya fuissēmus vs.

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex

Aud-e veya –ēto, cesaret et

Aud-e veya -ēto,                       -ēto  (Sing. 3),,             -ēte veya -ētōte             -ento (Plur. 3)

INFINITIVUS MODUS

Praesens ve Imperfectum

Aud-ēre, cesaret etmek

Perfectum ve Plusquamperfectum

Aus-us, -a, -um esse veya fuisse, cesaret etmiş olmak

Futurum

Aus-urus, -a, -um esse veya fuisse, cesaret edecek olmak

PARTICIPIUM

Praesens ve Imperfectum

Aud-ens,cesaret eden

Perfectum

Aus-us, -a, -um,cesaret edilmiş olan

Futurum (Vox) Activa

Aus-ūrus, -a, -um,cesaret edecek olan

Futurum (Vox) Passiva

Auden-dus, -da, -dum,cesaret edilecek olan

GERUNDIUM

Nom.    Auden-dum, cesrat etme Gen.     Auden-di, cesaret etmenin

SUPINUM

Aus-um, cesaret etmek,             Aus-u, cesaret etmek veya edilmek

Diğer Neutrum – Edilgen Fiiller:

Gaudeo,                       gavīsus,                        gaudēre, sevinmek Soleo,                          solǐtus,                         solēre, alışkın olmak Fido[19],                         fisus,                            fidĕre, inanmak

 

 

 

 

 

 

 

KURALSIZ FİİLLER

Birleşik yapılarıyla birlikte temelde 6 tane kuralsız fiil vardır: sum, eo, queo, volo, fero ve fio.

Birleşik yapıdaki kuralsız fiiller, örneğin Perfect. gövdesi ve ondan türetilen zamanları olmayan subsum dışında, absum, adsum vb. sum fiili gibi çekilir (Bkz. 34. Sayfa).

Prosum, yararlı oluyorum, iyiliğim dokunuyor fiili, e ile başlayan ek almış hallerine d eklenerek çekilir:

INDICATIVUS MODUS

Praesens Simplex Pro-sum,          prod-es,            prod-est,           pro-sŭmus,       prod-estis,        pro-sunt

Imperfectum Prod-ĕram,                   -eras,               -erat,               erāmus,                        -erātis,             -erant

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praesens Simplex Pro-essem,                   -esses,              -esset,              -essēmus,          -essētis,                        -essent

IMPERATIVUS MODUS

Praesens Simplex Prod-es veya esto (Sing.2),                   prod-este veya –estōte (Plur.2)

INFINITIVUS MODUS

Praesens Simplex ve Imperfectum Prod-esse

Prosum, diğer zamanlarda sum gibi çekilir: pro-fui, pro-fuĕram, pro-sim vb.

 

Possum, edebilirim, -ebilirim Possum,                       potui,               posse (-ebilmek)

INDICATIVUS MODUS

Praes. Pos-sum Pot-es Pot-est Pos-sŭmus Pot-estis Pos-sunt
Imperf. Pot-ĕram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Perf. Potu-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Potu-eram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Fut. Pot-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint
Fut.   Perf. Potu-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

 

 

 

SUBJUNTIVUS MODUS

Praes. Pos-sim -sis -sit -sīmus -sitis -sint
Imperf. Pot-sem -ses -set -sēmus -sētis -sent
Perf. Potu-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Potu-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent

 

IMPERATIVUS MODUS

Imperativus hali yoktur.

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Posse,                                  Perf. ve Plusq.  potuisse

Praes. Partic. potens, -ebilen her zaman sıfat halindedir; diğer Partic. halleri yoktur.

Possum fiili, potis ve sum kelimelerinin birleşiminden oluşur.

Eo,       ivi,       ǐtum,    ire, gitmek

INDICATIVUS MODUS

Praes. Eo İs it īmus ītis eunt
Imperf. Ibam Ības ibat ibāmus ibātis ibant
Perf. Ivi Īvisti ivit ivīmus ivistis ivērunt veya ivēre
Plusq. Ivĕram İveras iverat iverāmus iverātis iverant
Fut. Ibo Ībis ibit ibǐmus ibǐtis ibunt
Fut.   Perf. Ivĕro Īveris iverit iverimus iveritis iverint

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Eam Eas eat eāmus eātis eant
Imperf. Irem Īres iret irēmus irētis irent
Perf. Ivĕrim Īveris iverit iverǐmus iverǐtis iverint
Plusq. Ivissem Īvisses ivisset ivissēmus ivissētis ivissent
Fut. Itūrus sim Sis sit sīmus sītis sint

 

IMPERATIVUS MODUS

Praes.  i veya ito,         īto (Sing. 3.),    īte veya itōte (Plur. 2.),eunto(Plur. 3.)            

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve ImperfIre,             Perf. ve Plusqivisse              Fut.  İt-ūrus, -a, -um esse veya fuisse

 

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. Iens, (Gen.) euntis   Fut.  it-ūrus, -a, -um

GERUNDIUM

Nom. Eundum Gen. Eundi, -do vs.

SUPINUM

Itum Itu.

            Eo’nun çoğu hali Dördüncü Çekimden bir fiilinki gibi çekilir. Sadece şahıssız durumlarda edilgen olarak kullanılır, itur, ibatur gibi.

Eo’dan yapılmış birleşik fiillerde Perfect. ve o kökten türetilen diğer zamanlarda genelde v düşer.  Örneğin abeo, abii (nadiren) abīvi, abǐtum, abire, uzaklaşmak; Ambio, -īvi, -itum, -ire, kuşatmak fiili ise Dördüncü Çekimden kurallı bir fiildir.

Queo, -ebilirim; nequeo, -ebilemem ve veneo, satılıyorum fiilleri Imperat. ve Gerund. halleri, sonuncusu için ayrıca Partic. ve Supin. halleri dışında eo gibi çekilir.

Volo, istiyorum, arzuluyorum

Volo,                volui,               velle, istemek, arzulanmak

INDICATIVUS MODUS

Praes. Vŏlo Vis vult volŭmus Vultis Volunt
Imperf. Vol-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. Volu-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Volu-ĕram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Fut. Vol-am -es -et -ēmus -ētis -ent
Fut.   Perf. Volu-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Vel-im -is -it -īmus -ītis -int
Imperf. Vel-lem -les -let -lēmus -lētis -lent
Perf. Volu-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Volu-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent

 

IMPERATIVUS MODUS

Imperativus hali yoktur.

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Velle,                                   Perf. ve Plusqvoluisse

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. Volens Diğer halleri yoktur.

Nolo, istemiyorum, arzulamıyorum

Nolo,    nolui,   nolle, istememek, arzulanmamak (non ve volo)

INDICATIVUS MODUS

Praes. Nŏlo Nonvis nonvult nolŭmus nonvultis nolunt
Imperf. Nol-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. Nolu-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Nolu-ĕram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Fut. Nol-am -es -et -ēmus -ētis -ent
Fut.   Perf. Nolu-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Nol-im -is -it -īmus -ītis -int
Imperf. Nol-lem -les -let -lēmus -lētis -lent
Perf. Nolu-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Nolu-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent

 

IMPERATIVUS MODUS

Praes.              Nol-i veya –ito (Sing. 2.),                                 -ite veya –itote (Plur. 2.)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Nolle,                                  Perf. ve Plusqnoluisse

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. Nolens Diğer halleri yoktur.

 

Malo, tercih ediyorum

Malo,   malui,   malle, tercih etmek (mage ve volo)

INDICATIVUS MODUS

Praes. Malo mavis mavult malŭmus mavultis malunt
Imperf. Mal-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. Malu-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Malu-ĕram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Fut. Mal-am -es -et -ēmus -ētis -ent
Fut.   Perf. Malu-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

 

SUNJUNCTIVUS MODUS

Praes. Mal-im -is -it -īmus -ītis -int
Imperf. Mal-lem -les -let -lēmus -lētis -lent
Perf. Malu-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Malu-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent

 

IMPERATIVUS MODUS

Imperativus hali yoktur.

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Malle,                                  Perf. ve Plusqmaluisse

Volo, nolo, mallo Üçüncü Çekimden bir isim gibi çekilir; ve vis, vult, vultis; volis, volit, volitis halleri de bulunur.

Fero, taşıyorum, getiriyorum, çekiyorum

VOX ACTIVA

Fero,    tuli,      latum,   ferre, tercih etmek

INDICATIVUS MODUS

Praes. Fero fers fert ferǐmus fertis ferunt
Imperf. Fer-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. Tŭl-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Tul-ĕram -eras -erat -erāmus -erātis -erant
Fut. Fer-am -es -et -ēmus -ētis -ent
Fut.   Perf. Tul-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Fer-am -as -at -āmus -ātis -ant
Imperf. Fer-rem -res -ret -rēmus -rētis -rent
Perf. Tul-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Tul-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent
Fut. Lat-urus sim sis sit sīmus sītis sint

 

IMPERATIVUS MODUS

Praes.  Fer,[20] veya ferto (Sing. 2),  ferto (Sing. 3)           ferte veya fertōte (Plur. 2),  ferunto (Plur. 3)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Ferre,          Perf. ve Plusqtulisse             Fut. lat-ūrus, -a, -um esse veya fuisse

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. Ferens                     Fut. lat-ūrus, -a, -um GERUNDIUM

Nom. Feren-dum, -di vs.

SUPINUM

Lāt-um,                       Lāt-u

VOX PASSIVA

Feror, lātus,    ferri, taşınmak

INDICATIVUS MODUS

Praes. Feror Ferris veya ferre fertur ferǐmur ferimǐni feruntur
Imperf. Fer-ēbar -ēbāris veya -ebāre -ebātur -ebāmur -ebamini -ebantur
Perf. Lāt-us sum veya fui vb. vb. -i sŭmus veya fuǐmus vb. vb.
Plusq. Lāt-us eram veya fuĕram vb. vb. -i erāmus veya fuerāmus vb. vb.
Fut. Fer-ar -ēris veya -ēre -ētur -ēmur -ēmǐni -entur
Fut.   Perf. Lāt-us ero veya   fuĕro vb. vb. -i erimus veya fuerimus vb. vb.

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Fer-ar fer-āris veya -āre -ātur -āmur -amǐni -antur
Imperf. Fer-rer -rēris veya -rēre -rētur -rēmur -remǐni -rentur
Perf. Lāt-us sim veya fuĕrim vb. vb. -i sīmus veya fuerǐmus vb. vb.
Plusq. Lāt-us essem veya fuissem vb. vb. -i essemus veya fuissemus vb. vb.
Fut. Fer-ar -ēris veya -ēre -ētur -ēmur -ēmǐni -entur
Fut.   Perf. Lāt-us ero veya   fuĕro vb. erit vb. -i erimus veya fuerimus -eritis -erint

IMPERATIVUS MODUS

Praes.  Ferre veya fertor (Sing. 2),  fertor (Sing. 3)         ferǐmǐni (Plur. 2),  feruntor (Plur. 3)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Ferri,           Perf. ve Plusq.  lāt-us, -a, -um esse veya fuisse             Fut. lāt-um iri

PARTICIPIUM

Perf. Lāt-us, -a, -um                Fut. feren-dus, -da, -dum

            Fero, Üçüncü Çekimden bir fiildir: fers, fert, fertis vs gibi çekilir; feris, ferit, feritis vs. şeklinde de görülür.

Fero’nun içinde bulunduğu birleşik fiiller de aynı şekilde çekilir: affero (ad ve fero), attŭli, allātum, afferre, -e getirmek; aufero (ab ve fero), abstŭli, ablātum, auferre, götürmekconfero, contŭli, collātum, conferre, bir araya getirmek; differo (dis ve fero), distŭli, dilātum, differre, dağıtmak; effero (ex ve fero), extŭli, elātum, efferre, çıkarmak; infero, intŭli, illātum, inferre; içeri taşımak; offero (ob ve fero), obtŭli, oblātum, offerre, sunmak; ve Perfectum zamanıyla Supinum’u olmayan suffero (sub ve fero), sufferre, sürmek.

Fio, oluyorum, meydana geliyorum

Fio,       factus,    fieri, olmak, meydana gelmek

INDICATIVUS MODUS

Praes. Fio fis fit fīmus fītis fiunt
Imperf. Fi-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. Fact-us sum veya fui vb. vb. -i sŭmus veya   fuǐmus vb. vb.
Plusq. Fact-us eram veya fuĕram vb. vb. -i erāmus veya   fuerāmus vb. vb.
Fut. Fi-am -es -et -ēmus -ētis -ent
Fut.   Perf. Fact-us ero veya fuĕro vb. vb. -ei erimus veya   fuerimus vb. vb.

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Fi-am -as -at -āmus -ātis -ant
Imperf. Fi-ĕrem -eres -eret -erēmus -erētis -erent
Perf. Fact-us sim veya fuĕrim vb. vb. -i sīmus veya fuerǐmus vb. vb.
Plusq. Fact-us essem veya fuissem vb. vb. -i essemus veya fuissemus vb. vb.

IMPERATIVUS MODUS

Praes.  Fi veya fito (Sing. 2),  fito (Sing. 3)        fite veya fitōte (Plur. 2),  fiunto (Plur. 3)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Fiĕri,           Perf. ve Plusqfact-us, -a, -um esse veya fuisse Fut. fact-um iri

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf. Fact-us, -a, -um                   Fut. facien-dus, -da, -dum

SUPINUM

Fact-u

Bu fiilin Sing 3. hali çoğu kere şahıssız olarak kullanılır, örneğin fit, olur; fiebat, oluyordu / oldu gibi.

Fio, Perticipium hallerini kendisinden aldığı facio fiilinin edilgen hali olarak kullanılır. İçindeki a’nın değiştiği facio’lu tüm birleşik fiillerin edilgen hali fio’ludur; örneğin, calefacio, ısınıyorum; calefio vb. gibi. Facio’su ficio’ya dönüşen birleşik fiillerin edilgen hali Üçüncü Çekimden kurallı fiillerinki gibidir; örneğin conficio, conficior vb. gibi.

Bazı zamanları sum’la aynı olan edo, yiyorum fiili de Kuralsız Fiiller kategorisine eklenebilir. Şöyle ki:

INDICATIVUS MODUS

Praes. Edo edis veya es edit veya est edǐmus edǐtis veya estis edunt

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Imperf. Edĕrem veya essem ederes veya esses ederet veya esset ederēmus veya essēmus ederētis veya essētis ederent veya essent

 

IMPERATIVUS MODUS

Praes.  Ede veya edǐto (Sing. 2),  edǐto (Sing. 3)             edǐte veya editōte (Plur. 2),  edunto (Plur. 3)              es veya esto                    esto                            este veya estōte

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf. Edĕre veya esse

            Edo fiiliyle yapılmış birleşik fiillerin bu halleri bu şekilde çekilir, fakat diğer halleri Üçüncü Çekimden kurallı fiiller gibi çekilir.

EKSİKLİ FİİLLER

Eksikli denilen fiiller sadece belli zaman ve şahıslarla kullanılır.

  1. Şunlar pek sık kullanılır: Aio, inquam, forem, ausim, faxo veya faxim, ave, salve, cedo ve quæso.

Aio, söylüyorum

INDICATIVUS MODUS

Praes. Aïo aïs ait ——- ——- aïunt
Imperf. Ai-ēbam -ebas -ebat -ebāmus -ebātis -ebant
Perf. ——- aisti ——- ——- ——- ——

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. ——- aias aiat ——- aiātis aiant

IMPERATIVUS MODUS

Praes. Ai

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf.  Aiens

Inquam, diyorum

INDICATIVUS MODUS

Praes. In-quam -quis -quit -quǐmus -quǐtis -quiunt
Imperf. ——- ——- inquiēbat ——- ——- inquiēbant
Perf. ——- inquisti ——- ——- ——- ——
Fut. ——- inquies inquiet ——- ——- ——

IMPERATIVUS MODUS

Praes. Inque veya inquǐto

PARTICIPIUM

Praes. ve Imperf.  Inquiens

Forem, olabilirim, olabilirdim

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. For-em -es -et -ēmus -ētis -ent

INFINITIVUS MODUS

Praes. Fore, olmak veya olmak üzere olmak

Fuerem’in kısalmış hali forem’in eski fuo fiilinin Imperf. Sub. hali olduğu görülüyor ve bu yüzden essem yerine kullanılıyorsa da, kimi zaman fuissem yerine de geçer. Fore ise tümüyle Praes. ve Imperfect. Inf. hali gösterir; ancak genelde Fut. zamanı için futurus esse yerine kullanılır.

Ausim, cüret edebilirim

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Aus-im -is -it ——- —— -int

Ausim, çok eskiden ausus sim yerine kullanılan auserim’in kısaltılmışıdır.

Faxo, yaparım, yapacağım

INDICATIVUS MODUS

Praes. Fax-o -is -it ——- -ǐtis -int

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Fax-im -is -it ——- ——- -int

Faxo ve faxim, fecero ve fecerim’in kısaltılmışı olup aynı manada kullanılır.

Ave ve salve, Tanrı seni korusun, selam,günaydın

IMPERATIVUS MODUS

Praes. Av-e veya –ēto (Sing. 2),          av-ēte veya –etōte (Plur. 2)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Avēre

IMPERATIVUS MODUS

Praes. Salv-e veya –ēto (Sing. 2),        salv-ēte veya –ētōte (Plur 2)

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Salvēre

 

Cedo, söylüyorum, veriyorum

IMPERATIVUS MODUS

Praes. Cedo (Sing. 2),             cedǐte (Plur. 2)

Cedo hem tekil hem çoğul, cette’nin kısaltılmışı olan cedite ise sadece çoğul olarak kullanılır.

Quaeso, dua ediyorum, diliyorum

INDICATIVUS MODUS

Praes. Quæso ——– ——- quæsŭmus ——- ——-
  1. Sadece Perf. ve o kökten yapılan zamanları olduğundan şu üç fiile; yani odi, memini ve coepi‘ye Geçmiş Zaman Fiileri denir.

İlk ikisinin Perf. hali Praes. ve Perf.; Plusq. hali, Imperf. ve Plusq.; Futurum Perf. hali ise Fut. ve Fut. Perf. manasını verir.

INDICATIVUS MODUS

Odi, nefret ediyorum, nefret ettim

Perf. Od-i -isti -it -ǐmus -istis -ērunt veya -ēre
Plusq. Od-ĕram -eras -erat -erāmus -eratis -erānt
Fut.   Perf. Od-ĕro -eris -erit -erimus -eritis -erint

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Perf. Od-ĕrim -eris -erit -erǐmus -erǐtis -erint
Plusq. Od-issem -isses -isset -issēmus -issētis -issent

 

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Odisse

PARTICIPIUM

Perf. Osus,                  Fut. osūrus

Odĕrit ve odĕrint bazen Imperativus kipini de karşılar.

Memini, hatırlıyorum veya hatırladım; ve cœpi, başladım da aynı şekilde çekilir. Memini‘nin Imperativus kipinde ikinci tekil ve çoğul hali memento ve mementōte; cœpi‘nin Perf. Part. hali coeptus, Fut. Part. hali cœptūrus ve Supin. hali ise cœptu‘dur.

Kimileri bunlara, her ne kadar tamamlanmış olan nosco‘dan geliyor olmasına rağmen, novi‘yi de ekler; zira bildim, bilmiştim‘in yanında çoğu kere Praes. yani biliyorum anlamını da verir.

  1. Fari, konuşmak ve dari, verilmek fiilleri Praes. Ind. ve Sub.’ta birinci tekil kişi olarak kullanılmaz. Fari‘nin yaygın olarak fatur, fabor hali vardır; Imperat. hali fare; Partic.’ları fans, fatus, fandus; Gerund.’ları fandi ve fando‘dur.

ŞAHISSIZ FİİLLER

Sadece üçüncü tekil kişide kullanılan ve öznesine şahıs atamayan fiillere Şahıssız fiiller denir. Her çekimde bu fiillerden vardır.

BİRİNCİ ÇEKİM

INDICATIVUS MODUS

Praes. Delect-at memnun eder
Imperf. Delect-ābat memnun ederdi
Perf. Delectav-it memnun etti
Plusq. Delectav-ĕrat memnun etmişti
Fut. Delect-ābit memnun edecek
Fut.   Perf.  Delectav-erit memnun edecekti

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Delect-et memnun edebilir
Imperf. Delect-āret memnun edebilirdi
Perf. Delectāv-ĕrit memnun edebildi
Plusq. Delectāv-isset memnun   edebilmişti

 

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Delectare, memnun etmek Perf. ve Plusq.              Delectāv-isse, memnun etmiş olmak

İKİNCİ ÇEKİM

INDICATIVUS MODUS

Praes. Dec-et yakışır
Imperf. Dec-ēbat yakışırdı
Perf. Decu-it yakıştı
Plusq. Decu-ĕrat yakışmıştı
Fut. Dec-ēbit yakışacak
Fut.   Perf.  Decu-ĕrit yakışacaktı

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Dece-āt yakışabilir
Imperf. Dec-ēret yakışabilirdi
Perf. Decu-ĕrit yakışabildi
Plusq. Decu-isset yakışabilmişti

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Dec-ēre, yakışmak Perf. ve Plusq.              Decu-isse, yakışmış olmak

 

ÜÇÜNCÜ ÇEKİM

INDICATIVUS MODUS

Praes. Accid-it olur
Imperf. Accid-ēbat olurdu
Perf. Accid-it oldu
Plusq. Accid-ĕrat olmuştu
Fut. Accid-et olacak
Fut.   Perf.  Accid-ĕrit olacaktı

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Accid -āt olabilir
Imperf. Accid -ēret olabilirdi
Perf. Accid –ĕrit olabildi
Plusq. Accid -isset olabilmişti

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Accid-ēre, olmak Perf. ve Plusq.              Accid-isse, olmuş olmak

DÖRDÜNCÜ ÇEKİM

INDICATIVUS MODUS

Praes. Evĕn-it olur
Imperf. Eveni-ēbat olurdu
Perf. Even-it oldu
Plusq. Even-ĕrat olmuştu
Fut. Eveni-et olacak
Fut.   Perf.  Even-ĕrit olacaktı

 

SUBJUNCTIVUS MODUS

Praes. Eveni -at olabilir
Imperf. Even -īret olabilirdi
Perf. Even –ĕrit olabildi
Plusq. Even -isset olabilmişti

INFINITIVUS MODUS

Praes. ve Imperf.         Even-īre, olmak Perf. ve Plusq.              Even-isse, olmuş olmak


[1] Bu ikisi genelde æ ya da œ şeklinde yazılır ve e olarak telaffuz edilir.

[2] Latinceleri sırasıyla İsim, Sıfat, Zamir, Fiil, Zarf, Edat, Ünlem ve Bağlaç.

[3] Sırasıyla Eril, Dişil ve Cinssiz.

[4] Latinceleri sırasıyla Özne, -İn, -E, -İ, Hitap ve –Den hali. 

[5] Sırasıyla Tekil, Çoğul.

[6] Şu on bir sıfat dışında: acer, keskin; alacer, neşeli; campester, düzlüğe ait; celeber, ünlü; celer, atik; equester, atlı sınıfından; paluster, sulak; pedester, yayan; saluber, sağlıklı; sylvester, ağaçlık; volucer, çevik. Bunlar Masculinum cinsinde er ya da is, Femininum cinsinde is, Neutrum cinsinde ise e ile sonlanır.

[7] Buna Yeterlik (Potential) ve Şart Kipi (Conditional) de denir.

[8]Liber est, kitaptır” örneğinde olduğu gibi Nom. Sing. halde herhangi bir isim ya da zamir de olabilir.

[9] Libri sunt, kitaplardır” örneğinde olduğu gibi Nom. Plur. halde herhangi bir isim ya da zamir de olabilir.

[10] Buradaki i’nin kısa mı (ǐ) yoksa uzun mu (ī) olacağı belirsizdir.

[11] Bkz. Dipnot 10.

[12]Liber est, kitaptır” örneğinde olduğu gibi Nom. Sing. halde herhangi bir isim ya da zamir de olabilir.

[13] Libri sunt, kitaplardır” örneğinde olduğu gibi Nom. Plur. halde herhangi bir isim ya da zamir de olabilir.

[14] Futurum Simplex Subjunctivus yoktur, onun yerine sim ile yapılmış Futurum Participium vardır.

[15] Subjunctivus kipindeki zamanlar, Birleşik veyahut Belirsiz yapılarla kullanıldığında Indicativus kipindeki zamanlar gibi çevrilir; örneğin si amem, seversem; nescio quis amet, kimin sevdiğini bilmiyorum gibi.

[16] Cümlenin öznesinin cinsine, sayısına ve haline göre Passiva yapılacak fiilin sonu değişir; amatus, -a, -um sum veya fui: vir amatus est, adam sevildi; fœmina amata est, kadın sevildi; pomum amatum est, elma sevildi gibi.

[17] Cümlenin öznesinin cinsine, sayısına ve haline göre Passiva yapılacak fiilin sonu değişir; amatus, -a, -um sum veya fui: vir amatus est, adam sevildi; fœmina amata est, kadın sevildi; pomum amatum est, elma sevildi gibi.

[18] Deponens fiiller bağlı oldukları çekim grubunun edilgen çatısı (Vox Passiva) gibi çekilir.

[19] Bu fiilden türeyen bileşik yapıdaki confido, inanıyorum fiilinin Perfectum hali confidi; diffido, inanmıyorum fiilinin Perfectum hali diffidi’dir.

[20] Dico, söylüyorum; duco, götürüyorum ve facio, yapıyorum fiillerinin Imperativus hali aynı şekilde yapılır: dic, duc, fac. Confice ve perfice örneklerinde olduğu gibi içindeki a’nın i’ye dönüştüğü, facio fiiliyle yapılmış olanlar dışında diğer birleşik fiiller şöyledir: effer, educ, calefac.

Bu reklamlar hakkında